Vì sao hồ Cầu Mới với vốn đầu tư gần 330 tỷ đồng vẫn chưa phát huy hiệu quả?

Hồ Cầu Mới được đầu tư kinh phí xây dựng gần 330 tỷ đồng với mục đích cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp ở địa bàn huyện Long Thành và một phần của huyện Nhơn Trạch. Thế nhưng, sau hơn 1 năm hoàn thành, hồ vẫn phải nằm "chờ" và đang để lãng phí, vì chưa có hệ thống kênh mương để tưới cho nông nghiệp, còn các doanh nghiệp thì chưa có nhu cầu sử dụng nguồn nước từ hồ.

* 330 tỷ đồng để lãng phí

Dự án hồ chứa nước Cầu Mới được khởi công vào ngày 28-10-2004, bằng nguồn vốn trung ương và tỉnh. Trong đó, ngân sách trung ương cấp 84 tỷ đồng để xây dựng khu đầu mối (gồm 2 hồ chính: tuyến V, tuyến VI, hệ thống kênh chính, nhà quản lý và sửa chữa đập dâng Suối Cả); vốn của tỉnh gần 244 tỷ đồng dùng cho việc bồi thường giải phóng mặt bằng và xây dựng kênh cấp I, II. Sau hơn 3 năm thi công, ngày 31-12-2007 hồ Cầu Mới đã hoàn thành và được bàn giao cho Công ty TNHH một thành viên khai thác công trình thủy lợi Đồng Nai quản lý, khai thác vào tháng 3-2008.

Theo thiết kế, hồ Cầu Mới có chức năng tưới cho 1.800 hécta đất sản xuất nông nghiệp và cung cấp khoảng 85 ngàn m3 nước công nghiệp/ngày đêm cho các công ty ở Long Thành và Nhơn Trạch như: Vedan, Formosa, Giấy Tân Mai... Công ty TNHH một thành viên khai thác công trình thủy lợi Đồng Nai (gọi tắt là Công ty công trình thủy lợi) cho biết, đến nay hồ vẫn chưa cung cấp nước cho bất kỳ doanh nghiệp sản xuất công nghiệp nào, ngoài việc xả về Suối Cả tạo nguồn nước ổn định cho đập Suối Cả. Công ty Vedan hiện vẫn lấy nước chủ yếu từ đập Phước Thái và Formosa dùng nước của đập Long An (2 đập này cung cấp đủ nguồn nước cho các công ty hoạt động), còn Nhà máy giấy Tân Mai mới chỉ là dự án nằm trên giấy!

Gần 330 tỷ đồng đầu tư xây dựng hồ Cầu Mới đang bị lãng phí.

Dự kiến hồ Cầu Mới sẽ tưới cho 1.800 hécta đất nông nghiệp. Song, theo thống kê của Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn (NN-PTNT), hiện trạng đất nông nghiệp do quy hoạch đã bị thu hẹp, đất sản xuất có nhu cầu nước tưới giảm xuống chỉ còn 1.480 hécta. Tuy nhiên, Công ty công trình thủy lợi cho biết, hiện nay diện tích thực tế cần lấy nước tưới từ hồ Cầu Mới chỉ còn khoảng 600 hécta, không phải là 1.480 hécta! Nếu đến năm 2011-2012 hệ thống kênh mương mới hoàn thành, khả năng tưới cho nông nghiệp còn tiếp tục giảm vì nhiều diện tích đất nông nghiệp "dính" vào quy hoạch. Hiện tại hồ Cầu Mới vẫn chưa có hệ thống kênh mương nên không thể cung cấp nguồn nước tưới phục vụ sản xuất nông nghiệp! Đây là một nghịch lý lớn: trong khi cả ngàn hécta đất nông nghiệp chờ nguồn nước tưới từ hồ Cầu Mới để tăng vụ và chuyển đổi cơ cấu cây trồng thì nước ở hồ này đang được xả tràn lan ra ngoài nhằm bảo vệ sức chứa không bị... quá tải, nhất là vào mùa mưa đến sẽ gây ngập úng!

Ông Nguyễn Văn Thảo, Giám đốc Ban quản lý dự án nông nghiệp thuộc Sở NN-PTNT, cho biết: "Tổng chiều dài kênh mương cần xây dựng, kiên cố hóa gần 31km (gồm kênh chính, kênh cấp I, II). Nhưng vẫn còn đang vướng mắc ở một số khâu, nên tiến độ triển khai thực hiện rất chậm. Nếu mọi việc thuận lợi và công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng nhanh thì khả năng sang năm 2010 mới có thể thi công và dự tính sau 2 năm sẽ hoàn thành".

Đấy mới chỉ là "dự kiến", còn thực tế việc xây dựng kênh mương vẫn đang nằm trên giấy. Trong đó, riêng công tác bồi thường giải phóng mặt bằng phải mất đến 3 - 4 năm và khâu đấu thầu công trình cũng mất khá nhiều thời gian. Chính vì vậy, công trình hồ Cầu Mới với kinh phí đầu tư gần 330 tỷ đồng chưa biết đến bao giờ mới phát huy tác dụng và không để lãng phí như hiện nay.

* Nhiều cánh đồng "khát" nước

Có thể nói nhu cầu về nước sản xuất nông nghiệp và phục vụ công nghiệp ở huyện Long Thành chưa thật nhiều nhưng lại được đầu tư xây dựng 2 hồ lớn cùng một lúc (gọi chung là hồ Cầu Mới). Trong khi đó có những địa phương chuyên sản xuất nông nghiệp rất cần nguồn nước tưới để tăng vụ, tăng năng suất như: Xuân Lộc, Thống Nhất, TX. Long Khánh... Đa số nông dân phải dùng giếng tự khoan để tưới cho cây trồng, dẫn đến chi phí rất cao, lợi nhuận bị giảm. Một số kỹ sư thủy lợi ở Đồng Nai cho hay, công trình hồ Cầu Mới chỉ nên đầu tư xây dựng một hồ, kinh phí còn lại nên để xây dựng những công trình thủy lợi khác cho các vùng đang rất cần nước canh tác như Xuân Lộc, Thống Nhất... thì hiệu quả kinh tế sẽ cao hơn.

Một số địa phương không cần nước từ hồ Cầu Mới?

Mục đích xây dựng hồ Cầu Mới ngoài cấp nước công nghiệp, dự tính sẽ tưới cho 1.800 hécta lúa, hoa màu. Trong đó, 2 xã được thụ hưởng nhiều nhất là Long An và Long Phước (huyện Long Thành). Trên thực tế hai xã này đều đã có đập, suối đủ cung cấp nguồn nước tưới cho cây trồng. Ông Nguyễn Đình Nghĩa, Phó chủ tịch Hội Nông dân xã Long Phước, cho biết: "Xã có khoảng 250 hécta canh tác lúa 3 vụ/năm, nguồn nước tưới lấy từ Suối Cả đủ cho sản xuất. Thi thoảng gặp năm thời tiết hạn hán vào cuối vụ đông-xuân thì Trạm khai thác công trình thủy lợi đưa máy về bơm nước từ suối lên những vùng hạn nên vẫn đảm bảo sản xuất. Tôi nghĩ không có hồ Cầu Mới cũng không ảnh hưởng gì đến diện tích trồng lúa của xã!". Còn Chủ tịch UBND xã Long An Phạm Khắc Minh thì nói: "Trước đây xã có 300 hécta chuyên trồng lúa và hoa màu, lượng nước tưới do đập Long An cung cấp vẫn đáp ứng yêu cầu sản xuất. Hiện nay, do quy hoạch khu dân cư, khu thương mại... nên diện tích trồng lúa và hoa màu thu hẹp chỉ còn 100 hécta, do đó nhu cầu về nước tưới giảm rất nhiều, không cần phải lấy nguồn nước từ hồ Cầu Mới về".

Đến nay, nhu cầu nước tưới từ hồ Cầu Mới đã giảm mạnh so với dự tính ban đầu. Và do chưa có hệ thống kênh mương nên về mùa khô hồ Cầu Mới phải xả nước chảy về hạ lưu. Ông Trần Xuân Trung, Trưởng trạm khai thác công trình thủy lợi Long Thành nói: "Hiện hồ Cầu Mới phải xả bỏ về hạ lưu gần 300 ngàn m3 nước/ngày đêm. Tới đây, hồ phải tăng lượng xả lên gấp đôi để đảm bảo mực nước trong hồ luôn ổn định, không xảy ra lũ về mùa mưa".

Không chỉ có vậy, từ ngày có hồ Cầu Mới trên 200 hộ gia đình sống dọc Suối Cả thuộc xã Bàu Cạn (huyện Long Thành) và xã Thừa Đức (huyện Cẩm Mỹ) phải chịu rất nhiều phiền toái, vì đi lại khó khăn và rất nguy hiểm. Anh Minh ở ấp Suối Cả, xã Bàu Cạn cho biết, người dân ở Suối Cả và ấp 8 của xã Thừa Đức thường xuyên đi lại làm ruộng, rẫy theo "con đường" duy nhất là qua Suối Cả. Trước đây khi chưa có hồ Cầu Mới, suối chỉ đầy nước trong chốc lát rồi rút, nên bà con hai bên đi lại dễ dàng. Nhưng nay vào mùa khô hồ xả nước thường xuyên, suối lúc nào cũng đầy nước và chảy xiết nên việc đi lại rất nguy hiểm.

K.M

Cho đến nay, trên địa bàn tỉnh còn rất nhiều vùng thiếu nước để sản xuất nông nghiệp. Còn khá nhiều hộ đành sản xuất 1 vụ/năm hoặc phải chuyển qua trồng những cây có khả năng chịu hạn như: điều, mía, nhưng do thiếu nước nên năng suất đạt thấp. Ông Lê Văn Nội, Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Thọ Vực (huyện Xuân Lộc), nói: "Công ty có trên 1.000 hécta đất sản xuất nông nghiệp, nhưng vì thiếu nước nên đa số trồng mía, thu nhập chỉ đạt hơn 20 triệu đồng/năm. Nếu được Nhà nước đầu tư xây dựng trạm bơm và hệ thống kênh mương đưa nước từ sông La Ngà về, công ty sẽ chuyển đổi qua trồng chuyên cây ăn trái, tính ra hiệu quả kinh tế có thể tăng gấp 5 - 10 lần hiện nay. Ngoài ra, nếu có hệ thống thủy lợi thì nhiều cánh đồng lân cận thuộc: Long Khánh và Xuân Lộc cũng có thể gieo trồng 3 vụ/năm".

Trong sản xuất nông nghiệp, nước luôn được đặt lên vị trí quan trọng hàng đầu. Đồng Nai còn rất nhiều cánh đồng chỉ gieo trồng 1 vụ/năm và những vùng đất này rất "khát" nước từ các công trình thủy lợi. Xuân Lộc đã rất thành công khi xây dựng hệ thống thủy lợi đưa nước về những cánh đồng ở các xã: Xuân Phú và Lang Minh để chuyển từ gieo trồng 1 vụ sang 3 vụ/năm với thu nhập trên 80 triệu đồng/hécta/năm, giúp nhiều nông dân trở nên khá giả.

Rất đáng tiếc, trong nguồn vốn xây dựng hồ Cầu Mới, có 244 tỷ đồng được huy động từ vốn trái phiếu tỉnh Đồng Nai, mỗi năm lãi suất lên đến cả chục tỷ đồng nhưng đành để lãng phí do công trình đã được đầu tư không đồng bộ.

Thái Bình