Công tác xét xử án có đảm bảo chất lượng?

Năm 2007, ngành Tòa án Đồng Nai đã đưa ra xét xử 9.810 vụ/9.776 vụ thụ lý, đạt tỷ lệ gần 94%. Trong đó, án có kháng cáo, kháng nghị và tòa án cấp phúc thẩm tuyên sửa, hủy là 267 vụ. Tuy tỷ lệ án bị sửa, hủy chỉ gần 3%, nhưng trên thực tế người dân và các cơ quan chức năng vẫn chưa an tâm về chất lượng xét xử của ngành Tòa án. Xung quanh vấn đề này, ông HUỲNH VĂN LƯU, Chánh án Toà án nhân dân (TAND) tỉnh đã có những phân tích, lý giải trong cuộc trả lời phỏng vấn với phóng viên báo Đồng Nai.

* Phóng viên: TAND TP.Biên Hòa cho biết, các thẩm phán phải "gồng mình" giải quyết từ 12-15 vụ/tháng, cao hơn chỉ tiêu của ngành giao từ 3-4 lần. Thực tế này không riêng ở TP.Biên Hòa mà nhiều địa phương khác và tại TAND tỉnh cũng như thế. Ông nghĩ gì khi có ý kiến cho rằng, nếu quá tải về số vụ sẽ dẫn đến giảm chất lượng trong xét xử?

- Ông Huỳnh Văn Lưu: Tình trạng quá tải giải quyết án của các thẩm phán ở hầu hết các tòa án trên địa bàn là một thực tế. Tuy nhiên, để hoàn thành tốt nhiệm vụ, chúng tôi động viên nhau mỗi thẩm phán phải nâng cao tinh thần trách nhiệm của người đảng viên, cán bộ công chức, hiểu rõ công việc của mình nên ai cũng ý thức làm việc không tính giờ giấc. Ngoài thời gian theo quy định, một số đơn vị tòa án cấp huyện, kể cả cấp tỉnh phải làm thêm vào ngày thứ bảy. Tuy áp lực công việc rất lớn nhưng lãnh đạo TAND tỉnh luôn chỉ đạo và kiểm tra để đảm bảo việc xét xử đúng người đúng tội không để xảy ra oan sai. Do đó, không thể nói do công việc quá tải thì chất lượng xét xử lại giảm.

Ở đây cũng cần nói thêm rằng, trách nhiệm của thẩm phán hết sức nặng nề mà đồng lương, thu nhập thì có hạn. Song, chúng tôi luôn giáo dục đội ngũ cán bộ của mình một khi đã chọn thì phải có tâm huyết với nghề, phải có bản lĩnh và chấp nhận đối mặt với khó khăn, phức tạp của công việc, kể cả việc luôn phải đấu tranh, giữ mình trước cám dỗ tiêu cực.

* Để giảm tải công việc cho thẩm phán và cũng nhằm nâng cao chất lượng xét xử, theo ông cần có những giải pháp nào?

- Giải pháp quan trọng hiện nay là tiếp tục triển khai thực hiện lộ trình tăng thẩm quyền xét xử về cho tòa án cấp huyện; tiến tới thành lập tòa án khu vực; tiếp tục cải cách tư pháp theo hướng xét xử rút gọn những vụ án ít phức tạp là cần thiết. Song, giải pháp căn cơ ở đây cần đề cao công tác hòa giải ở cơ sở, xây dựng cơ chế tài phán giải quyết tranh chấp (đối với các vụ án dân sự nói chung - loại án chiếm tỷ lệ ngày càng cao trong xét xử). Chỉ những vụ tranh chấp mà các bên không tự thỏa mãn với nhau thì mới đưa ra tòa án xét xử. Và trong tố tụng cũng cần quy định chặt chẽ về thời hiệu, về cấp xét xử, nhằm tránh những vụ đã có hiệu lực thi hành mà người dân vẫn cứ khiếu nại.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần quan tâm xây dựng hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, rõ ràng và các quy định của pháp luật phải điều chỉnh kịp thời các mối quan hệ xã hội phát sinh. Đội ngũ thẩm phán tòa án phải được đào tạo căn cơ, có bài bản về trình độ chuyên môn nghiệp vụ, trình độ lý luận chính trị và thường xuyên được bồi dưỡng, cập nhật về nghiệp vụ xét xử.

* Nhưng hiện tại thì chất lượng giải quyết các vụ án dân sự của Tòa cấp huyện không cao. Như vậy, liệu tăng thẩm quyền xét xử cho Tòa án cấp huyện thì lãnh đạo Tòa án có an tâm?

- Trong năm 2007, TAND tỉnh đã thụ lý giải quyết 463 vụ án dân sự phúc thẩm thì có 269 vụ, chiếm 58% giữ nguyên án; sửa án 158 vụ, chiếm 34%; hủy một phần và toàn bộ chiếm 8%. Nếu nhìn vào số tỷ lệ thì cũng có ý kiến cho rằng như vậy chất lượng xét xử là chưa cao. Theo quy định của ngành tòa án, tỷ lệ cải, sửa, hủy án thấp là tiêu chí để phấn đấu thực hiện. Nhưng ngược lại, với tỷ lệ án cải, sửa, hủy trong năm cũng chưa phải là cơ sở để đánh giá chất lượng xét xử của thẩm phán, của tòa án. Bởi vì theo quy định, đối với các vụ án dân sự, hôn nhân gia đình, kinh tế, lao động khi có những tình tiết mới thì các đương sự được quyền trình ra tại phiên tòa phúc thẩm. Do đó, tính chất vụ án ở phiên phúc thẩm thường có những thay đổi dẫn đến bản chất vụ án cũng thay đổi.

* Báo cáo thẩm tra của Ban Pháp chế HĐND tỉnh cho biết, tình trạng xét xử hình sự cho hưởng án treo đối với tội phạm về tai nạn giao thông và cố ý gây thương tích ở tòa án khá phổ biến tại nhiều huyện. Theo cơ quan dân cử, điều đó làm mất đi tính nghiêm minh, giáo dục, răn đe và phòng ngừa chung của pháp luật...

- Để khẳng định một bản án cho bị cáo hưởng án treo có nghiêm minh, mang tính răn đe hay không thì phải dựa vào tình tiết, chứng cứ của từng vụ án cụ thể. Có những vụ án ở mức độ phạm tội ít nghiêm trọng thì không nhất thiết phải cách ly bị cáo ra khỏi xã hội mà vẫn có thể răn đe, phòng ngừa và giáo dục. Tuy nhiên, trên thực tế có dư luận cho rằng, thẩm phán "có vấn đề" mới cho bị cáo hưởng án treo. Về trách nhiệm, Tòa án tỉnh sẽ kiểm tra tòa bộ hồ sơ các bản án mà Ban Pháp chế HĐND tỉnh đã đề cập và thường xuyên uốn nắn, điều chỉnh kịp thời cũng như xử lý nghiêm những thẩm phán, cán bộ tòa án có biểu hiện tiêu cực, cố tình làm sai lệch bản chất vụ án.

* Có một vấn đề đặt ra liên quan đến trách nhiệm của ngành tòa án là, qua xét xử Tòa án phát hiện ra một số sai sót, bất cập trong công tác quản lý nhà nước, quản lý xã hội, nhưng dường như cơ quan Tòa án chưa có văn bản kiến nghị điều chỉnh khắc phục, điều chỉnh?

- Theo quy định, Tòa án có chức năng ra kiến nghị cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng những biện pháp cần thiết để khắc phục những nguyên nhân và điều kiện phát sinh tội phạm tại các cơ quan, tổ chức liên quan. Trên thực tế, trong những vụ việc cụ thể ngành tòa án cũng đã kiến nghị các cơ quan chức năng xem xét, điều chỉnh, khắc phục những khuyết điểm, thiếu sót, hạn chế, tồn tại. Ngoài ra, trong báo cáo hàng năm tại HĐND tỉnh, TAND tỉnh đều có phân tích, đánh giá thực trạng xét xử án. Cụ thể như phân tích tội phạm "Vi phạm quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ", chúng tôi thường chỉ ra nhận định về diễn biến, quy mô, đối tượng, phương tiện, lỗi vi phạm; trên lĩnh vực dân sự thì tranh chấp đất đai phát sinh phần nhiều là do cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng không đúng quy định của pháp luật đồng thời đưa ra nhiều kiến nghị rõ ràng, thực tế...

* Xin cám ơn ông.

Phong Vũ (thực hiện)