Chính sách nhân văn với người chưa thành niên phạm tội

Trước thực trạng người chưa thành niên (NCTN) vi phạm pháp luật diễn biến phức tạp, các giải pháp xử lý không chỉ nhằm răn đe mà còn hướng đến giáo dục, giúp các em nhận ra sai lầm và sửa chữa hành vi.

Tòa án nhân dân thành phố xét xử vụ án có người chưa thành niên phạm tội.

Tại Đồng Nai, các biện pháp xử lý chuyển hướng theo Luật Tư pháp NCTN năm 2024 đang được áp dụng, thể hiện tính nhân văn của pháp luật, đồng thời đề cao trách nhiệm của gia đình và cộng đồng trong giáo dục, phòng ngừa tái phạm.

Biện pháp xử lý chuyển hướng

Thời gian qua, tình trạng NCTN vi phạm pháp luật vẫn là vấn đề đáng quan tâm. Do tâm sinh lý chưa ổn định, nhận thức pháp luật còn hạn chế, các em dễ có hành vi bộc phát và vướng vào sai lầm. Trước thực tế đó, pháp luật chú trọng giáo dục, phục hồi thông qua biện pháp xử lý chuyển hướng, giúp NCTN nhận ra sai lầm, sửa chữa hành vi và hạn chế tái phạm. Biện pháp này đang được các cơ quan chức năng quan tâm thực hiện.

Điển hình là trường hợp N.Q.Đ. (16 tuổi, ở xã Xuân Đông) được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng sau khi phạm tội, qua đó có cơ hội được giáo dục tốt hơn.

Theo nội dung vụ việc, ngày 4-10-2025, trong lúc ăn nhậu tại khu vực đường tỉnh lộ 765, xã Xuân Đông, nhóm 5 đối tượng cùng N.Q.Đ. đã đuổi đánh 2 người khác, gây thương tích nhẹ. Hành vi này ảnh hưởng đến trật tự công cộng, tác động xấu đến an ninh trật tự địa phương. Sau đó, các đối tượng bị khởi tố về tội gây rối trật tự công cộng.

Đối với N.Q.Đ., sau khi xem xét các quy định của Luật Tư pháp NCTN năm 2024, cơ quan chức năng xác định em đủ điều kiện áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng. Theo đó, thay vì bị xử lý hình sự, Đ. được áp dụng các biện pháp xử lý chuyển hướng trong 6 tháng, gồm: khiển trách, giáo dục tại nơi cư trú và cấm tiếp xúc với người có nguy cơ khiến em tiếp tục phạm tội.

Tương tự, mới đây, Công an phường Long Khánh phối hợp với các đơn vị liên quan áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng đối với 14 đối tượng liên quan đến vụ gây rối trật tự công cộng trên địa bàn.

Theo nội dung vụ việc, ngày 9-10-2025, khi đi chơi tại khu vực phường Long Khánh, Đ.K. (ở phường Bình Lộc) cùng nhóm bạn đánh Đ.H.T. (ở xã Xuân Phú) vì cho rằng T. nhìn đểu mình. Đến ngày 11-10-2025, nhóm của K. và nhóm bạn của T. tiếp tục hẹn đánh nhau để giải quyết mâu thuẫn tại khu vực phường Long Khánh. Sau đó, lực lượng công an phát hiện, đưa các đối tượng về làm việc.

Quá trình điều tra xác định có 14 đối tượng là NCTN liên quan đến vụ việc. Các đối tượng được xác định vi phạm lần đầu, nhận thức pháp luật còn hạn chế, tâm sinh lý chưa ổn định, hành vi mang tính bộc phát, thành khẩn khai báo và ăn năn hối cải. Trên cơ sở xem xét các điều kiện theo quy định, các đối tượng được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng là giáo dục tại địa phương trong 12 tháng và thực hiện công việc phục vụ cộng đồng trong 2 tháng.

Nâng cao hiệu quả

Việc xử lý chuyển hướng được quy định tại Chương II Luật Tư pháp NCTN năm 2024, gồm các nội dung về nguyên tắc, biện pháp, trường hợp và điều kiện áp dụng. Biện pháp này có thể được xem xét ở các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử khi cơ quan có thẩm quyền xác định NCTN đủ điều kiện theo quy định.

Theo thẩm phán Nguyễn Hữu Ngọc, Tòa án nhân dân khu vực 2 - Đồng Nai, xử lý chuyển hướng là chính sách nhân văn, giúp NCTN thay đổi nhận thức, nhận ra sai lầm, rèn luyện để trở thành công dân có ích. Chính sách này cũng nâng cao trách nhiệm của gia đình và cộng đồng trong việc trực tiếp tham gia giáo dục các em.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai còn một số khó khăn. Việc xác định điều kiện áp dụng có thể phức tạp trong trường hợp một người thực hiện nhiều hành vi hoặc vụ án có nhiều đồng phạm với vai trò khác nhau. Cơ quan chức năng phải đánh giá từng trường hợp để lựa chọn biện pháp phù hợp, bảo đảm đúng quy định và hiệu quả giáo dục. Việc xây dựng phương án xử lý chuyển hướng cũng cần đánh giá hoàn cảnh gia đình, môi trường sống, sức khỏe và nguy cơ tái phạm của NCTN. Trong khi đó, nhân lực thực hiện các biện pháp tại cộng đồng còn hạn chế.

Ở góc độ xét xử, thẩm phán Bùi Bá Diễn, Chánh án Tòa án nhân dân khu vực 2 - Đồng Nai cho rằng: Cần thay đổi tư duy giải quyết các vụ án có NCTN. Thay vì đi thẳng từ hành vi phạm tội đến hình phạt, hội đồng xét xử cần xem xét trước việc NCTN có đủ điều kiện áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng hay không.

Theo Luật Tư pháp NCTN năm 2024, có 12 biện pháp xử lý chuyển hướng như: khiển trách, xin lỗi, bồi thường, giáo dục tại xã, phường, quản thúc tại gia đình, hạn chế đi lại, tư vấn tâm lý, phục vụ cộng đồng, giáo dục tại trường giáo dưỡng…

Khi xem xét xử lý chuyển hướng tại tòa, cơ quan xét xử phải kiểm tra các điều kiện, trình tự, thủ tục theo quy định; xác định hành vi thuộc phạm vi áp dụng; bảo đảm đầy đủ chứng cứ, sự thừa nhận hành vi và văn bản đồng ý xử lý chuyển hướng theo quy định. Đồng thời cần đánh giá nhân thân, hoàn cảnh, nguyên nhân phạm tội và khả năng giáo dục để lựa chọn biện pháp phù hợp.

Tại tọa đàm: Năng lực và nhu cầu bồi dưỡng của người làm công tác tư pháp NCTN, thực trạng và giải pháp tổ chức tại Đồng Nai vào tháng 10-2026, Tiến sĩ Lưu Hoài Bảo, đại diện Trường đại học Luật Hà Nội cho rằng: Việc triển khai Luật Tư pháp NCTN năm 2024 đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ thực hiện nhiệm vụ. Ngoài kiến thức pháp luật, cán bộ cần có kỹ năng giao tiếp, làm việc với NCTN, đánh giá hoàn cảnh, bảo đảm quyền của các em, phối hợp liên ngành và tiếp cận theo hướng giáo dục, phục hồi, tái hòa nhập.

Để chính sách xử lý chuyển hướng phát huy hiệu quả, cần tiếp tục bồi dưỡng đội ngũ chuyên môn, tăng cường phối hợp giữa cơ quan tiến hành tố tụng, chính quyền địa phương, gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội. Đồng thời cần phân định rõ trách nhiệm giám sát, hỗ trợ và đánh giá kết quả thực hiện các biện pháp tại cộng đồng, vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật vừa tạo cơ hội để NCTN sửa chữa sai lầm.

Tố Tâm