Thủ tục đất đai rườm rà, do đâu?

Cấp nhầm diện tích, thủ tục rườm rà, cán bộ tự đặt thêm quy định, quy hoạch treo, giá bồi thường bất nhất, chậm tái định cư... là những khiếu nại nổi cộm trong thời gian gần đây.

Thanh tra tỉnh cho biết, trong hơn 8 tháng đầu năm 2009 toàn tỉnh đã tiếp nhận 1.817 đơn khiếu nại tố cáo, tăng 467 đơn so với cùng kỳ năm 2008. Các vụ khiếu nại này tập trung chủ yếu trên lĩnh vực đất đai. Theo ông Nguyễn Quốc Cường, Phó chánh thanh tra tỉnh, nguyên nhân của tình trạng trên là do cơ chế, chính sách, pháp luật về đất đai còn nhiều bất cập. Mặt khác, giá cả bồi thường còn chênh lệch so với giá thị trường; việc áp giá bồi thường, vị trí và diện tích đất có trường hợp chưa đúng, chưa đủ. Bên cạnh đó, giá đất hàng năm đều điều chỉnh, thường năm sau cao hơn năm trước dẫn đến có sự chênh lệch về giá trị bồi thường nên dễ phát sinh khiếu kiện.

Xung quanh việc biến động về giá đất, Phó chủ tịch HĐND tỉnh Huỳnh Chí Thắng kiến nghị, pháp luật cần nên quy định từ 3-5 năm mới điều chỉnh bảng giá một lần để tránh gây xáo trộn (hiện nay thay đổi từng năm một). Cũng liên quan đến giá đất, ông Ngô Minh Dũng, Phó giám đốc Sở Nội vụ nói: "Pháp luật đã quy định rõ ràng, vấn đề còn lại là ở nhận thức và cái tâm của cán bộ". Về vấn đề này, ông Dũng nêu ví dụ: Một lô đất nằm sâu trong đường mòn nên được ngành tài nguyên - môi trường (TN-MT) xác định vị trí 4, nhưng ngành thuế cho rằng vị trí 2 vì cách đó không xa là tỉnh lộ mới mở. Theo ông Dũng, trong trường hợp này cán bộ 2 ngành phải hợp tác nhau cùng vận dụng đúng pháp luật và phải xuất phát từ trách nhiệm "việc gì có lợi cho dân thì cố gắng làm".

Trên lĩnh vực giải quyết các thủ tục về đất đai, dù đã có rà soát và bãi bỏ, nhưng các quy định vẫn còn rườm rà, phức tạp. Thống kê của các địa phương cho thấy, bộ thủ tục của cấp xã về đất đai có 16 loại giấy tờ và cấp huyện là 47 loại giấy tờ. Tuy nhiên, đó chỉ là... thống kê chứ trên thực tế người dân muốn làm được một thủ tục liên quan đến nhà đất thì còn phải bổ sung nhiều loại giấy tờ khác nằm ngoài quy định. Đó là những loại giấy tờ do cán bộ tiếp nhận và giải quyết hồ sơ đặt ra nhằm... đảm bảo an toàn cho bản thân và cơ quan chức năng.

Ví dụ, theo quy định của Luật Đất đai, một người mua đất từ cá nhân khác chỉ cần nộp một bộ hồ sơ tại Phòng TN-MT cấp huyện với 4 loại giấy tờ: Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, bản sao công chứng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, sơ đồ thửa đất, chứng từ nộp tiền thuế đất. Thế nhưng, nếu người mua đất chỉ nộp bấy nhiêu đó giấy tờ thì "còn khuya" mới được giải quyết. Bởi để "thủ" cho mình, cán bộ thụ lý đòi hỏi người mua phải chứng minh về hạn điền và UBND cấp xã nơi người đó cư trú phải xác nhận; để khỏi phát sinh khiếu nại về sau, người bán cũng cần chứng minh tình trạng hôn nhân (độc thân hay có gia đình hoặc đã ly dị); trong trường hợp người mua và người bán có quan hệ ruột thịt thì còn phải chứng minh thông qua giấy khai sinh, sổ hộ khẩu; đối với chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp, người mua phải chứng minh bằng cách nhờ hội nông dân hoặc cán bộ nông nghiệp cấp xã xác nhận là gia đình và bản thân người đó "có trực tiếp sản xuất nông nghiệp"... Việc người dân xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cũng bị cán bộ thụ lý đòi các thủ tục ngoài quy định như: sổ hộ khẩu, giấy chứng minh nhân dân, giấy đăng ký kết hôn (nếu đã có gia đình)...

Ông Lê Viết Hưng, Giám đốc Sở TN-MT thừa nhận, đó là việc làm không đúng nên nếu người dân nào biết luật, không chịu làm theo những yêu cầu như trên thì cán bộ chỉ còn biết... năn nỉ. Song cũng theo ông Hưng, nếu không yêu cầu như vậy, khi có phát sinh khiếu nại thì mọi chuyện còn rắc rối hơn. Như vậy, có phải quy định của pháp luật có độ chênh so với thực tế? Ghi nhận của chúng tôi tại nhiều địa phương cho thấy, chủ yếu những đòi hỏi trên xuất phát từ việc cán bộ, cơ quan chức năng "muốn thủ" cho mình để... tránh bị khiếu nại về sau. Mới đây, trong những lần đến làm việc tại một số địa phương, Chủ tịch UBND tỉnh Võ Văn Một đã chỉ đạo các huyện, thị xã, thành phố, bộ thủ tục hành chính đã ban hành và pháp luật quy định cụ thể thì phải thực hiện đúng, nhất định không để xảy ra tình trạng đặt thêm các thủ tục khác, gây phiền hà, khó khăn cho người dân và doanh nghiệp.

Phó giám đốc Sở Nội vụ Ngô Minh Dũng cũng cho rằng: "Thủ tục về đất đai quá rườm rà, chồng chéo, bản thân cán bộ tiếp nhận, giải quyết hồ sơ không an tâm nên mới đòi hỏi các loại giấy tờ khác". Và, ông Dũng cũng nêu lên một thực trạng hiện nay: hầu như địa phương nào cũng báo cáo số liệu giải quyết thủ tục về đất đai đúng thời hạn, đạt tỷ lệ cao, nhưng đó là số liệu của những hồ sơ... an toàn. Còn trên thực tế, để được văn phòng, cán bộ tiếp nhận chịu thụ lý hồ sơ thì trước đó người dân phải đi lại vài lần để bổ túc nhiều loại giấy tờ liên quan. Đây là vấn đề mà nhiều người dân bức xúc, phàn nàn cần được các địa phương, cơ quan chức năng điều chỉnh. Còn bà Huỳnh Thị Kim Cúc, Trưởng phòng TN-MT Biên Hòa thì  nói việc giới thiệu địa điểm đất hiện nay cho các nhà đầu tư thường bị kéo dài thời gian và từ khi giới thiệu đến lúc có quyết định thu hồi đất là cả một chặng đường. Khi có quyết định thu hồi đất cho đến thời điểm dự án được triển khai cũng phải kéo dài nhiều tháng, nhiều năm. Trong khi đó, người dân trong khu vực đất "bị quy hoạch" ấy không được cấp sổ đỏ, rất ảnh hưởng đến sản xuất, sinh hoạt, giao dịch và phát sinh khiếu nại. Về vấn đề này, Bí thư Huyện ủy Nhơn Trạch Phan Thị Mỹ Thanh kiến nghị, pháp luật cần quy định rút ngắn về thời gian giới thiệu địa điểm và cán bộ, cơ quan chức năng phải chấn chỉnh ngay thái độ "ban phát" cho doanh nghiệp cũng như "vô cảm" trước quy hoạch treo làm ảnh hưởng đến cuộc sống nhân dân.

Từ những thực tế trên cho thấy, cải cách thủ tục và điều chỉnh thái độ phục vụ dân là nhiệm vụ song hành của công cuộc cải cách hành chính. Xác định cải cách hành chính là phục vụ nhân dân thì các cấp, ngành cần tích cực rà soát để bãi bỏ những thủ tục không cần thiết, không đặt ra những thủ tục ngoài quy định và tăng cường giáo dục, quản lý cán bộ về đạo đức, trách nhiệm nhằm tránh gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp như vẫn còn xảy ra hiện nay.

Phong Vũ

Việc giải quyết thủ tục về đất đai cho người dân vẫn còn nhiều phiền hà.

Dự án tái định cư tại khu Cầu xéo (Long Thành) triển khai chậm khiến người dân bị giải tỏa thắc mắc.