Gỡ “điểm nghẽn” án tồn

Số lượng án thụ lý tại thành phố Ðồng Nai liên tục gia tăng. Nhiều vụ việc kéo dài nhiều năm với tính chất phức tạp, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai đã tạo áp lực lớn đối với hệ thống tòa án.

Tòa án nhân dân thành phố Đồng Nai xét xử một vụ án dân sự tranh chấp liên quan đến đất đai. Ảnh: Phạm Huệ

Tuy nhiên, bằng việc triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ quản lý, chuyên môn đến phối hợp liên ngành, tòa án nhân dân (TAND) 2 cấp ở thành phố Đồng Nai đang từng bước tháo gỡ “điểm nghẽn”, đưa nhiều vụ án tồn đọng đi đến hồi kết, góp phần củng cố niềm tin của người dân vào công lý.

Giải quyết dứt điểm những vụ án kéo dài

Theo ngành tòa án, án dân sự nói chung tại Đồng Nai, nhất là tranh chấp đất đai đang chiếm tỷ lệ lớn và có xu hướng gia tăng. Không chỉ nhiều về số lượng, các vụ việc còn phức tạp về nội dung, kéo dài qua nhiều năm do vướng mắc trong xác định nguồn gốc đất, thu thập chứng cứ hoặc yếu tố pháp lý chồng lấn.

Hầu hết các vụ án kéo dài nhiều năm đều xuất phát từ giao dịch chuyển nhượng nhưng không xác lập được ranh giới rõ ràng, thiếu đo đạc, kiểm tra đồng bộ ngay từ đầu. Đơn cử như vụ việc tranh chấp đất giữa ông H. và bà M. (cùng ở phường Long Thành) vừa được TAND khu vực 2 - Đồng Nai giải quyết. Cụ thể, vào năm 2011, ông H. nhận chuyển nhượng hợp pháp gần 300m² đất, đã được cấp giấy chứng nhận và sử dụng ổn định. Tuy nhiên, đến năm 2020, bà M. tiến hành xây dựng công trình, bị cho là lấn chiếm 62m² đất của ông H. Mặc dù chính quyền địa phương đã tổ chức đo đạc, xác minh, nhưng trong thời gian chờ xử lý, bà M. vẫn tiếp tục xây dựng nhà kiên cố trên phần đất đang tranh chấp, khiến mâu thuẫn ngày càng gay gắt.

Sự chồng lấn về nguồn gốc sử dụng đất qua nhiều thời kỳ cùng với việc thiếu hồ sơ pháp lý rõ ràng đã khiến vụ việc trở nên phức tạp và kéo dài. Sau quá trình thu thập chứng cứ, nghiên cứu hồ sơ kéo dài nhiều năm, TAND khu vực 2 - Đồng Nai đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu của ông H., buộc bà M. trả lại phần diện tích đất tranh chấp.

Một vụ án khác cũng cho thấy rõ tính chất kéo dài và phức tạp là tranh chấp nhà đất có yếu tố nước ngoài tại thành phố Biên Hòa trước đây (nay là phường Trấn Biên). Theo nội dung vụ án, năm 2014, bà B. (đang sinh sống ở nước ngoài) mua thửa đất trị giá 1,1 tỷ đồng tại thành phố Biên Hòa và nhờ chị gái là bà T. đứng tên giùm.

Đến năm 2021, bà B. yêu cầu trả lại tài sản nhưng bà T. cho rằng đây là tài sản do mình mua nên đã phát sinh tranh chấp. Vụ án kéo dài nhiều năm do phải thu thập chứng cứ liên quan đến giao dịch, nguồn tiền và yếu tố nước ngoài. Sau nhiều lần đưa ra xét xử, đến cuối tháng 4-2026, TAND tỉnh (nay là thành phố) Đồng Nai đã xét xử sơ thẩm, tuyên buộc bà T. trả lại nhà đất cho bà B.

Ðồng bộ giải pháp gỡ án tồn

Trước thực trạng án tồn đọng, kéo dài, thông tin từ TAND thành phố Đồng Nai, nguyên nhân chủ yếu đến từ khó khăn trong thu thập tài liệu, chứng cứ; thiếu biên chế thẩm phán, thư ký cùng với hạn chế về cơ sở vật chất, phương tiện phục vụ công tác.

Để khắc phục, TAND 2 cấp đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết là tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo thống nhất của lãnh đạo TAND thành phố. Thông qua các cuộc giao ban định kỳ và chuyên đề, tiến độ giải quyết án được theo dõi sát sao, kịp thời tháo gỡ vướng mắc, chỉ đạo xử lý dứt điểm các vụ việc phức tạp.

Cùng với đó, công tác quản lý tiến độ giải quyết án được siết chặt. Việc xây dựng kế hoạch công tác theo tháng, quý, kết hợp ứng dụng phần mềm quản lý án, giúp kiểm soát chặt chẽ thời hạn giải quyết của từng thẩm phán. Kết quả giải quyết án trở thành tiêu chí trọng tâm trong đánh giá, khen thưởng và kỷ luật cán bộ.

Song song đó, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ tư pháp được xác định là giải pháp then chốt. Các đơn vị chú trọng đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn; duy trì sinh hoạt nghiệp vụ, rút kinh nghiệm từ các vụ án điển hình, án bị hủy, sửa. Mặt khác, thẩm phán, thư ký được yêu cầu thường xuyên cập nhật quy định của pháp luật, án lệ, nâng cao trách nhiệm trong thu thập và đánh giá chứng cứ, hạn chế tối đa việc hoãn phiên tòa.

Theo Chánh án TAND khu vực 3 - Đồng Nai Nguyễn Mạnh Dần, nhiều vụ án dân sự, đặc biệt là tranh chấp đất đai, thừa kế, tài sản có tính chất phức tạp phải tạm đình chỉ hoặc kéo dài do phụ thuộc vào việc cung cấp tài liệu từ các cơ quan liên quan. Trước thực tế đó, đơn vị đã ban hành nghị quyết chuyên đề về tăng cường sự lãnh đạo của chi bộ trong giải quyết án tồn đọng, đặc biệt là các vụ án kéo dài trên 3 năm.

Theo đó, các vụ án được rà soát, phân loại cụ thể theo thời gian tồn đọng để xây dựng kế hoạch xử lý chi tiết. Trách nhiệm cá nhân được xác định rõ, mỗi vụ án đều có thẩm phán phụ trách; trường hợp kéo dài không có lý do chính đáng sẽ bị kiểm điểm, xử lý theo quy định. Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát được tăng cường thông qua các cuộc họp chuyên đề định kỳ, kiểm tra đột xuất đối với các vụ án có dấu hiệu chậm tiến độ.

Ở một góc độ khác, Chánh án TAND khu vực 1 - Đồng Nai Nguyễn Văn Thủy cho biết: Dù số án tồn đã giảm nhưng vẫn còn nhiều vụ việc phức tạp khó giải quyết. Do đó, đơn vị tiếp tục rà soát, phân loại toàn bộ án tồn, đặc biệt là án dân sự, hành chính và các vụ án tạm đình chỉ để có hướng xử lý phù hợp.

Một điểm đáng chú ý là việc phân nhóm các loại án có tính chất tương đồng để rút ngắn thời gian giải quyết. Các vụ án được tổ chức theo nhóm quan hệ pháp luật, có thẩm phán và lãnh đạo phụ trách, qua đó nâng cao hiệu quả chỉ đạo, điều hành. Đồng thời, đơn vị cũng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, từng bước hoàn thiện phần mềm quản lý án, tiến tới kết nối dữ liệu trong toàn hệ thống.

Ngoài ra, việc tăng cường phối hợp liên ngành được xác định là yếu tố quan trọng. TAND 2 cấp đã chủ động phối hợp với các sở, ngành và chính quyền địa phương nhằm đảm bảo chứng cứ đầy đủ, rút ngắn thời gian giải quyết. Đặc biệt, công tác hòa giải, đối thoại được chú trọng nhằm giải quyết nhanh chóng các tranh chấp, giảm thiểu xung đột xã hội và áp lực cho hệ thống tòa án.

Phạm Huệ