10 năm thực hiện Pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở:
San sẻ "gánh nặng" cho các cơ quan chức năng

Công tác hòa giải ở cơ sở giữ vai trò quan trọng trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái ở cộng đồng dân cư. Đồng thời, công tác này còn góp phần phòng ngừa và hạn chế các vi phạm pháp luật, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, giảm thiểu các vụ việc tranh chấp phải giải quyết ở các cơ quan hành chính và tòa án. Chính vì tầm quan trọng này, Pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở (gọi tắt Pháp lệnh HGCS) ra đời từ năm 1999 đã phát huy nhiều hiệu quả tích cực.

Công tác hòa giải ở cơ sở giữ vai trò quan trọng trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống đoàn kết, tương thân tương ái ở cộng đồng dân cư. Đồng thời, công tác này còn góp phần phòng ngừa và hạn chế các vi phạm pháp luật, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, giảm thiểu các vụ việc tranh chấp phải giải quyết ở các cơ quan hành chính và tòa án. Chính vì tầm quan trọng này, Pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hòa giải ở cơ sở (gọi tắt Pháp lệnh HGCS) ra đời từ năm 1999 đã phát huy nhiều hiệu quả tích cực.

Các lớp tập huấn bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho các hòa giải viên được Sở Tư pháp tổ chức ở các địa phương.

* Những kinh nghiệm thực tiễn

Qua 10 năm thực hiện Pháp lệnh HGCS, đến nay trong toàn tỉnh đã tổ chức được 1.073 tổ hòa giải tại 1.008 ấp, khu phố (mỗi ấp, khu phố có từ 1 - 2 tổ hòa giải) với 5.538 hòa giải viên. Thành phần tổ hòa giải gồm trưởng, phó ấp - khu phố, bí thư chi bộ, ban công tác mặt trận, hội phụ nữ, hội nông dân, đoàn thanh niên, hội cựu chiến binh, hội người cao tuổi, các già làng, trưởng bản. Thời gian qua, các tổ hòa giải trong tỉnh đã tiếp nhận 49.641 vụ việc và đã hòa giải thành 39.329 vụ về các lĩnh vực dân sự, hôn nhân, đất đai (đạt tỷ lệ 79,23%), chuyển cơ quan chức năng giải quyết 7.813 vụ... Theo đánh giá của Sở Tư pháp, so với trước khi có Pháp lệnh thì tổ hòa giải và hòa giải viên đã tăng về số lượng lẫn chất lượng, công tác hòa giải ở cơ sở đã góp phần ổn định tình hình an ninh trật tự ở địa phương và làm giảm lượng đơn thư khiếu nại, khiếu kiện vượt cấp, tập trung đông người.

Ở các huyện, thị xã, thành phố đều phân công trưởng hoặc phó phòng tư pháp và một chuyên viên có kiến thức pháp lý phụ trách quản lý hoạt động hòa giải ở cơ sở. Từ đó, công tác HGCS tại nhiều xã ngày càng đi vào chiều sâu chất lượng. Xã Phú Vinh (huyện Định Quán) được biết đến với các kinh nghiệm về công tác hòa giải trong cộng đồng người Hoa. Ở địa bàn này có đến 11 dân tộc anh em cùng sinh sống, trong đó đồng bào Hoa chiếm tỷ lệ 64,17%. Với trình độ dân trí không đồng đều, ngôn ngữ, tập quán khác biệt, tuy nhiên thông qua công tác hòa giải, các tổ hòa giải ở xã Phú Vinh thường xuyên phổ biến, giáo dục pháp luật nên đã hình thành trong người dân nơi đây ý thức chấp hành đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước. Công tác này góp phần ngăn ngừa hành vi vi phạm pháp luật, hạn chế các vụ việc tranh chấp nhỏ phải đưa ra tòa án giải quyết. Xã Thiện Tân (huyện Vĩnh Cửu) cũng là nơi làm tốt công tác hòa giải. Ông Nguyễn Trung Dũng, hòa giải viên ở Thiện Tân đúc kết kinh nghiệm: "Tôi nghĩ rằng, Đảng và chính quyền cơ sở có quan tâm đến công tác hòa giải; đội ngũ làm công tác hòa giải được lựa chọn từ những người có uy tín, am hiểu pháp luật, nhiệt tình, có kỹ năng được nhân dân tín nhiệm thì hiệu quả đạt được sẽ cao".

Ở xã Xuân Thành, huyện Xuân Lộc được đánh giá là cơ sở có các tổ hòa giải hoạt động có chất lượng cao. Toàn xã có 5 tổ hòa giải với 28 hòa giải viên. Số lượng, cơ cấu các tổ hòa giải rất đa dạng và phong phú, mỗi tổ có từ bốn tổ viên trở lên do nhân dân bầu. Cơ cấu của tổ hòa giải cơ bản được thống nhất, bao gồm: bí thư chi bộ của các khu, ấp, trưởng khu, trưởng ấp, các hội, đoàn thể trong ấp... Tùy từng đặc điểm ở mỗi khu, ấp mà nhân dân giới thiệu những người có phẩm chất đạo đức, am hiểu pháp luật, tập quán ở địa bàn, nhiệt tình với hoạt động hòa giải để bầu chọn công khai, làm hòa giải viên. Vì vậy, trong 10 năm qua các tổ hòa giải ở xã Xuân Thành đã giải quyết được 215 vụ trong số 287 vụ phát sinh mâu thuẫn, tranh chấp. Ở TP.Biên Hòa có phường Tân Phong, được biết đến với việc hòa giải thành nhiều vụ tranh chấp đất đai phường Tân Hiệp thành công trong hòa giải các vụ hôn nhân gia đình; xã Gia Tân 2 (huyện Thống Nhất) có kinh nghiệm hòa giải trong cộng đồng đồng bào Công giáo; xã Tà Lài (huyện Tân Phú) với công tác hòa giải trong đồng bào dân tộc dựa vào uy tín, kinh nghiệm của các già làng...

* Quan tâm, bồi dưỡng kiến thức hòa giải cơ sở

Để đạt được kết quả cao trong việc thực hiện Pháp lệnh HGCS, hàng năm UBND tỉnh đều cấp kinh phí tạo điều kiện, hỗ trợ cho việc kiện toàn tổ chức, bồi dưỡng nghiệp vụ, thi đua, khen thưởng cho hoạt động hòa giải ở cơ sở. Các cơ quan tư pháp cũng đã kịp thời tham mưu, giúp UBND cùng cấp về công tác hòa giải, đặc biệt là trong việc củng cố, hướng dẫn hoạt động công tác hòa giải ở cơ sở và tổ chức bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ cho người làm công tác hòa giải. Hàng năm, Sở Tư pháp xây dựng kế hoạch phối hợp với UBND các huyện, thị xã, thành phố Biên Hòa mở các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, nghiệp vụ cho cán bộ các đoàn thể, cán bộ tư pháp, địa chính và hòa giải viên cơ sở của 171 xã, phường, thị trấn trong toàn tỉnh. Qua 10 năm thực hiện Pháp lệnh HGCS, Sở Tư pháp đã mở 104 lớp tuyên truyền, phổ biến chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ công tác hòa giải cho 148.720 lượt những người làm công tác hòa giải ở cơ sở; tổ chức hai hội thi hòa giải viên giỏi.

Thông qua tập huấn, các địa phương đã hạn chế được việc thành lập tổ hòa giải không đúng theo quy định. Các tổ hòa giải đã xác định được thẩm quyền về những những vụ việc không được hòa giải như hành vi vi phạm phải xử lý hành chính hoặc phải truy cứu trách nhiệm hình sự. Hàng năm Sở Tư pháp đã biên soạn in ấn, phát hành, cung cấp tài liệu bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng, nghiệp vụ hòa giải ở cơ sở cấp phát đến những người tham gia trên lĩnh vực này. Mặt khác, cơ quan tư pháp với Mặt trận Tổ quốc các cấp và các tổ chức thành viên của Mặt trận đã có sự phối hợp chặt chẽ, thường xuyên trong công tác hòa giải ở cơ sở đưa công tác hòa giải đến với người dân nhằm hàn gắn, hòa giải kịp thời những mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ phát sinh trong nhân dân, giữ vững đoàn kết, an ninh trật tự trên địa bàn cơ sở.

Mạnh Thắng