Cán bộ giám định pháp y: Âm thầm đi tìm công lý...

Các cán bộ pháp y làm việc tại Trung tâm pháp y Đồng Nai.

Nhắc đến pháp y, người ta thường liên tưởng đến những người cầm dao để mổ xác chết. Mấy ai hiểu được rằng các cán bộ pháp y còn phải gánh trên vai một trọng trách nặng nề: đi tìm công bằng cho nhiều người đang rất cần đến sự giúp đỡ của họ qua công tác giám định thương tích. Đơn cử như chỉ tính riêng tháng 3-2007, ngoài khám nghiệm xác định nguyên nhân dẫn đến cái chết của 59 tử thi (trung bình một ngày phải giải quyết 2 trường hợp), Trung tâm pháp y Đồng Nai còn giám định để xác định tỷ lệ thương tích cho 181 trường hợp từ yêu cầu của cơ quan chức năng. Công việc hằng ngày có những niềm vui và không ít nỗi buồn.

* Vất vả, gian truân

Theo chân những cán bộ pháp y của Trung tâm pháp y Đồng Nai đi làm nhiệm vụ, chúng tôi mới phần nào thấu hiểu được nỗi vất vả, gian truân của những "chiến sĩ thầm lặng". Họ góp phần giúp các cơ quan pháp luật nhà nước điều tra phá án, xét xử một cách công bằng, đúng người, đúng tội trong các trường hợp vi phạm pháp luật làm ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng của con người.

Sau khi nghe các cơ quan chức năng điện báo trên địa bàn xã Gia Tân 2, huyện Thống Nhất, vừa xảy ra một vụ tai nạn giao thông gây chết người, trong tư thế trực chiến, đoàn cán bộ pháp y gồm 3 người: 1 bác sĩ giám định viên, 1 nhân viên phụ mổ và 1 người vừa là tài xế vừa kiêm nhân viên bản ảnh ngay lập tức lên đường. Tại hiện trường, tuy chưa kịp có quyết định trưng cầu giám định của cơ quan công an hay viện kiểm sát, nhưng để tránh tình trạng ùn tắc, cản trở giao thông nên các cán bộ pháp y đã nhanh chóng tiến hành các biện pháp nghiệp vụ chuyên môn: kiểm tra, khám nghiệm trên thi thể nạn nhân thật tỉ mỉ từng chi tiết, chụp hình vật chứng cùng với thi thể nạn nhân ở nhiều tư thế, lấy máu về xét nghiệm để kiểm tra nồng độ cồn, lấy lời khai của các nhân chứng v.v... nhằm xác định rõ nguyên nhân gây tử vong cho người bị nạn, trên cơ sở đó các cơ quan chức năng có hướng giải quyết một cách chính xác và thỏa đáng.

Đó chỉ là một ca đơn giản trong hàng trăm ca phức tạp đòi hỏi người cán bộ pháp y không những phải có trình độ chuyên môn vững vàng mà còn cần lắm ở họ tinh thần trách nhiệm và lương tâm nghề nghiệp. Có những ca chết trôi nhiều ngày, da thịt đã bị phân hủy, mùi hôi thối bốc lên nồng nặc, ngay cả những người thân yêu nhất của nạn nhân còn phải kinh sợ trước cảnh tượng đó. Thế nhưng, các cán bộ pháp y vẫn không nề hà công việc. Họ vào cuộc một cách bình tĩnh, tự tin và cẩn trọng để sau đó tìm ra nguyên nhân xác thực của cái chết thương tâm là do nạn nhân tự tử hay bị hại.

Có những trường hợp ẩu đả hoặc hành hung dẫn đến gây thương tích, khi được cơ quan điều tra yêu cầu trưng cầu giám định thương tật, họ phải khai thác tiền sử về bệnh tật của người bị hại một cách cẩn thận, tiến hành thăm khám thật kỹ lưỡng và đánh giá thật chính xác mức độ thương tổn của người bị hại, vì chỉ cần một sơ suất nhỏ, một chút chủ quan thôi là họ sẽ làm thay đổi mức độ phạm tội của người gây án, nhất là ở những mốc có nhạy cảm. Nói theo cách của bác sĩ Lê Ngọc Hùng - Giám đốc trung tâm, thì chỉ cần tăng hay giảm 1% sự xác định thương tổn trên người bị hại là người gây ra hậu quả có thể bị truy cứu hoặc được miễn truy cứu trách nhiệm hình sự, có thể chỉ phải đền bù một lần thỏa đáng hay là ngoài sự đền bù còn phải có trách nhiệm lâu dài đối với người bị hại.

Do tính chất đặc thù của công việc, người cán bộ pháp y phải có thái độ công tâm và luôn phải làm việc với tinh thần trách nhiệm thật cao để có thể giúp cơ quan chức năng kết luận vụ việc chính xác, hạn chế tối đa tình trạng nghi oan cho người vô tội hoặc để "lọt người, lọt tội". Đồng thời, họ phải luôn tỉnh táo, cảnh giác không để sự cám dỗ của vật chất dẫn đến với những việc làm trái đạo đức và lương tâm của một người thầy thuốc, tạo nên sự oan sai, làm lệch đi sự công bằng của cán cân công lý.

* Đâu cần là pháp y có mặt...

Bác sĩ Triệu Đức Thành bộc bạch: "Làm cán bộ pháp y cực lắm, làm việc nhiều lúc bất kể thời gian nào, ngày hay đêm, mưa hay nắng, ngày thường hay ngày lễ, điện thoại luôn phải trực chiến 24/24h... Có hôm đúng vào đêm giao thừa, kíp trực vừa nhận điện báo là anh em lại phải lên đường làm nhiệm vụ. Có thời điểm anh em phải làm 7 ca trong một ngày trực, cứ rong ruổi liên tục từ huyện này đến huyện khác. Có lúc đang làm ở huyện Tân Phú, có điện thoại báo tin lại phải ngược về Long Thành cho kịp khám nghiệm hiện trường, lấy lời khai và tìm dấu vết... Có hôm vừa về đến nhà khoảng 11-12 giờ khuya, đang chuẩn bị đi ngủ thì có điện thoại, lại phải lên đường". Mặc dù các chế độ chính sách đều được giải quyết nhưng so với thời giá hiện tại thì những phụ cấp nghề nghiệp chẳng đáng là bao. Chi phí định mức cho một ca giám định thương tích, bao gồm tất cả các khâu là hồ sơ bệnh án, khám chuyên khoa, họp hội đồng,... chỉ có 30 ngàn đồng.

Điềm đạm nhưng không giấu vẻ tự hào khi nói về đội ngũ cán bộ, nhân viên của trung tâm, bác sĩ Lê Ngọc Hùng cho biết: "Ở đây điều kiện cơ sở vật chất còn khó khăn, trụ sở làm việc chỉ được 26m2, không đủ chỗ cho 16 cán bộ, nhân viên, nhiều anh em phải tận dụng nhà kho, nhà xác của bệnh viện để làm việc; ngân sách không đủ để triển khai phòng xét nghiệm; nguồn nhân lực còn thiếu so với cường độ yêu cầu công việc... Nhưng quan trọng là tinh thần làm việc của anh em thật tuyệt vời. Tất cả mọi người ở đây ai nấy đều làm việc một cách tích cực, không ai nề hà từ chối công việc, tất cả làm việc với phương châm "Đâu cần là pháp y có". Vì vậy, thời gian qua Trung tâm pháp y Đồng Nai được đánh giá là một trong những đơn vị mạnh nhất trong nước...".

Tuy nhiên, điều làm ông trăn trở nhiều nhất là trụ sở quá chật hẹp không có chỗ cho người bệnh ngồi trong thời gian chờ đến lượt giám định. Tất cả đều phải ngồi ngoài sân bất kể trời mưa hay nắng chỉ với một mái che nhỏ. Tuy đơn vị còn nhiều khó khăn, thiếu thốn nhưng toàn thể trung tâm rất phấn khởi vì được sự quan tâm của UBND tỉnh cấp một chiếc xe làm phương tiện di chuyển, giúp cho sự đi lại công tác của anh em được thuận lợi hơn trước rất nhiều. Điều đó đã an ủi, động viên rất lớn, góp phần quan trọng để họ hoàn thành nhiệm vụ trong công tác đi tìm nguyên nhân, chứng cứ không ngoài mục đích bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho nhân dân. Và đó cũng là niềm vui, niềm hạnh phúc lớn nhất của họ...

Chia tay những cán bộ pháp y - những người không quản vất vả ngày đêm đi tìm công bằng cho bao người còn sống và cả những người đã khuất, chúng tôi nhận thấy từ trong tâm khảm của họ là sự mong muốn được mọi người có cái nhìn đúng đắn hơn về công việc của mình để họ có quyền tự hào, hãnh diện với công việc đầy gian khổ mà không phải bất cứ người cán bộ y tế nào cũng sẵn sàng chấp nhận và có thể đảm đương được...

Quý Triều - Kim Chung