Triển khai Pháp lệnh Thực hiện dân chủ ở cấp xã:
Xác lập đầy đủ quyền hạn của nhân dân

Đồng chí Bùi Ngọc Thanh (đứng bên trái) đang thăm hỏi tình hình đời sống nhân dân ở xã Phú Đông (huyện Nhơn Trạch).

Pháp lệnh Thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2007. Đây là quy định pháp luật thể hiện sâu sắc tính dân chủ ưu việt của chế độ ta. Đồng chí BÙI NGỌC THANH, Ủy viên Ban TVTU, Trưởng ban Dân vận Tỉnh ủy kiêm Phó trưởng ban thường trực Ban chỉ đạo Thực hiện Quy chế dân chủ của tỉnh sẽ phân tích làm rõ hơn về những nội dung liên quan đến Pháp lệnh này:

- Pháp lệnh quy định rõ những nội dung phải công khai để nhân dân biết, bàn, quyết định, tham gia ý kiến và giám sát. Đi liền với đó là trách nhiệm của chính quyền, cán bộ, công chức cấp xã, của cán bộ ấp, tổ dân phố, khu phố, của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan và của nhân dân trong việc thực hiện dân chủ ở cơ sở. Nói vậy để thấy, quyền dân chủ của nhân dân được đảm bảo, bảo vệ. Trong đó, ví dụ cụ thể như nếu ai trù dập, cản trở hoặc thiếu trách nhiệm trong việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị có liên quan đến thực hiện dân chủ ở cấp xã sẽ bị nghiêm cấm và có biện pháp chế tài bằng pháp luật. Tuy nhiên, việc thực hiện dân chủ này phải đảm bảo nguyên tắc bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; đảm bảo trật tự kỷ cương trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và sự lãnh đạo của Đảng.

* Nhưng người dân sẽ biết, bàn, trực tiếp quyết định, biểu quyết, tham gia ý kiến những vấn đề gì, thưa đồng chí?

- Lần này Pháp lệnh quy định rất cụ thể về 11 nội dung cần công khai cho dân biết. Đó là kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; dự án, công trình đầu tư; việc sử dụng quỹ, các khoản phí, lệ phí và huy động dân đóng góp; kết quả thanh tra, giải quyết các vụ tiêu cực, tham nhũng... Pháp lệnh so với Nghị định 79 trước đây có quy định thêm hai nội dung quan trọng là: Công khai nhiệm vụ, quyền hạn của cán bộ, công chức cấp xã trực tiếp giải quyết các công việc cho dân và phải có trách nhiệm trả lời cho dân biết những ý kiến đóng góp của dân được chấp nhận, không được chấp nhận những điểm nào, vì sao.

Từ những vấn đề phải được công khai thì người dân nắm bắt để thực hiện quyền dân chủ trong bàn bạc và quyết định trực tiếp về chủ trương, mức đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng, các công trình phúc lợi trong phạm vi địa bàn do nhân dân đóng góp và các công việc khác trong nội bộ cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, không phải tất cả mọi việc dân được trực tiếp quyết định, vì vậy Pháp lệnh quy định có ba nội dung dân bàn, biểu quyết và cơ quan chức năng, tổ chức đoàn thể xã hội sẽ xác nhận, công nhận. Đó là các vấn đề: Hương ước, quy ước của ấp, khu phố, tổ dân phố; bầu, bãi nhiệm, miễn nhiệm trưởng ấp, trưởng khu phố và các thành viên ban thanh tra nhân dân, ban giám sát đầu tư cộng đồng.

Bên cạnh đó, còn có hình thức khác mà người dân được thực hiện quyền dân chủ của mình là tham gia ý kiến những vấn đề liên quan trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định. Đó là các dự thảo kế hoạch, quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, sử dụng đất, triển khai các công trình và dự án ở xã...

* Cách thức triển khai thực hiện những nội dung quy định trên như thế nào để đảm bảo thật sự dân chủ, khách quan?

-  Việc triển khai thực hiện các quy định nêu trên phải niêm yết công khai, thông báo trên loa đài truyền thanh cơ sở. Bên cạnh còn có các hình thức khác như thông qua họp dân, họp cử tri để thông báo trực tiếp cho nhân dân nắm bắt; lấy ý kiến cử tri bằng phiếu; đặt hòm thư cho dân góp ý và kể cả thông qua bầu cử, tổ chức lấy phiếu tín nhiệm...

Mọi người dân thực hiện quyền của mình trong việc được nắm bắt những nội dung công khai, bàn, quyết định trực tiếp, cho ý kiến, biểu quyết cũng như tham gia bỏ phiếu. Trong trường hợp không đủ 50% số cử tri có mặt tán thành các vấn đề liên quan thì cơ quan chức năng có trách nhiệm tổ chức lại cuộc họp để lấy ý kiến thêm nhiều cử tri khác. Tuy nhiên, đối với những vấn đề nhân dân tham gia góp ý mà nếu không đạt 50%  hoặc đa số cử tri không tán thành thì tùy vào từng trường hợp cụ thể chính quyền cấp xã vẫn được quyền quyết định triển khai thực hiện nhưng phải giải thích cho nhân dân biết rõ lý do và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Pháp lệnh cũng quy định là chính quyền phải công khai kết quả lấy phiếu tín nhiệm chủ tịch, phó chủ tịch HĐND cũng như UBND cấp xã với thời hạn hai năm một lần. Các thành viên của MTTQ, tổ chức chính trị - xã hội của xã, ấp sẽ đại diện nhân dân tham gia bỏ phiếu tín nhiệm các chức danh này. Đối với những cán bộ không đạt đủ 50% phiếu tín nhiệm thì Ủy ban MTTQ cấp xã có trách nhiệm báo cáo và kiến nghị tới HĐND cùng cấp và các cơ quan có thẩm quyền quyết định.

* Những điều mà dân được biết, được bàn, quyết định thì ai là người có trách nhiệm tổ chức thực hiện, thưa đồng chí?

- "Người đó" là UBND và chủ tịch UBND cấp xã. UBND xã mà trực tiếp là chủ tịch UBND xã có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến của dân; lập, thông qua kế hoạch thực hiện những nội dung công khai, nhân dân bàn và quyết định cũng như tiếp thu, xử lý các ý kiến đóng góp của dân. Đồng thời UBND xã phối hợp với MTTQ, các tổ chức chính trị- xã hội cùng cấp tổ chức thực hiện; chỉ đạo trưởng ấp, trưởng khu phố thực hiện kế hoạch đã được thông qua; báo cáo cho HĐND cùng cấp về quá trình và kết quả triển khai thực hiện. Kế hoạch thực hiện phải nêu rõ cách thức triển khai, thời gian thực hiện và trách nhiệm của tổ chức thực hiện.

* Việc triển khai thực hiện những vấn đề nêu trên có đảm bảo dân chủ, khách quan hay không còn phải thông qua vai trò giám sát của nhân dân...

- Đó là quy định bắt buộc mà Pháp lệnh đã chỉ rõ. Nhân dân được quyền giám sát đến 19 nội dung khác nhau về công khai, bàn, quyết định trực tiếp, biểu quyết và tham gia ý kiến của mình. Việc giám sát được thực hiện thông qua hoạt động của ban thanh tra nhân dân, ban giám sát cộng đồng; thông qua quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của dân. Các cơ quan, đơn vị, tổ chức và cá nhân "bị" giám sát phải có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu, xem xét giải quyết và trả lời kịp thời các khiếu nại, tố cáo, kiến nghị của dân, của các tổ chức đoàn thể thực hiện vai trò giám sát. Người nào có hành vi cản trở hoạt động giám sát, trù dập, trả thù công dân khiếu nại, tố cáo, kiến nghị sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật.

* Xin cảm ơn đồng chí.

Phong Vũ (thực hiện)