Điều gì đọng lại trong vụ tranh chấp đất kéo dài tại xã Long Phước?

Được chủ đất cho làm nhà trên rẫy để tiện việc trông coi và sản xuất, người được ở nhờ đã kê khai đăng ký sản xuất, đồng thời thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nộp thuế. Một thời gian sau, người chủ đất cũ trở về định cất nhà ở thì bị người đã được cưu mang ngày trước quay lưng lại và chối bỏ hoàn toàn mối quan hệ... Vụ kiện kéo dài từ năm 1993 đến nay. Mới đây, đoàn thanh tra Chính phủ đã có buổi làm việc với một số ban, ngành liên quan của tỉnh, huyện để thống nhất cách giải quyết. Đã có không ít ý kiến khác nhau xoay quanh vấn đề này. Nhưng trên hết, nhiều người vẫn cho rằng kết cục này ra sao chăng nữa thì bên cạnh chuyện thắng thua trong phạm vi khiếu kiện còn nổi lên vấn đề sâu sắc hơn, chính là đạo lý tình người bị chà đạp một cách thô bạo mà quy định pháp luật chưa thể rớ đến.

Theo hồ sơ đã được lập, bà Tăng Dung (trước đây thường trú ở phường 15, quận Bình Thạnh, TP. Hồ Chí Minh) được chế độ cũ cấp 10.500m2 đất tại xã Long Phước, huyện Long Thành vào năm 1970 (giấy tờ bị thất lạc). Thời điểm đó, bà Tăng Dung thuê vợ chồng ông Nguyễn Văn Đực làm rẫy, hàng tháng đều trả tiền công. Trên phần đất này, bà Dung cho dựng một chòi canh để ông Đực tiện việc chăm sóc vườn rẫy, còn gia đình bà sống ở Sài Gòn, thỉnh thoảng mới về rẫy chơi. Cuối năm 1979, ông Đực xin bà Dung cho được làm một căn nhà trên đất rẫy để ở. Thấy hoàn cảnh gia đình ông Đực quá khó khăn, không có nơi ở khác nên bà Dung đồng ý. Cuối năm 1980, do điều kiện cuộc sống nên gia đình bà Dung ở hẳn trên TP. Hồ Chí Minh. Trước khi giao đất cho ông Đực trông coi, bà Dung có hứa rằng, nếu làm tốt việc chăm sóc rẫy, sau này gia đình ông Đực sẽ được chia 1/2 diện tích trong tổng số đất của bà. Năm 1993 nơi cư trú của gia đình bà Dung tại TP. Hồ Chí Minh bị giải tỏa, do không có chỗ ở khác nên bà trở về đất rẫy với ý định sống ở đây. Thế nhưng, dự kiến dựng nhà ở của bà Dung đã bị ông Đực quyết liệt ngăn cản. Rất nhiều lần ông Đực còn tuyên bố, không biết bà Dung là ai, từ đó mâu thuẫn giữa hai bên căng thẳng, dẫn đến tranh chấp.

Căn cứ đơn khiếu nại của bà Tăng Dung và trên cơ sở kiểm tra thực tế, ngày 30-8-1993, UBND xã Long Phước lập biên bản giải quyết vụ việc theo hướng: chia đôi phần đất cho mỗi bên. Thế nhưng, ông Đực không đồng ý mà tiếp tục khiếu kiện. Ngày 19-12-1993, thanh tra huyện Long Thành có báo cáo gửi UBND huyện nêu rõ: Dựa trên Luật Đất đai năm 1993 thì hộ ông Đực đã được UBND xã Long Phước cho đăng ký, kê khai và nộp thuế cho Nhà nước đầy đủ; ngoài ra, trong suốt quá trình sản xuất trên diện tích này, ông Đực đã có cải tạo, bồi bổ phần đất này và xây nhà ở ổn định. Vì vậy, thanh tra kiến nghị UBND huyện Long Thành ban hành quyết định công nhận 10.500m2 đất cho gia đình ông Đực. Trên cơ sở báo cáo của Thanh tra, ngày 13-12-1993, UBND huyện Long Thành ban hành quyết định số 723/QĐ-UBH với nội dung công nhận quyền sử dụng đất của ông Nguyễn Văn Đực; đồng thời bác đơn khiếu kiện của bà Tăng Dung. Nhận thấy mình bị thiệt thòi nên bà Dung gởi đơn khiếu nại lên tỉnh. Sau gần 5 năm thẩm tra, xác minh thực tế, các ban, ngành chức năng của tỉnh tham mưu cho UBND tỉnh ban hành Quyết định số 268/1998/QĐ.CT-UBT (ngày 19-1-1998) với nội dung: Hủy bỏ Quyết định số 723/QĐ-UBH của UBND huyện Long Thành; giao Chủ tịch UBND huyện Long Thành ban hành quyết định: Công nhận quyền sử dụng 1.300m2 (ngang 13 mét, dài 100 mét tính từ quốc lộ 51) cùng căn nhà và chuồng bò được xây dựng trước khi phát sinh tranh chấp cho ông Nguyễn Văn Đực; công nhận quyền sử dụng 650m2 (ngang 6,5 mét, dài 100 mét tính từ quốc lộ 51...) cho bà Tăng Dung...; thu hồi phần đất 8.926m2 còn lại, hoặc xem xét để giao cho các hộ chính sách, gia đình có nhu cầu. Không đồng ý với việc giải quyết của UBND tỉnh, ông Đực ủy quyền cho con là bà Nguyễn Thị Thành gửi đơn khiếu kiện lên trung ương ... Theo một số cán bộ của Sở Tài nguyên - môi trường, người đã theo dõi vụ việc từ đầu, thì việc UBND tỉnh ra Quyết định 268 là có căn cứ, hợp tình hợp lý và đúng pháp luật ở thời điểm đó. Bởi nếu xét về nguyồn gốc đất thì dù bà Tăng Dung không chứng minh được các thủ tục có giá trị pháp lý, nhưng lại là người sử dụng đất từ đầu, sau này mới giao cho ông Đực. Hơn thế, quá trình các ban, ngành của tỉnh Đồng Nai xem xét việc giải quyết tranh chấp giữa hai bên thì ông Đực cũng không đưa ra được những giấy tờ liên quan như sổ đăng ký ruộng đất và giấy kê khai nộp thuế (khi đoàn Thanh tra Chính phủ về làm việc, ông Đực mới cung cấp đầy đủ). Như vậy, ở thời điểm UBND tỉnh ban hành Quyết định 268, không chỉ căn cứ về mặt pháp lý, mà còn dựa trên cơ sở đạo lý trong mối quan hệ gắn bó trước đây của hai bên. Thực tế, việc UBND tỉnh xét giải quyết một phần quyền lợi cho bà Tăng Dung là còn do gia đình bà Dung không còn nơi ở khác... Trước những ý kiến của lãnh đạo các ban, ngành liên quan đến việc giải quyết khiếu kiện giữa ông Nguyễn Văn Đực và bà Tăng Dung, Trưởng đoàn Thanh tra Chính phủ Trần Văn Hồng cho biết: Căn cứ vào quy định của pháp luật về đất đai thì ông Nguyễn Văn Đực là người sử dụng đất hợp pháp. Song, về khía cạnh đạo đức, cần phê phán ông Đực vì trước đây, khi làm việc với các cơ quan hữu quan, ông Đực không thừa nhận đã có quá trình làm thuê cho bà Tăng Dung, gần đây nhất, khi đoàn thanh tra xuống làm việc, thì thấy phần mặt tiền của khoảnh đất này đã được ông Đực cho xây nhà cửa. Cho nên, nếu giải quyết cho bà Dung một phần đất (650m2) như QĐ 268 của UBND tỉnh chắc chắn sẽ không dễ, vì ông Đực cương quyết không cắt bất kỳ một phần đất nào cho bà Dung...

Có thể nói, dẫu ông Đực có thắng kiện thì vụ tranh chấp đất kéo dài ở xã Long Phước này không thể không để lại nhiều điều tiếng trong cách ứng xử trên cơ sở tình người, mà ngay cả Trưởng đoàn Thanh tra Chính phủ Trần Văn Hồng cũng phải thốt lên: "Chúng tôi đã rất cố gắng thuyết phục ông Đực nên có một chút nhân nhượng đối với bà Dung. Để có thể giải quyết cho bà Dung một phần đất (650m2) ở như ý kiến của các ban, ngành chức năng của tỉnh, chỉ còn cách phải tiếp tục động viên gia đình ông Đực suy nghĩ lại...".

T.N