Nhật ký người hỗ trợ pháp luật
Kỳ 1: Chuyện về hai nông dân đi kiện

Cận kề ngày xét xử phúc thẩm, hai nông dân dân tộc Hoa Nùng: Phùng A Pát và Lý Văn Châu (cùng ngụ ở huyện Định Quán) mới lọ mọ lên tỉnh tìm luật sư giúp đỡ. Câu chuyện của họ được luật sư Ngô Văn Dũng (cộng tác viên Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh) và luật sư Phạm Đức Tính (Văn phòng luật sư Phạm - Đoàn Luật sư tỉnh) nhớ lại...

* Bỏ đồng... đi tìm công lý

Chưa từng gặp mặt nhau, thế mà hai nông dân Phùng A Pát và Lý Văn Châu bỗng trở thành hai ông bạn già thân thiết trên bước đường đi tìm công lý. Đó là thời điểm năm 2008, khi con của họ (các anh Phùng Nghiệp Vình và Lý Quảng Minh) cùng bị M.H.C. và đồng bọn đánh trọng thương. Các đối tượng côn đồ này thậm chí còn thách thức, đe dọa hai ông. Bức xúc trước sự lộng hành của các đối tượng hay ức hiếp dân lành, ông Pát và ông Châu đã bàn bạc, đồng viết đơn tố cáo hành vi côn đồ của C. và đồng bọn.

Luật sư Dũng đang nghiên cứu hồ sơ vụ án.

Thời gian trôi qua, đơn khiếu nại của hai nông dân Pát và Châu vẫn chưa được cơ quan chức năng trả lời thỏa đáng. Trong khi đó, kẻ gây án vẫn nhởn nhơ ngoài xã hội. Vì vậy, ông Pát cùng với cháu là Phùng A Thắng lên kế hoạch theo dõi quy luật, địa điểm đi lại và các mối quan hệ của tên C. nhằm thông báo cho cơ quan công an bắt giữ. Ròng rã cả tháng liền, ông Pát và cháu, khi thì vào vai xe ôm, lúc la cà tại các quán cà phê vỉa hè để theo dõi C. Khi đã nắm rõ nơi C. trú ẩn, ông liền báo cơ quan công an bắt giữ. Nhờ vậy, cơ quan công an sớm có kết luận vụ án, chuyển cơ quan chức năng đưa bị can C. ra xét xử.

Sau khi C. bị bắt, mặc dù gia đình ông Pát và ông Châu đang trong hoàn cảnh chạy ăn từng bữa, chữ Việt viết không thông, tiếng Kinh chỉ phát âm bập bẹ, pháp luật thì tịt mù..., nhưng họ vẫn góp tiền ra văn phòng luật sư nọ nhờ bảo vệ với giá 5 triệu đồng/người và cả hai được luật sư hứa hẹn: "Sẽ đem lại sự công bằng tương xứng với số tiền, niềm tin công lý mà cả hai đang theo đuổi". Ngoài ra, để có tiền chữa trị thương tích cho con, hai ông Pát, Châu còn phải bấm bụng bán cà phê non, cầm cố tài sản, vay mượn nhiều nơi. Ông Châu nói: "Không hiểu biết nhiều về pháp luật nhưng chúng tôi cũng biết việc tên C. dùng dao chém người vô cớ thì chắc chắn phải bị pháp luật trị tội. Vì vậy, chúng tôi viết đơn gửi đến cơ quan chức năng kêu cứu. Tuy nhiên, chính vì không hiểu biết pháp luật, đôi lúc chúng tôi cũng làm phiền cơ quan chức năng như: thiếu kiên nhẫn chờ cơ quan chức năng trả lời, gửi thư vượt cấp, không đúng nơi giải quyết...".

Sau một năm xảy ra vụ việc, C. cũng bị Tòa án nhân dân huyện Định Quán đưa ra xét xử và tuyên phạt 2,5 năm tù giam về tội "Cố ý gây thương tích". Tòa còn tuyên buộc C. và gia đình (do lúc phạm tội C. chưa đủ 18 tuổi) phải bồi thường dân sự cho Vình (hơn 2 triệu đồng) và Minh (trên 5 triệu đồng). Không đồng tình với bản án sơ thẩm, phía ông Pát và ông Châu kháng cáo và cậy nhờ luật sư (hai ông đã thuê) tiếp tục bảo vệ quyền lợi tại cấp phúc thẩm, nhưng vị luật sư này phủi trách nhiệm. Không còn tiền để thuê luật sư khác, ông Pát và ông Châu đã khăn gói lên Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh nhờ trợ giúp miễn phí.

* Chạy đua với thời gian

Sau khi trình bày sự việc, ông Pát và ông Châu được Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh cử luật sư Ngô Văn Dũng (cộng tác viên của trung tâm) trợ giúp miễn phí theo quy định. Hai nông dân này còn được luật sư Phạm Đức Tính đồng ý hỗ trợ không lấy "tiền công". Như người sắp chết đuối bắt được phao, hai ông dốc hết nỗi niềm với các luật sư. Cả hai đưa ra gần 1kg đơn thư và cho luật sư biết đó chính là kết quả của những lần khiếu nại. Luật sư Dũng nhớ lại, qua nghiên cứu hồ sơ vụ án mà hai ông Pát và Châu đưa, luật sư nhận thấy trong hồ sơ thể hiện thời gian tiến hành phiên tòa xét xử  phúc thẩm chỉ còn lại vài ngày. Để củng cố thêm chứng cứ có lợi cho phiên xét xử tới, ông và luật sư Tính đã hướng dẫn ông Pát và ông Châu viết đơn gửi tòa phúc thẩm xin được kéo dài thời gian tiến hành xét xử phúc thẩm theo luật định. Đồng thời, họ hướng dẫn hai ông thu thập đầy đủ các chứng từ chi phí như: viện phí, tiền tàu xe, giấy xác nhận nơi làm việc, thu nhập hàng tháng của các con... Đặc biệt, họ thảo liền cho hai nông dân đơn kháng cáo mới với nội dung: "kháng cáo tăng mức hình phạt tù, số tiền bồi thường dân sự và cấp sơ thẩm không truy tố, xét xử đối với bị can L.K.H. là bỏ lọt tội phạm", chứ không sử dụng bản kháng cáo có nội dung sơ sài mà ông Pát và ông Châu đã gửi tòa án cấp phúc thẩm xem xét theo suy nghĩ riêng của các ông là: "đánh người thì phải đền tội".

Cha con ông Châu và ông Pát (áo trắng) đang thuật lại quá trình đi tìm công lý với phóng viên.

Sau khi nghiên cứu nội dung hồ sơ kháng cáo lên cấp phúc thẩm của ông Pát và ông Châu, các luật sư nhận thấy trong mớ hồ sơ của các ông "giấy lộn" nhiều hơn là chứng từ, chứng cứ. Đồng thời, từ hôm nhờ được luật sư, cả hai lặn mất tăm, không liên lạc được. Vì vậy, luật sư Dũng đã phải lần mò tìm đến nhà họ. Đến nơi, luật sư Dũng bị "thân chủ" bắt chờ hàng giờ vì bận đi rẫy chưa về. Trong khoảng thời gian nhàn rỗi đó, luật sư mới thấu hiểu cái nghèo khó của các thân chủ. Luật sư Dũng nói: "Họ nghèo khó về mặt kinh tế chúng tôi không từ chối giúp đỡ. Chúng tôi chỉ phân vân khi hai bên 10 câu trao đổi mà chỉ hiểu được 1 ý, thì liệu trước tòa họ có trình bày mạch lạc như mình đã hướng dẫn?". Còn luật sư Tính bộc bạch, dù luật sư đã dặn họ chậm nhất đến ngày ra tòa phải bổ sung cho được các chứng từ chi phí thuốc men, hóa đơn khám chữa bệnh, giấy xác nhận đang lao động tại nơi làm việc và thu nhập hàng tháng người bị hại... Vậy mà, ngày ra tòa gặp lại, họ nói đã quên hoặc không biết làm giấy tờ đó ở đâu.