Cuộc chiến tranh hóa học của Mỹ ở Việt Nam: Để lại hậu quả nặng nề, lâu dài

Sân bay Biên Hòa đang được Bộ Quốc phòng tẩy độc.

Ủy ban khắc phục hậu quả chất độc hóa học (CĐHH)/dioxin thuộc Bộ Tài nguyên - môi trường (gọi tắt là Ban chỉ đạo 33) vừa tổ chức hội thảo tại Đồng Nai để bàn về biện pháp tẩy độc tại những điểm nóng về dioxin, cũng như giải pháp hỗ trợ nạn nhân CĐDC/dioxin. Tại buổi hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng, hậu quả nặng nề của CĐDC/dioxin vẫn còn là một gánh nặng đối với xã hội Việt Nam và có thể sẽ còn kéo dài trong nhiều thập kỷ, nhiều thế hệ...

* Phó chủ tịch UBND tỉnh Huỳnh Thị Nga: ... Để lại di chứng nặng nề cho môi trường và con người Đồng Nai!

CĐHH/dioxin do Mỹ sử dụng tại Đồng Nai đã làm tổn thất nghiêm trọng và lâu dài tài nguyên rừng, phá hủy cân bằng sinh thái, để lại di chứng nặng nề ảnh hưởng đến sức khỏe người dân trong khu vực. Tại Chiến khu Đ, CĐHH mà Mỹ sử dụng đã tàn phá trên 5 ngàn hécta rừng. Tại Chiến khu rừng Sác, CĐHH phá hủy khoảng 59 hécta rừng ngập mặn khiến nhiều loại động vật quý hiếm bị tiêu diệt. Cho đến nay, nhiều diện tích rừng ở Chiến khu Đ và Chiến khu rừng Sác không có khả năng phục hồi. Đối với sân bay Biên Hòa - kho lưu giữ CĐHH/dioxin - cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng do dioxin rò rỉ. Sự lan tỏa của dioxin từ sân bay Biên Hòa làm nồng độ dioxin trong bùn của một vài hồ ao (như hồ công viên Biên Hùng) cao hơn nồng độ cho phép rất nhiều lần. Những tác hại kể trên cho thấy, CĐHH/dioxin đã và đang tiếp tục để lại di chứng nặng nề đến môi trường và người dân trong vùng. Hậu quả của CĐHH/dioxin còn gây ảnh hưởng không tốt đến tâm lý xã hội, hợp tác quốc tế, xuất khẩu, phát triển kinh tế, du lịch của Đồng Nai cũng như các địa phương khác.

Kết quả khảo sát trong những năm gần đây, Đồng Nai có khoảng hơn 5 ngàn nạn nhân bị ảnh hưởng của CĐHH/dioxin. Thế nhưng chỉ mới có khoảng trên 700 nạn nhân được hỗ trợ vốn để cải thiện đời sống. Để khắc phục môi trường bị nhiễm độc dioxin, UBND tỉnh đã ban hành quyết định kiện toàn Ban chỉ đạo 33 của tỉnh Đồng Nai vào tháng 10-2006. Ban chỉ đạo này đang xây dựng kế hoạch hành động khắc phục hậu quả CĐHH/dioxin do Mỹ sử dụng trong chiến tranh tại tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2007-2010. Ngoài ra, UBND tỉnh cũng quyết định thành lập Hội Nạn nhân chất độc da cam (tháng 3-2007) với mục đích tuyên truyền, vận động cá nhân, tổ chức tham gia đóng góp công sức, trí tuệ và vật chất để cùng với Nhà nước hỗ trợ, giúp đỡ nạn nhân CĐDC/dioxin hòa nhập cộng đồng.

* TS. Lê Kế Sơn, Chánh văn phòng BCĐ 33: Quan hệ Việt - Mỹ về CĐHH/dioxin đã có bước tiến đáng kể

CĐHH/dioxin được Mỹ rải xuống gần 17% diện tích rừng và đất nông nghiệp toàn miền Nam Việt Nam. Trong hơn 30 năm qua, điều kiện khí hậu ở vùng nhiệt đới ở các nước lân cận đã có nhiều tác dụng giúp phá hủy các chất hóa học có dioxin, nhưng môi trường Việt Nam vẫn bị ô nhiễm nặng. Sự ô nhiễm này tiếp tục xâm nhập vào cơ thể nạn nhân bị phơi nhiễm và là một trong nhiều nguyên nhân gây bệnh và các tai biến sinh sản. Đến nay, đã có hàng triệu người Việt Nam bị nhiễm CĐDC/dioxin, mắc các bệnh hiểm nghèo, suy giảm sức khỏe. Để khắc phục những tồn tại do CĐHH/dioxin đối với môi trường và con người, Chính phủ đã chỉ đạo các cơ quan, đoàn thể chuyên trách triển khai thực hiện các nhiệm vụ về hỗ trợ nạn nhân CĐDC/dioxin, tẩy độc, vận động hợp tác quốc tế để cùng Việt Nam khắc phục hậu quả CĐHH.

Căn cứ vào khả năng thực tế, Việt Nam đã tổ chức nghiên cứu về tác hại của chất da cam và các biện pháp khắc phục từ nhiều năm nay, đồng thời khoanh vùng những khu vực bị rải CĐHH, những khu vực bị ô nhiễm nặng. Tại sân bay Biên Hòa - Đồng Nai, Bộ Quốc phòng đang tiến hành xử lý triệt để nồng độ dioxin bị ô nhiễm với kinh phí khoảng 75 tỷ đồng. Bên cạnh đó, Ban chỉ đạo 33 tích cực hợp tác với các nhà khoa học nước ngoài để nghiên cứu, đánh giá tác hại của chất dioxin và vận động quốc tế hỗ trợ cho các nạn nhân CĐDC/dioxin. Các bước đối thoại của Việt Nam đã được các nhà khoa học Mỹ, Nhật Bản, Canada, Đức và dư luận thế giới ủng hộ. Trước đây, Chính phủ Mỹ rất ngại khi đề cập đến CĐHH/dioxin mà Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam, nhưng qua  sự tác động của quốc tế và quá trình đối thoại, gần đây Quốc hội Mỹ đã công khai đặt vấn đề là Mỹ phải có trách nhiệm khắc phục hậu quả CĐHH ở Việt Nam. Chính vì vậy, Tổng thống Mỹ đã phê duyệt ngân sách 3 triệu USD cho việc trợ giúp các nạn nhân CĐDC/dioxin Việt Nam. Đây thực sự là một bước tiến đáng kể trong quan hệ giữa hai nước Việt Nam - Mỹ về lĩnh vực CĐHH ở Việt Nam. Song, hậu quả của CĐHH ở Việt Nam còn ảnh hưởng nặng nề đối với môi trường và con người Việt Nam, việc khắc phục hậu quả này còn kéo dài nhiều năm và rất tốn kém. Do đó, cần phải có một chiến lược khả thi và sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung ương, địa phương và các ban, ngành trong việc xem xét, bổ sung chính sách hỗ trợ nạn nhân CĐDC/dioxin, cũng như phương hướng, giải pháp khắc phục hậu quả CĐHH tại những điểm "nóng", đặc biệt là sân bay Đà Nẵng, sân bay Biên Hòa.

* GS-TS. Đặng Huy Huỳnh, Chủ tịch Hội đồng tư vấn Ban chỉ đạo 33: Đấu tranh với Mỹ về hậu quả CĐHH/dioxin rất căng thẳng...

Việt Nam đã phải gánh chịu một cuộc chiến tranh hóa học kéo dài suốt 10 năm (1961-1971) trên một phạm vi rộng với mọi phương tiện trên không, dưới đất mà địch đã thực hiện. Quá trình này, Mỹ đã sử dụng khoảng 20 loại hóa chất cực mạnh, trong đó có chất da cam chứa dioxin - một loại hóa chất có độc tính rất cao. Cuộc chiến tranh hóa chất mà Mỹ sử dụng ở Việt Nam - về bản chất là một cuộc chiến "độc học", vì nó hủy diệt môi trường, các hệ sinh thái và sự sống. Ảnh hưởng của CĐHH đến nay vẫn rất nghiêm trọng, các nạn nhân của cuộc chiến tranh hóa học, cộng với số nạn nhân trong cuộc chiến do Mỹ tiến hành tại Việt Nam là một trong những bằng chứng đã được xác định. Mọi điều bí ẩn liên quan đến CĐHH/dioxin, trong thời gian gần đây đã được làm sáng tỏ. Đó là chất dioxin gây nên các loại bệnh thầm kín, sâu sắc của hệ thần kinh, miễn dịch, gen... trong cơ thể nạn nhân trực tiếp bị nhiễm có tính di truyền và có khả năng tác động đến những thế hệ sau.

Ở các điểm "nóng" như sân bay Đà Nẵng, sân bay Biên Hòa, sân bay Phù Cát (tỉnh Bình Định), hàm lượng dioxin trong mẫu đất, trong mẫu máu của người dân sống gần sân bay cao hơn gấp nhiều lần mức cho phép... Để chứng minh độc chất dioxin có trong đất, trong máu nạn nhân, 19 nhà khoa học đều là giáo sư trong Hội đồng tư vấn đã phải vất vả nghiên cứu tại nhiều khu vực khác nhau. Kết quả cho thấy, trong thiên nhiên Việt Nam, lượng dioxin còn tồn khá cao, nhưng mức độ khác nhau. Mức độ này tùy thuộc vào tần suất phun rải, cũng như phụ thuộc vào đặc điểm địa hình cao, thấp và điều kiện khí hậu...

Thế nhưng, cuộc đấu tranh là cả quá trình căng thẳng đối với các nhà khoa học Việt Nam. Điều này dễ hiểu, bởi nếu Mỹ công nhận cuộc chiến CĐHH/dioxin ở Việt Nam đã để lại di chứng nặng nề cho môi trường và người dân thì họ đã vi phạm Công ước quốc tế. Điển hình là vụ kiện của các nạn nhân CĐDC/dioxin từ năm 2004 cho đến nay vẫn chưa có kết quả. Tuy nhiên, với trách nhiệm của cả dân tộc, chúng ta vẫn phải tiếp tục đấu tranh với Mỹ - dù bằng cách này hay cách khác.

T.N (lược ghi)