Đến nơi cách nay 60 năm Bác Hồ hình thành "Thủ đô kháng chiến"

Nhà tưởng niệm Hồ Chí Minh trên đỉnh đèo De - ATK Định Hóa.

Tháng 5 này có 2 ngày lễ kỷ niệm trọng đại trùng sát nhau: 117 năm ngày sinh Bác Hồ (19-5-1890 - 19-5-2007) và 60 năm ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng, Chính phủ trở lại Việt Bắc - ATK Định Hóa lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (20-5-1947 - 20-5-2007).

* Ở rừng đồi Khau Tý

Với tầm nhìn xa, ngay sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dự đoán chiến cuộc còn tiếp diễn vì dã tâm của thực dân Pháp vẫn âm mưu xâm lược nước ta, nên Người đã chọn ATK (an toàn khu) Định Hóa làm căn cứ địa cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc. Vì nơi đây hội tụ đủ các yếu tố: Thiên thời, địa lợi, nhân hòa và với các lợi thế: "Tiến có thể đánh, lui có thể giữ". Nơi có vị trí chiến lược có thể cơ động một cách linh hoạt sang Tuyên Quang, Bắc Kạn, xuôi về Thái Nguyên...

Tôi đọc bài "ATK Định Hóa với vai trò thủ đô kháng chiến" đăng trên tạp chí Xưa và Nay và biết là: "Ngày 20-5-1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh có mặt ở ATK. Cũng từ tháng 5, những bộ phận chủ yếu của Tổng hành dinh rải ra trên trục Tây - Nam Định Hóa, từ Quán Vuông đến Lưu Quang, Lục Rả sát chân núi Hồng, trên đường sang Tân Trào. Anh em công tác Đội và Tổng đội xây dựng của Bộ Tổng tham mưu đã chuẩn bị nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh ở khu rừng Khau Tý, thôn Điềm Mặc, xã Thanh Định...".

Khau Tý là điểm dừng chân đầu tiên của Bác Hồ ở ATK Định Hóa nay vẫn là một cánh rừng cổ thụ thâm u. Cạnh một bờ suối có chiếc lán nhỏ và một cây dâm bụt được nói là do chính tay Bác Hồ trồng trong thời gian ngắn ngủi ở Khau Tý (từ tháng 5 đến tháng 10-1947). Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho biết là tại đây, vào cuối thu, chuẩn bị đối phó với cuộc tiến công lớn có thể xảy ra bất cứ lúc nào, tư tưởng có phần căng thẳng, vào một đêm trăng đẹp trong rừng Điềm Mặc, Bác Hồ đã viết bài "Cảnh khuya"... Bài thơ này có sự hiện diện của trăng, hoa, suối, bóng cây cổ thụ Khau Tý. Và ở xóm Nà Trạ, cạnh đồi Khau Tý tôi đã gặp được người cách đây 60 năm đã tham gia làm lán cho Bác Hồ. Đó là cụ Ma Đình Khánh, năm nay đã 85 tuổi. Cụ già có nước da đỏ au với đôi mắt tinh anh cho biết là có tất cả 9 thanh niên mạnh khỏe được huy động vào việc làm chiếc lán dài 4 mét, rộng 3 mét này. Trong đó, cụ Khánh chỉ còn nhớ tên: Mạ Khắc Lường, Mạ Khắc Lưu, Hoàng Thanh Manh, Triệu Đình Quân... nhưng nay tất cả đều mất. Họ khiêng ván từ nhà ông Ma Đình Tình (là chú của ông Ma Đình Tương - Chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính huyện Định Hóa lúc bấy giờ) sang lát sàn, còn dùng nứa xung quanh và lợp mái bằng lá gồi.

* Đường về Việt Bắc lên thăm Bác Hồ

Mang tâm trạng hưng phấn theo tứ thơ của Tố Hữu khi ông về thăm Bác Hồ trong thời kỳ kháng chiến:

"Vui sao một sáng tháng Năm

Đường về Việt Bắc lên thăm Bác Hồ

Suối dài xanh mướt nương ngô

Bốn phương lồng lộng thủ đô gió ngàn"...

Tôi cùng đoàn cán bộ Hội Nhà báo các tỉnh phía Nam phải cứ đưa mắt tìm nhau để khỏi bị lạc trong dòng người đông đảo đến thăm nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại đỉnh đèo De, xã Phú Đình, huyện Định Hóa (tỉnh Thái Nguyên). Vùng đồi núi hiểm trở có địa thế chiến lược về quân sự này từng là trái tim của Tổ quốc trong kháng chiến chống Pháp. Đúng 60 năm trước đây, ATK Định Hóa được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ chính thức đặt trụ sở làm việc. Tổng bí thư Trường Chinh và các đồng chí: Tôn Đức Thắng, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Lương Bằng... đều cùng làm việc tại đây. Tôi hết sức bất ngờ khi biết là trung tâm lãnh đạo cuộc kháng chiến 9 năm chống thực dân Pháp này có đến gần 100 di tích lịch sử, trong đó có 6 di tích đã được Nhà nước xếp hạng bảo tồn quốc gia, như: Lán Tỉn Keo - nơi Bác Hồ đã sống và làm việc trong 2 năm, 1947 - 1948 và ra quyết định về chiến dịch Đông Xuân năm 1953 - 1954; di tích Đồi Cọ, xóm Khuôn Tát - nơi Bác Hồ đã ở và làm việc cùng các đồng chí Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp... để "vạch đường đi từng bước, từng giờ" tạo ra những sự kiện quyết định vận mệnh cả dân tộc, mà điển hình là chiến dịch Điện Biên Phủ làm chấn động địa cầu... Với ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử dân tộc như thế, ATK Định Hóa đã tạo ra sức hút đặc biệt cho mọi tầng lớp nhân dân từ khắp nơi "Về thủ đô gió ngàn, chiến khu Việt Bắc", kể cả du khách nước ngoài. Đó là điều làm cho vùng an toàn khu có địa thế hiểm trở, trước đây muốn vào đây phải mất mấy ngày đường thì ngày nay con đường nhựa dẫn vào ATK phẳng lì, uốn lượn giữ rừng cọ xanh tươi, những đồi trà bát ngát, lại thỉnh thoảng được tô điểm bằng vài mái nhà sàn thơm hương nếp nương... tạo thành một nét đẹp riêng, lạ lùng, không dễ tìm thấy ở miệt đồng bằng. Cũng chính vì để khỏi bị lạc trong dòng người đông đảo, tấp nập đến thăm ATK Định Hóa, đặc biệt là vào nhà tưởng niệm Hồ Chí Minh trên đỉnh đèo De để thắp hương hoặc bước vào lán Tỉn Keo để thấy được sự đơn sơ đến lạ lùng, tôi phải móc ra chiếc nón tai bèo có hàng chữ: "Kỷ niệm 60 năm thành lập Chiến khu Đ" ra đội trên đầu. Vừa nhìn thấy, cả Phó chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Phạm Quốc Toàn lẫn Phó chủ tịch Hội Nhà báo TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Văn Phùng đều kêu lên: "Đúng là từ Chiến khu Đ đến Chiến khu Việt Bắc", dù trong đoàn đại biểu cho "dân chiến khu Đ" chỉ có tôi và Đinh Xuân Nam - Phó chủ tịch Hội Nhà báo tỉnh Bình Dương. Không ngờ qua Tuyên Quang vào ATK Tân Trào, khách thập phương cũng rất đông. Theo ông Trịnh Tố Long, một nhà nghiên cứu lịch sử, thì: "Tân Trào được coi là thủ đô khu giải phóng (trước Cách mạng tháng Tám 1945 gồm 6 tỉnh: Cao Bằng, Lạng Sơn, Hà Giang, Bắc Kạn, Tuyên Quang, Thái Nguyên). Trở lại ATK Tân Trào lần này tôi lại được biết thêm một tư liệu quý do Nhà bảo tàng Tân Trào ATK công bố nhân đợt "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh". Đó là 4 bài báo: Thế nào là Cần, thế nào là Kiệm, thế nào là Liêm, thế nào là Chính? do Bác Hồ viết và ký bút danh là Lê Quyết Thắng, đăng trên báo Cứu Quốc. Thời gian Bác Hồ viết 4 bài báo này là vào khoảng tháng 5-1949 tại nhà ông Hà Văn Tung ở Bản Chương, xã Hùng Lợi và ở Khấu Lấu, xã Tân Trào (Sơn Dương - Tuyên Quang). Cả 4 bài báo này đến giờ vẫn giữ nguyên giá trị để mọi người học tập, làm theo."...

Bùi Thuận