Bài học đắt giá từ vụ 4 người xuống giếng bị chết ngộp

Lượng dưỡng khí trong giếng chỉ có 1/10 so với bình thường là kết quả thử nghiệm và đo đạc tại hiện trường của Sở Tài nguyên - môi trường (TN-MT) sau khi xảy ra vụ 4 người chết ngạt tại giếng nước nhà ông Đặng Văn Thái ở ấp Giá Tỵ, xã Suối Cát (huyện Xuân Lộc) vào ngày 1-6-2005.

Giếng nước nhà ông Thái là một giếng đào, hình tròn với đường kính miệng giếng khoảng 1,2 mét, được xây bằng đá hộc tổ ong, độ sâu khoảng 8 mét (trong đó độ sâu xây bằng đá hộc khoảng 5 mét). Vì địa bàn có tầng nước ngầm nằm sâu, độ sâu của giếng không đủ cung cấp nước cho gia đình sử dụng (nhất là vào mùa khô) nên ông Thái đã cho khoan sâu thêm 14 mét nữa. Lúc này mực nước trong giếng chỉ khoảng 1,7 mét.

Con trai ông Thái là Đặng Hồng Thuận kể lại, trước ngày xảy ra vụ việc, trời mưa to và lòng giếng bị lở đất, làm nước có mùi lạ nên ông Thái đã xuống giếng để trám lại mấy lỗ rò ở thành ống chống, ống lọc của lỗ khoan. Khi ông xuống đến độ sâu khoảng 4-5 mét thì bị ngạt và ngã xuống. Chứng kiến cái chết của cha, Thuận kêu cứu thì có ba thanh niên là Huỳnh Văn Thảo, Huỳnh Văn Trọng và Đặng Minh Vinh đang làm việc gần đó chạy đến vội vã xuống tiếp cứu. Nhưng kết cục là cả 3 người này đều chung số phận với ông Thái.

Để kiểm tra và tìm nguyên nhân gây ra cái chết thương tâm của 4 nạn nhân, đoàn đo đạc hiện trường của Sở TN-MT đã buộc và thả xuống giếng một ngọn đèn dầu đang thắp sáng nhưng đến độ sâu 4-5 mét thì đèn tắt. Thả tiếp một con gà sống xuống giếng, đến độ sâu này thì con gà bắt đầu có triệu chứng co giật và chảy nước dãi, tím tái toàn thân. Thời gian thả xuống kéo lên chỉ độ 3 phút mà con vật thử nghiệm đã có những dấu hiệu nguy hiểm tính mạng. Qua đo đạc và phân tích mẫu, Sở TN-MT cho biết nguyên nhân dẫn đến cái chết thương tâm của 4 nạn nhân là do lượng dưỡng khí ôxy trong lòng giếng quá thấp, chỉ đạt 2,31% so với tỷ lệ ôxy trong không khí bình thường phải là 21%. Trong khi đó, hàm lượng khí C02 rất cao, đến 10,56%. Chính tình trạng này đã tạo ra hiện tượng ngạt thở và ức chế thần kinh, gây tê liệt toàn thân và đột quỵ. Nguyên nhân dẫn đến việc sản sinh lượng khí độc, khí ngạt trong lòng giếng cao, theo đánh giá ban đầu của các nhà khoa học, là do tầng chứa nước ở đáy lỗ khoan đã bị nhiễm khuẩn. Từ đó xảy ra quá trình phân hủy các chất bẩn hữu cơ trong điều kiện yếm khí làm sản sinh ra các khí độc. Đoàn kiểm tra cũng đo thử nghiệm nồng độ khí độc tại một số giếng nước khác ở gần nhà ông Thái thì thấy cũng xảy ra hiện tượng tương tự. Hiện nay, nhiều hộ dân ở khu vực này không ai dám nạo vét, đào giếng sâu thêm để tăng lượng nước cho sinh hoạt gia đình.

Hiện nay, ở trên địa bàn tỉnh có trên 300.000 giếng đào, giếng khoan, trong đó 85% số giếng ở các vùng nông thôn. Vào mùa nắng thiếu nước, người dân thường có nhu cầu nạo vét sâu hoặc sau cơn mưa đất ở lòng và thành giếng bi sạt lở... nên việc phải xuống giếng để nạo vét là khá phổ biến. Để hạn chế và phòng ngừa những cái chết thương tâm khi xuống nạo vét, trám lấp, sửa chữa lòng đáy giếng, ngày 20-7 vừa qua, Sở Khoa học - công nghệ (KH-CN) đã có buổi làm việc với các nhà khoa học trong và ngoài tỉnh để tìm nguyên nhân của việc sản sinh ra khí độc, khí ngạt tại giếng nước nhà ông Thái cũng như những giếng ở khu vực này, nhằm đưa ra những biện pháp, quy trình hướng dẫn người dân cách phòng chống ngộp, ngạt khi phải xuống giếng để sửa chữa. Ông Phạm Gia Hải, Phó giám đốc Sở KH-CN cho biết: "Sở sẽ kiến nghị với UBND tỉnh cho tiến hành khảo sát có sự phối hợp giữa các cơ quan, ban, ngành liên quan. Song, trước khi các nhà khoa học đưa ra được những quy trình, những biện pháp an toàn, chúng tôi khuyến cáo người dân nên hạn chế xuống giếng và tuyệt đối không xuống giếng khi ngửi thấy mùi hoặc nước có vị lạ. Nếu buộc phải xuống để sửa chữa, trám lấp nên thực hiện các biện pháp dân dã để làm thông thoáng khí trong lòng giếng trước khi xuống, nhất là những giếng nước đậy nắp kín quanh năm". Theo ông Hải, những biện pháp đó khá đơn giản như: thả đèn dầu đang cháy, thả gia súc nhỏ (gà, chó, mèo, ) xuống trước ... Nếu thấy đèn tắt hoặc những con vật trên co giật, tím tái hoặc chết thì không được xuống. Trước khi xuống cần bơm, sục khí nhiều lần; dùng máy quạt gió thổi xuống giếng một hồi lâu; dùng dây cột cách nhau những chùm lá xanh, kéo lên thả xuống nhiều lần để giúp trao đổi với khí trời; chỉ xuống giếng sau 10 giờ sáng, lúc có nắng to và sau khi đã làm thông thoáng lòng giếng; khi xuống giếng phải có dây an toàn và có người phía trên để khi xảy ra sự cố sẽ kéo lên ngay.

Phương Liễu