Nhận diện thủ đoạn lừa đảo để tránh sập bẫy

Các thủ đoạn lừa đảo trên không gian mạng ngày càng tinh vi, thường bắt đầu bằng những lời mời gọi hấp dẫn, qua đó tạo lòng tin nhằm mục đích dẫn dụ nạn nhân để chiếm đoạt tài sản.

Hình ảnh giả danh cán bộ công an được các đối tượng lừa đảo xây dựng, cắt ghép bằng công nghệ số. Ảnh: CATP

Trước thực tế đó, thời gian qua, lực lượng công an trên địa bàn thành phố đã triển khai nhiều giải pháp tuyên truyền giúp người dân nhận diện được phương thức, thủ đoạn của loại tội phạm này để phòng ngừa.

Chủ động phòng ngừa

Theo cơ quan công an, điểm chung của các vụ lừa đảo trên không gian mạng hiện nay là các đối tượng tìm cách khai thác tâm lý, thói quen và sự thiếu cảnh giác của nạn nhân để làm “chìa khóa” tấn công. Sau một thời gian trò chuyện, kết nối, làm quen với các nạn nhân, mời chào các chương trình khuyến mại..., đối tượng mới bắt đầu thực hiện ý đồ lừa đảo khiến nhiều người khó nhận ra và dễ mất cảnh giác.

Tại Hội nghị đánh giá kết quả phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật trên không gian mạng do Công an thành phố tổ chức chiều 23-9, lãnh đạo Phòng An ninh mạng Công an thành phố Đồng Nai cho rằng: Tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật trên không gian mạng còn nhiều diễn biến phức tạp. Các đối tượng lợi dụng mạng xã hội, nền tảng trực tuyến và dịch vụ trên không gian mạng để lừa đảo chiếm đoạt tài sản, tổ chức đánh bạc, mua bán hàng cấm, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật khác.

Thực tế cho thấy, để phòng ngừa hiệu quả, người dân cần nhận diện được những dấu hiệu đặc trưng trong từng kịch bản lừa đảo, thay vì chỉ cảnh giác với một vài hình thức đã quen thuộc.

Là một trong những cán bộ tham gia nhiều hoạt động tuyên truyền, phòng ngừa về tội phạm lừa đảo trên không gian mạng, Thiếu tá Phan Hoàng Sử, cán bộ Công an phường Trấn Biên cho biết: Loại tội phạm này đã sử dụng rất nhiều thủ đoạn để tiếp cận nạn nhân. Trong đó phải kể đến các thủ đoạn như: Giả danh cán bộ công an, quân đội; giả danh nhân viên giao hàng; tạo dựng các chương trình tuyển cộng tác viên chốt đơn, săn voucher (phiếu quà tặng) iPhone giá rẻ; dùng thủ đoạn tặng vật phẩm game để tiếp cận đối tượng là học sinh. Ngoài ra, các đối tượng còn có những thủ đoạn “gửi nhầm tin nhắn” cho nạn nhân rồi kết nối và tạo mối quan hệ để dẫn dụ nạn nhân vào các bẫy lừa đảo khác.

Để thực hiện những thủ đoạn này, các đối tượng có thể sử dụng hình ảnh người mặc quân phục công an, quân đội, thậm chí lấy hình ảnh người thật trên internet hoặc dùng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo dựng hình ảnh, video nhằm xây dựng nhân thân giả để lừa đảo.

Ví dụ ngày 16-10, chị T. có gửi thông tin trình báo cho cán bộ Công an phường Trấn Biên về việc chị được một người xưng là nhân viên shipper có gửi bộ hồ sơ giấy phép lái xe bản gốc cho chị này và yêu cầu chuyển 12 ngàn đồng để thanh toán cho bưu cục và lấy hồ sơ. Tuy nhiên, sau đó “nhân viên” này báo là đã gửi lộn số tài khoản cho chị T. và nói rằng việc chị T. chuyển tiền vào tài khoản đó vô tình đã đăng ký dịch vụ hội viên, hằng tháng tài khoản của chị T. sẽ bị trừ tự động 4,8 triệu đồng.

Tuy nhiên, theo Thiếu tá Phan Hoàng Sử, đây chỉ là chiêu thức của các đối tượng nhằm gây hoang mang cho người dân. Sau đó, các đối tượng đóng vai “nhân viên” bưu cục để “gỡ rối” cho người dân nhưng thực chất là hướng dẫn nạn nhân tải các app (ứng dụng) vay tiền nhanh, hoặc phần mềm chiếm quyền sử dụng điện thoại để thực hiện ý đồ khác.

Từ tháng 1 đến tháng 8-2026, lực lượng an ninh mạng Công an thành phố đã khởi tố, điều tra 12 vụ với 57 đối tượng về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng; đồng thời khởi tố, điều tra 5 vụ với 10 đối tượng liên quan đến mua bán thông tin, dữ liệu cá nhân, tài khoản ngân hàng.

Không để người dân mắc bẫy

Trước các thủ đoạn của các đối tượng lừa đảo, công tác phòng ngừa cần được triển khai đồng bộ, trong đó chú trọng nâng cao khả năng tự bảo vệ của người dân và chủ động phát hiện, đấu tranh với tội phạm ngay từ cơ sở.

Cũng tại hội nghị nêu trên, Đại tá Dương Văn Mạnh, Phó Giám đốc Công an thành phố yêu cầu: Công an các đơn vị, địa phương bám sát cơ sở, không để lọt tội phạm, vi phạm pháp luật trên không gian mạng; phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan trong trao đổi thông tin, chủ động phòng ngừa và nâng cao trình độ nghiệp vụ cho cán bộ, chiến sĩ. Những giải pháp này nhằm nâng cao hiệu quả phát hiện, xử lý các hành vi phạm pháp trong bối cảnh tội phạm liên tục thay đổi phương thức hoạt động.

Theo cơ quan công an, từ thực tế các thủ đoạn được cảnh báo, người dân cần thực hiện nguyên tắc không chuyển tiền khi chưa xác minh rõ người nhận, mục đích giao dịch. Đặc biệt, đối với những kết nối không rõ ràng, người dân tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu, thông tin tài khoản ngân hàng; không truy cập đường link lạ, cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc hoặc làm theo hướng dẫn của những người không quen biết.

Đối với trẻ em, học sinh, các bậc phụ huynh cần quan tâm đến hoạt động trực tuyến của con em mình, hướng dẫn thiết lập quyền riêng tư, không kết bạn tùy tiện với người lạ và tạo điều kiện để trẻ chia sẻ khi gặp tình huống bất thường.

Thiếu tá Phan Hoàng Sử khuyến cáo: Người dân khi nghi bị lừa đảo cần dừng ngay việc chuyển tiền, lưu giữ tin nhắn, hình ảnh, đường link, số điện thoại, thông tin tài khoản nhận tiền và chứng từ giao dịch; nhanh chóng liên hệ ngân hàng để đề nghị hỗ trợ, đồng thời trình báo cơ quan công an gần nhất để hỗ trợ giải quyết.

Cùng với nỗ lực đấu tranh của lực lượng chức năng, mỗi người dân cần hình thành thói quen kiểm chứng trước khi tin tưởng, bình tĩnh trước những lời hứa hẹn và không để lòng tham hay tâm lý sợ hãi chi phối quyết định. Nhận diện đúng thủ đoạn, dừng giao dịch đúng lúc và kịp thời cung cấp thông tin cho cơ quan công an chính là những giải pháp thiết thực để hạn chế thiệt hại, góp phần giữ gìn an ninh trật tự trên không gian mạng.

Trần Danh