Tránh “bẫy” cầm cố tài sản

Thời gian qua, trên địa bàn thành phố liên tục xuất hiện tình trạng các đối tượng xấu lợi dụng việc thuê xe, mượn tài sản rồi mang đi cầm cố và thực hiện hành vi chiếm đoạt.

Bị cáo Hoàng Hướng Thiện bị tuyên tù chung thân về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản ngày 24-9.

Những vụ án được đưa ra xét xử là lời cảnh báo đối với cả người cho thuê xe lẫn người nhận cầm cố, chỉ một khâu kiểm tra thiếu chặt chẽ cũng có thể dẫn đến những hậu quả kéo dài.

Xe thuê biến thành tài sản cầm cố

Có những vụ án cho thấy rõ rủi ro có thể phát sinh từ hoạt động cho thuê xe khi người thuê ngay từ đầu đã có ý định chiếm đoạt tài sản.

Điển hình như ngày 24-9, Tòa án nhân dân thành phố mở phiên tòa xét xử sơ thẩm hình sự và tuyên phạt bị cáo Hoàng Hướng Thiện (44 tuổi, ở phường Tam Hiệp) mức án tù chung thân về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản; làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức và sử dụng tài liệu giả của cơ quan, tổ chức.

Theo bản án, năm 2019, Thiện thành lập Công ty TNHH Thương mại dịch vụ tổng hợp ô tô Hoàng Hải tại phường Tam Hòa (nay là phường Tam Hiệp). Dù đã nhờ người khác đứng tên chủ công ty nhưng Thiện tự lấy danh nghĩa phó giám đốc, trực tiếp điều hành hoạt động kinh doanh, chủ yếu là sửa chữa và cho thuê ô tô.

Đầu năm 2020, do nợ nần, công việc kinh doanh gặp khó khăn, Thiện nảy sinh ý định chiếm đoạt tài sản. Thiện đã thuê ô tô tự lái của các chủ xe rồi mang đi cầm cố. Từ tháng 4-2020 đến tháng 11-2020, Thiện thuê 56 xe ô tô của các chủ xe, sau đó chiếm đoạt 50 xe, với tổng giá trị hơn 27,5 tỷ đồng. Ngoài ra, để đưa một số chiếc xe vào các giao dịch cầm cố trót lọt, Thiện đã làm giả giấy tờ, giả chữ ký chủ xe. Sau khi các chủ xe phát hiện đã làm đơn tố cáo và Thiện bị bắt giữ.

Một vụ án khác liên quan đến ôtô cũng cho thấy nguy cơ không chỉ xuất phát từ người thuê xe mà còn nằm ở khâu nhận cầm cố.

Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 2 - Đồng Nai vừa truy tố Trần Quốc Toản (31 tuổi, ở xã Phước Thái) về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và sử dụng con dấu, tài liệu giả của cơ quan, tổ chức.

Theo cáo trạng, ngày 14-1-2023, Toản nhận xe ô tô cùng bản công chứng giấy chứng nhận đăng ký xe của anh Nguyễn Tấn Trình để cầm cố 200 triệu đồng. Sau đó, do cần tiền tiêu xài, trong khi anh Trình không chịu chuộc lại xe nên Toản đã thuê người làm giả giấy chứng nhận đăng ký xe mang tên anh Trình rồi đem xe cùng giấy tờ giả cho người khác cầm cố 200 triệu đồng.

Đến năm 2025, khi người nhận cầm cố đưa xe đi đăng kiểm mới phát hiện giấy tờ là giả và trình báo cơ quan chức năng. Vụ việc cho thấy người bỏ tiền nhận cầm cố cũng có thể trở thành người bị thiệt hại nếu không kiểm tra kỹ nguồn gốc tài sản và tính hợp pháp của giấy tờ.

“Cơ sở cầm đồ hoặc cá nhân nhận cầm cố tài sản cần xác minh người giao tài sản, kiểm tra kỹ giấy tờ và nguồn gốc tài sản, lưu giữ đầy đủ thông tin giao dịch đúng quy định để bảo vệ quyền hợp pháp của mình” - luật sư VŨ DUY NAM, Đoàn Luật sư thành phố khuyến cáo.

Tạo “hàng rào” bảo vệ tài sản

Từ những vụ việc nêu trên có thể thấy, sự phát triển của dịch vụ cầm cố tài sản và dịch vụ cho thuê tài sản là nhu cầu tất yếu và ngày càng phổ biến. Nhưng một số đối tượng đã lợi dụng kẽ hở của dịch vụ để thực hiện hành vi phạm tội.

Hiện nay, không ít người mua ô tô nhưng không sử dụng thường xuyên đã lựa chọn cho thuê xe để tận dụng tài sản, tạo thêm thu nhập. Nếu chủ xe không cẩn trọng khi làm thủ tục giao xe cho người thuê và ít quan tâm đến tài sản của mình có thể tạo điều kiện để đối tượng xấu mang xe đi cầm cố.

Thẩm phán Đinh Thị Kiều Lương, Phó Chánh Tòa hình sự, Tòa án nhân dân thành phố xác định:  Đối với tài sản có giá trị lớn như ô tô, việc giao tài sản cho người khác sử dụng cần được thực hiện trên cơ sở hợp đồng rõ ràng, xác định cụ thể quyền và nghĩa vụ của các bên. Chủ xe cần lưu giữ đầy đủ thông tin người thuê, giấy tờ giao nhận, tình trạng phương tiện và các thỏa thuận liên quan. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường như: người thuê chậm trả xe, né tránh liên lạc hoặc thay đổi địa điểm sử dụng… chủ tài sản cần chủ động kiểm tra, sớm phát hiện vấn đề để xử lý.

Luật sư Vũ Duy Nam, Đoàn Luật sư thành phố lưu ý: Bên nhận cầm cố cũng không thể chỉ căn cứ vào việc người cầm xe có giấy tờ xe là được mà không quan tâm người cầm cố có quyền với tài sản hay không  hoặc chỉ dựa vào cam kết của cá nhân họ để nhanh chóng giao tiền. Theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, cầm cố là việc một bên giao tài sản thuộc quyền sở hữu của mình cho bên kia để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Vì vậy, việc xác định người giao tài sản có quyền đối với tài sản là rất quan trọng.

Thực tế, nếu bên nhận cầm cố chỉ nhận tài sản dựa trên giấy tờ photo, giấy tờ không đầy đủ, không kiểm tra người mang tài sản đến có phải chủ sở hữu hay không hoặc chấp nhận tài sản có nguồn gốc không rõ ràng, nguy cơ phát sinh hậu quả là rất lớn. Khi tài sản được xác định là của người khác và bị chiếm đoạt, người đang giữ tài sản có thể phải giao trả theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền; đồng thời sẽ phát sinh tranh chấp về khoản tiền đã bỏ ra. Một số trường hợp là tài sản do phạm tội mà có thì chủ cơ sở cầm cố có thể bị liên lụy về mặt hình sự.

Pháp luật về cầm cố cũng đặt ra nghĩa vụ đối với bên nhận cầm cố trong việc bảo quản tài sản và hạn chế việc tự ý bán, trao đổi, cho thuê, cho mượn hoặc dùng tài sản cầm cố để bảo đảm cho nghĩa vụ khác trái quy định. Do đó, trong các giao dịch cầm cố, cho thuê, chủ sở hữu cần chặt chẽ ngay từ khâu lựa chọn người thuê, lập hợp đồng, giao nhận và theo dõi phương tiện.

Đằng sau mỗi khoản tiền thuê, mỗi giao dịch cầm cố là quyền sở hữu tài sản và trách nhiệm pháp lý của nhiều bên. Vì vậy, sự chặt chẽ không phải là thủ tục rườm rà mà chính là “hàng rào” cần thiết để bảo vệ tài sản trong các giao dịch.

Phạm Huệ