Tăng thích ứng, giảm phụ thuộc cho các doanh nghiệp

Quý I-2026, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam có sự tăng trưởng tích cực, tuy nhiên, thời gian gần đây do ảnh hưởng của diễn biến địa chính trị trên thế giới, các doanh nghiệp (DN) đang đối mặt với nhiều áp lực về thị trường và chi phí.

Doanh nghiệp Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh kết nối để cung ứng sản phẩm công nghiệp hỗ trợ cho nhau. Ảnh: Vương Thế

Thích ứng với cuộc chơi toàn cầu nhiều biến động

Gia tăng xuất khẩu là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm duy trì mức tăng trưởng kinh tế cao của đất nước, do đó việc hỗ trợ cộng đồng DN nhằm thích ứng với thị trường thế giới là giải pháp cấp thiết hiện nay. Đặc biệt là thị trường Hoa Kỳ, nơi chiếm tỷ trọng hơn 30% tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam, những năm qua đã đặt ra nhiều rào cản thương mại khắt khe hơn.

Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ, áp lực cạnh tranh tại thị trường ngày càng lớn, người tiêu dùng quan tâm đến yếu tố bền vững, có xu hướng sử dụng sản phẩm chế biến sâu, có truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng. Đặc biệt, môi trường chính sách của Hoa Kỳ trở nên phức tạp hơn, tăng cường điều tra phòng vệ thương mại tạo thêm sức ép với các DN xuất khẩu Việt Nam.

Theo nhận định của các chuyên gia kinh tế, tự chủ công nghiệp không chỉ là câu chuyện của các tập đoàn lớn hay các trung tâm sản xuất lâu năm mà còn là quá trình lan tỏa năng lực sản xuất ra các địa phương, gắn với lợi thế về hạ tầng, nhân lực và liên kết vùng.

Tương tự, thị trường châu Âu là thị trường yêu cầu hàng hóa chất lượng cao, với nhiều cam kết mạnh về bảo vệ môi trường. Cách tiếp cận mới của EU về phát triển bền vững với các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc và chống phá rừng, đang trở thành rào cản phi thuế quan đáng kể.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội DN Thành phố Hồ Chí Minh, những áp lực đó đòi hỏi DN phải thay đổi chính mình để tồn tại và phát triển. Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh hay các tiêu chuẩn ESG (môi trường - xã hội - quản trị) về phát triển bền vững là yêu cầu bắt buộc. Nó cần được tích hợp vào chiến lược phát triển tổng thể của DN, gắn với nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và cải thiện năng lực quản trị. Khi được triển khai đồng bộ, những chuyển đổi này không chỉ giúp DN thích ứng mà còn mở ra cơ hội nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tương tự, Tiến sĩ Huỳnh Thế Du, giảng viên Đại học Wisconsin Oshkosh (Hoa Kỳ) cho rằng: DN cần chủ động nắm bắt các diễn tiến thị trường thế giới. Hiện nay, đối với thị trường Hoa Kỳ, thuế suất các mặt hàng đã giảm xuống 10% nhưng có khả năng tăng hoặc siết chặt hơn khi thời hạn 150 ngày thuế nhập khẩu tạm thời kết thúc. DN cần rà soát và đàm phán lại hợp đồng, minh bạch nguồn gốc nguyên liệu, chủ động quản trị rủi ro chuỗi cung ứng và xây dựng kịch bản tài chính. Việc nhận diện đúng tính chất “tạm thời nhưng định hướng dài hạn” của chính sách, cùng phản ứng kịp thời và tuân thủ chặt chẽ quy định thương mại, sẽ là yếu tố then chốt để hàng Việt Nam duy trì thị phần và uy tín tại thị trường Hoa Kỳ.

Chủ động hơn trong kế hoạch  sản xuất, kinh doanh

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thị trường toàn cầu dễ biến động, việc các DN chủ động có những phương án dự phòng là rất cần thiết. Trong đó có đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, bên cạnh những thị trường truyền thống, quy mô lớn thì DN Việt Nam cũng đang đẩy mạnh xuất khẩu sang các khu vực như: châu Phi, Nam Mỹ và các quốc gia có hiệp định thương mại tự do với Việt Nam.

Doanh nghiệp Đồng Nai tham gia một hội chợ quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Vương Thế

Đa dạng hóa không chỉ dừng ở thị trường xuất khẩu mà còn cần mở rộng cả thị trường nhập khẩu. Việc chủ động xây dựng phương án thay thế nguồn cung sẽ giúp giảm thiểu rủi ro đứt gãy, đồng thời góp phần cân bằng cán cân thương mại. Đa dạng và tự chủ nguồn cung cũng giúp các DN yên tâm hơn trong kế hoạch sản xuất của mình, nhất là đối với các DN nhỏ và vừa.

Đơn cử như Công ty TNHH Nam Long (xã Long Thành) đang chinh phục thị trường trong nước và xuất khẩu găng tay cao su. Thay vì chỉ tập trung vào các đơn hàng quốc tế, thị trường nội địa là kênh tiêu thụ sản phẩm quan trọng của công ty. Theo ông Lê Bạch Long, Giám đốc công ty, chiến lược này không chỉ nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp cao su nội địa mà còn là cách để củng cố sức mạnh của thương hiệu Việt ngay tại quê nhà. Việc tận dụng nguồn mủ cao su dồi dào trong nước giúp đơn vị linh hoạt trong điều hành sản xuất và tối ưu hóa hoạt động kinh doanh.

Hay như đối với ngành gỗ Đồng Nai, tự chủ về nguồn nguyên liệu cũng như kết nối với các đối tác nước ngoài đang được đẩy mạnh trong thời gian qua. Theo ông Võ Quang Hà, Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và thủ công mỹ nghệ Đồng Nai, hiện nay cộng đồng DN ngành gỗ đang phối hợp để xây dựng vùng nguyên liệu gỗ nội địa tại Đồng Nai. Bên cạnh đó là hợp tác chặt chẽ với các đối tác để nhập khẩu nguyên liệu gỗ có nguồn gốc hợp chuẩn, tạo nguyên liệu gỗ bền vững hơn cho đông đảo DN sản xuất gỗ trước những biến động thị trường.

Bên cạnh sự nỗ lực của DN là sự điều tiết từ Nhà nước. Trong nhiệm vụ năm 2026 của Ban Chỉ đạo hỗ trợ DN và phát triển kinh tế tỉnh, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Kim Long yêu cầu phải đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ DN và cơ sở sản xuất quảng bá sản phẩm, mở rộng thị trường xuất khẩu và tiêu thụ nội địa. Đồng thời phối hợp với Cục Xúc tiến thương mại, các thương vụ Việt Nam ở nước ngoài để cung cấp thông tin thị trường, xúc tiến thương mại, kết nối đối tác xuất nhập khẩu, phân phối; hỗ trợ quảng bá sản phẩm, thương hiệu và khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam là thành viên.

Vương Thế