Kỷ niệm 65 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22-12-1944 - 22-12-2009)
Kỳ 7: Trận thắng quân sự lớn nhất thời đầu kháng Pháp

Sinh thời, thiếu tướng Lương Văn Nho từng đánh giá: "Trận phục kích La Ngà là sự kiện gây chấn động sâu sắc, khiến Quốc hội Pháp đã chất vấn chính phủ của họ về trận thua đau này".

Sinh thời, thiếu tướng Lương Văn Nho từng đánh giá: "Trận phục kích La Ngà là sự kiện gây chấn động sâu sắc, khiến Quốc hội Pháp đã chất vấn chính phủ của họ về trận thua đau này".

Theo thiếu tướng Bùi Cát Vũ, chiến thắng La Ngà đã đánh dấu một bước phát triển quan trọng về chất của lực lượng vũ trang tỉnh Biên Hòa - Đồng Nai. Từ đánh nhỏ lẻ, ta đã vươn lên tổ chức đánh trận có quy mô lớn trên một phạm vi rộng. Một thành công nữa là, trình độ tổ chức hợp đồng tác chiến chính xác, ý thức chiến thuật cao và kỷ luật chiến trường chặt chẽ. Vì vậy, quân Pháp đã thua đau đến mức, viên đại tá Talles, chỉ huy trưởng khu vực Đồng Nai Thượng đã phải tự tử.

* Điều kiện thuận lợi cho trận phục kích                               

Thi tướng rừng xanh Huỳnh Văn Nghệ là người tổ chức, chỉ huy Chi đội 10 - đơn vị vũ trang chính quy đầu tiên của Đồng Nai và miền Đông Nam bộ. Chính chi đội này đã nhận nhiệm vụ trinh sát kỹ càng để chuẩn bị cho trận phục kích trên quốc lộ 20 trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp.

Làm chủ trận địa trong trận tập kích La Ngà ngày 1 tháng 3 năm 1948.

Quốc lộ 20 là tuyến giao thông chiến lược nối giữa Sài Gòn với Đà Lạt, trong đó có trên 100km đi qua tỉnh Đồng Nai. Ông Hai Ngọc, một trong những người tham gia trận phục kích cho biết, cấp trên chỉ đạo, trận đánh phải đạt được hai mục đích: tiêu diệt sinh lực địch và tạo tiếng vang. Chính vì vậy, các trinh sát Chi đội 10 đã nghiên cứu rất cẩn thận địa hình và báo cáo xin ý kiến cấp trên cần chọn đánh úp vào khu vực có hai đồn lính Pháp ở gần cầu La Ngà và thị trấn Định Quán.

Ông Tư KLư, một thành viên tham gia trận phục kích nhớ lại, đoạn đường này hồi ấy chạy vắt theo sườn đồi bát úp, khúc khuỷu, quanh co. Hai bên đường bạt ngàn cao su. Gần đó là những cánh rừng già, xa hơn là dòng Đồng Nai uốn lượn. Đặc biệt hơn, cạnh tuyến đường có nhiều vực sâu, đồi cao hiểm trở. Nhiều người đi lại trên cung đường này thường rất sợ. Tuy nhiên, Ban chỉ huy Chi đội 10 thì đánh giá, đó là điều kiện thuận lợi cho ta khi phục kích.

Từ đầu năm 1947, công tác chuẩn bị cho trận đánh được ráo riết chuẩn bị. Huyện đội Xuân Lộc được phân công lo lương thực đánh trận. Nhiều cán bộ, chiến sĩ của Xuân Lộc năm xưa còn nhớ, hồi ấy nếu không có đồng bào dân tộc thiểu số giúp đỡ thì bộ đội ta không có đủ lương thực phục vụ cho các trận đánh. Đồng bào ở Bù Cháp, Lý Lịch, Túc Trưng, Xuân Phú... đã cùng bộ đội sản xuất, nhiều người còn góp gạo, tặng bắp, khoai mì và "gửi thằng con trai đi theo cách mạng". Cảm động hơn, công nhân làm việc cho các đồn điền cao su của người Pháp cũng tìm mọi cách vượt qua sự kiểm soát gắt gao của địch để gom góp, vận chuyển gạo đến khu vực tập kết hậu cần.

Công binh xưởng của Chi đội 10 thì rút kinh nghiệm từ các trận đánh trước, đã nghiên cứu chế tạo loại mìn mới (mìn Bazomin) với lượng thuốc đủ để phá hủy xe thiết giáp của địch.

* Trận thắng lớn nhất ở miền Đông kể từ đầu cuộc kháng chiến

Chi đội 10, Quốc vệ đội Xuân Lộc, Liên quân 17 (thuộc Khu 7) cùng dân quân du kích các địa phương được phân công tham gia trận phục kích La Ngà. Quốc vệ đội và dân quân du kích Xuân Lộc có nhiệm vụ khóa đầu đoàn xe, tiêu diệt bộ phận hộ tống mở đường và chặn đánh bọn lính từ thị trấn Định Quán xuống tiếp viện. Liên quân 17 làm nhiệm vụ chia cắt, tiêu diệt toàn bộ quân địch đang di chuyển trong khu vực. Chi đội 10 thì có nhiệm vụ khóa đuôi, tiêu diệt địch tại chỗ, đánh chặn địch từ đồn La Ngà kéo lên. Chi đội phó Chi đội 10 Nguyễn Văn Lung là người chỉ huy toàn bộ trận phục kích này.

Sáng sớm ngày 1-3-1948, đoàn xe quân và dân sự gồm 70 chiếc của địch, trong đó có chở nhiều quan chức cao cấp của Pháp xuất phát từ Sài Gòn đang hướng về quốc lộ 20 để đến Đà Lạt dự hội nghị về chuẩn bị thành lập chính phủ bù nhìn Bảo Đại. Đến 15 giờ ngày hôm đó, đoàn xe mới đến khu vực La Ngà. Đúng 15 giờ 2 phút, ba quả địa lôi của Quốc vệ đội Xuân Lộc cài sẵn đã phát nổ, hất tung chiếc thiết giáp cùng hai xe hộ tống. Do toàn bộ sĩ quan, binh lính và thiết bị thông tin, xe dẫn đầu tan xác, nên các xe sau (mỗi xe chạy cách nhau khoảng 100m, với tốc độ chậm do đường khúc khuỷu) mất liên lạc vô tuyến, cứ lần lượt nối đuôi tiến lên.

Hiện trường 3 chiếc xe dẫn đầu bị đánh bom nằm lại trên đường trở thành chướng ngại vật cho các xe phía sau. Vì vậy, đoàn xe dồn đống hoặc do tài xế hoảng loạn làm lạc tay lái khiến các xe đâm vào nhau và rơi xuống vực thẳm. Hỏa lực của Quốc vệ đội Xuân Lộc một lần nữa diệt gọn đoàn xe địch. Liên quân 17 ở tuyến giữa thì đốt cháy 28 xe quân sự, tiêu diệt 55 tên lính hộ tống. Chi đội 10 ở gần cầu La Ngà đã phá hủy được 29 xe quân sự và vận tải, diệt được nhiều tên địch.

Trận đánh diễn ra chỉ trong vòng 55 phút, ta tiêu diệt được 59/70 xe, 150 tên lính lê dương hộ tống, 25 sĩ quan chỉ huy của địch. Sau đó, quân ta rút về căn cứ cùng với hơn 200 tù hàng binh và số hành khách đi theo đoàn xe. Một giờ sau, máy bay của địch đến ứng cứu và trong nhiều ngày liền truy quét quân ta, nhưng chúng đã thất bại hoàn toàn.

Sau một đêm bị bắt làm "tù binh", nhưng được ta đối xử như khách quen, sáng ngày 2-3-1948, số tù hàng binh cùng hành khách được phóng thích, ra quốc lộ 20 đón xe về lại Sài Gòn. Chính vì vậy, sau này hàng trăm tù hàng binh và hành khách đi cùng đoàn xe được phóng thích, trong đó có nhiều trí thức, doanh nghiệp người Pháp đã trở thành những "tuyên truyền viên" rộng rãi, có sức thuyết phục cao về cuộc kháng chiến chính nghĩa của quân đội và nhân dân ta.

Trường Quân