Rừng giá tỵ bị tàn phá
Kỳ 2: Có nên di dời dân ra khỏi rừng?

Bên cạnh rừng giá tỵ chết khô là rẫy bắp xanh tốt.

Chính những hộ dân được giao chăm sóc đã hủy hoại đến tan hoang những vạt rừng với hàng ngàn cây giá tỵ nhiều chục năm tuổi.

* Khó giữ được rừng?

Ông Chu Ngọc Trụ, Phó giám đốc Ban quản lý rừng phòng hộ Tân Phú (còn gọi là Lâm trường Tân Phú) cho biết, những năm đầu khi mới triển khai trồng rừng giá tỵ (khoảng năm 1992-1993), Lâm trường Tân Phú đã ký hợp đồng với một số hộ dân ở ấp 9, xã Gia Canh (huyện Định Quán) để họ vào chăm sóc cây rừng, đồng thời được phép sản xuất nông nghiệp dưới tán rừng như trồng: bắp, đậu nành, thuốc lá... Thời gian đầu, các hộ dân muốn trồng cây gì dưới tán rừng đều phải làm đơn xin phép Lâm trường Tân Phú và phải cam kết đảm bảo chăm sóc cây rừng phát triển tốt.

Từ năm 1992 đến 2006, khu rừng giá tỵ khoảng 200 hécta phát triển ổn định. Mối quan hệ giữa những hộ dân sống dưới tán rừng với Lâm trường Tân Phú trong thời gian này khá thân thiện và không xảy ra tình trạng rừng bị chặt phá. Nhưng khi rừng giá tỵ khép tán, che kín những khoảng không khiến hoa màu, nông sản của những hộ dân này rất èo uột, thì không ít người vì lợi ích cá nhân đã tìm cách hủy hoại rừng trồng, đồng thời mở rộng diện tích đất sản xuất nông nghiệp. Ban đầu họ chỉ bẻ cành, phát ngọn, phát quang bìa rừng. Thế nhưng, biện pháp đó không hiệu quả nên họ đã nghĩ ra cách băm vỏ, ken gốc giết cây hàng loạt.

Gần đây, một số người còn đồn đại, Nhà nước sẽ giao đất rừng cho dân quản lý. Điều đó càng khiến những hộ dân đang nhận chăm sóc rừng tìm mọi cách để "khẳng định chủ quyền" của mình. Vì thế, tình trạng cây giá tỵ bị ken gốc càng diễn ra manh động hơn. Ông Chu Ngọc Trụ cho biết, từ giữa năm 2006, có vài trường hợp phá hoại rừng, đến năm 2007 xuất hiện tình trạng băm gốc và sang năm 2008, nhiều hộ dân đẩy mạnh việc ken gốc giết hàng loạt cây rừng. Dù lực lượng bảo vệ rừng của Lâm trường Tân Phú thường xuyên phối hợp với Hạt Kiểm lâm huyện Định Quán, Công an xã Gia Canh... tuần tra, truy quét nhưng vẫn khó thể kiểm soát hết tình trạng rừng bị hủy diệt. Nhiều trường hợp bảo vệ của lâm trường còn bị những người xâm hại rừng chống đối, đe dọa đánh, chém. Cứ như thế, những cây giá tỵ gần 20 năm tuổi ở Tiểu khu 83 cứ lần lượt... ra đi. Thậm chí, tình trạng hủy hoại rừng trồng còn lan sang nhiều tiểu khu khác thuộc Phân trường 1 và 2. "Các hộ dân không chỉ phá hoại rừng trồng trên vùng đất rẫy họ đang canh tác mà còn xâm lấn sang những khu rừng tập trung không người canh tác..." - ông Trụ cho biết.

Xung quanh hiện trạng này, ông Nguyễn Đình Thảo, Phó chủ tịch UBND xã Gia Canh cho biết, xã đã làm mọi cách trong khả năng để bảo vệ rừng. Cụ thể, UBND xã này thường xuyên họp dân, phát tờ rơi tuyên truyền bà con chăm sóc, bảo vệ rừng, mặt khác giao nhiệm vụ cho Công an xã phối hợp với lực lượng bảo vệ tăng cường tuần tra, mật phục ngày đêm trong rừng. Thế nhưng, trên thực tế cách làm này không thể kiểm soát được tình trạng rừng bị xâm hại.

Nhiều cây giá tỵ đã bị đốn hạ.

* Lâm tặc hoành hành, người chăm sóc rừng làm ngơ

 

"Công an xã chỉ có vài người lại kiêm nhiệm nhiều việc trong khi rừng rộng đến 13.000 hécta (trong đó có khoảng 200 hécta rừng giá tỵ) nên việc tuần tra, kiểm soát và xử lý người vi phạm gặp nhiều khó khăn..." - ông Nguyễn Đình Thảo nói. Mặt khác, diện tích rừng rộng, ít người quản lý, bảo vệ, nên các hộ dân càng manh động. Nhiều lần các công an viên của xã Gia Canh cùng bảo vệ rừng đi tuần tra, truy quét đã bị bẫy đinh làm thủng bánh xe, phải dắt bộ. Thậm chí, lúc gặp đối tượng cưa cây, trộm gỗ lực lượng chức năng tiến hành xử lý thì bị họ dọa chém. Ví dụ, vào đêm 21-1-2010, các bảo vệ của Lâm trường Tân Phú trên đường làm nhiệm vụ phát hiện một số đối tượng dùng xe máy chở gỗ giá tỵ cưa thành khúc từ rừng ra quốc lộ 20, nên đã yêu cầu họ dừng xe để kiểm tra. Ngay lập tức, số đối tượng này rút dao đuổi chém các bảo vệ.

 

Theo Lâm trường Tân Phú và lãnh đạo UBND xã Gia Canh, hiện nay tình trạng lâm tặc vào cưa trộm rừng mang ra ngoài tiêu thụ diễn biến khá phức tạp. Cụ thể, vào tháng 12-2009, bảo vệ rừng phát hiện ba đối tượng: Nguyễn Thành Tấn, Trần Phi Hoàng và Võ Văn Hải (đều ngụ ở thị trấn Định Quán) đi xe máy vào khu rừng giá tỵ ở Phân trường 2 cưa trộm cây rừng rồi chở về thị trấn để bán. Theo Lâm trường Tân Phú, đây là những đối tượng chuyên sống bằng nghề trộm cắp lâm sản. Từ tháng 2 đến tháng 12-2009, Tấn và Hoàng đã ba lần bị lập biên bản về hành vi xâm hại rừng. Trước đó, Lâm trường Tân Phú cũng đã phát hiện các đối tượng: Hạ Thanh Hùng, Hạ Văn Luật, Trịnh Hữu Hùng (đều ngụ ở ấp 9, xã Gia Canh) có hành vi vào rừng trộm cắp gỗ giá tỵ. Điều đáng lo ngại nữa là những hộ dân sống dưới tán rừng lại làm ngơ trước hành vi trộm cắp cây rừng của bọn lâm tặc khi chứng kiến sự việc diễn ra mà chẳng hề ngăn cản, báo tin cho Lâm trường Tân Phú và chính quyền địa phương.

 

Cứ như thế, hàng chục hécta rừng trồng gần 20 năm tuổi lần lượt bị giết chết. Điều đó không chỉ thiệt hại về tiền của Nhà nước, công sức của nhiều người đã trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng trong 20 năm qua mà môi trường sống còn bị đe dọa, hủy hoại. Song, thực tế này cũng đặt ra trách nhiệm nặng nề cho những người làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng và cả trách nhiệm quản lý, giáo dục người dân của chính quyền địa phương. Đề cập đến vấn đề này, ông Chu Ngọc Trụ, Phó giám đốc Ban quản lý rừng phòng hộ Tân Phú cho biết: "Lâm trường đang xây dựng phương án tổ chức cho hơn 500 hộ sống dưới tán rừng làm hợp đồng lại nhằm siết chặt tình trạng lấn đất rừng làm rẫy và nâng cao trách nhiệm chăm sóc, bảo quản rừng của họ".

 

Ông Nguyễn Đình Thảo, Phó chủ tịch UBND xã Gia Canh nói: "Bên cạnh việc truy quét, xử lý nghiêm khắc những đối tượng xâm phạm rừng, các cơ quan chức năng cần xem xét di dời dân ra khỏi rừng và bố trí họ định cư, sản xuất ổn định ở nơi khác…".

Phạm Mai - Văn Tuấn