Cần cơ chế huy động năng lực khoa học, công nghệ từ các trường đại học

Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22-2-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) quốc gia (gọi tắt là Nghị quyết 57) đang từng bước tháo gỡ những nút thắt để có nhiều đề tài, dự án KHCN được ứng dụng vào thực tiễn, thay vì nghiên cứu xong lại “cất trong tủ”.

Phó Giám đốc Sở KHCN Võ Hoàng Khai cho biết: “Đồng Nai đang rất cần sự tham gia tích cực của các nhà khoa học ở các cơ sở đào tạo vào những vấn đề gắn với sự phát triển của thành phố trong giai đoạn mới. Sở đang chủ động tham mưu cho Thành ủy, UBND thành phố những chính sách phù hợp với thực tiễn để cụ thể hóa Nghị quyết 57 và Luật Phát triển đô thị năm 2026, từ đó tạo điều kiện cho các nhà khoa học cống hiến cho sự phát triển của thành phố”.

Cần đòn bẩy mới cho khoa học, công nghệ

KHCN, ĐMST và CĐS đang ngày càng khẳng định vai trò không thể thiếu trong mọi lĩnh vực của đời sống, sản xuất; đồng thời quyết định năng suất lao động, tốc độ và chất lượng tăng trưởng. Đây cũng là điều kiện để các nhà khoa học có thêm cơ hội và động lực dấn thân vào quá trình nghiên cứu, chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, hoạt động này ngày càng đòi hỏi thực chất hơn, mang lại kết quả ứng dụng hữu ích thay vì chỉ dừng lại ở nghiên cứu lý thuyết. Sở KHCN sẵn sàng nhận chuyển giao khi các dự án về KHCN, ĐMST và CĐS có tính khả thi cao về mặt ứng dụng.

Sinh viên Trường đại học Lạc Hồng (phường Trấn Biên) báo cáo đề án công nghệ.

Trưởng phòng KHCN (thuộc Sở KHCN) Đàm Văn Toàn nêu: Sở đã tiếp nhận từ Trường đại học Lạc Hồng (phường Trấn Biên) 2 dự án KHCN, ĐMST và CĐS gồm: Sử dụng robot tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) để giải đáp thắc mắc của người dân và doanh nghiệp khi đến giải quyết thủ tục hành chính; Trợ lý ảo AI hỗ trợ cán bộ, công chức trong xử lý công việc. Các dự án này đã được đưa vào áp dụng, phục vụ công tác cải cách hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố.

Đánh giá về hiệu quả của 2 dự án này, ông Đàm Văn Toàn cho biết: Các dự án hoạt động khá ổn định, mang lại tiện ích cho cán bộ, công chức và người dân. Đối với robot AI, thiết bị này có thể thay thế một phần vị trí của cán bộ, công chức để giải đáp thắc mắc của người dân liên quan đến quy định và quy trình giải quyết thủ tục hành chính. Trong khi đó, trợ lý ảo AI có thể hoạt động 24/7 để hỗ trợ cán bộ, công chức xử lý các phần việc liên quan. Nhờ được trang bị tính năng tự học sâu nên theo thời gian, các robot và trợ lý ảo AI này sẽ ngày càng giúp ích cho cán bộ, công chức và người dân tốt hơn.

Không chỉ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố, hiện ở bộ phận tiếp nhận và trả kết quả (bộ phận một cửa) của nhiều xã, phường trên địa bàn cũng bắt đầu ứng dụng mạnh mẽ robot AI nhằm thay thế một phần công việc của cán bộ khi tiếp xúc với người dân. Bên cạnh đó, nhiều cán bộ, công chức chủ động hơn trong việc tự học các kỹ năng áp dụng công nghệ AI để giải quyết nhanh các thủ tục hành chính cơ bản, tra cứu thông tin, gợi ý giải pháp, xây dựng văn bản…

Chị Vũ Thị Thanh Hà (ở phường Tân Triều) đến Trung tâm Phục vụ hành chính công thành phố giải quyết thủ tục, chia sẻ: “Trước đây, trung tâm có trang bị máy tính để người dân tự tra cứu thông tin về cải cách hành chính, tuy nhiên tôi lại không rành thao tác. Hiện nay, trung tâm trang bị robot AI để giải đáp thắc mắc của người dân, quy trình giao tiếp khá đơn giản, giống như người với người mà không phải thao tác phức tạp. Qua đó, tôi thấy rất tiện lợi và hữu ích”.

Cần “đỡ đầu” cho các dự án khoa học, công nghệ

Đồng Nai hiện có 4 trường đại học và 4 phân hiệu trường đại học đóng trên địa bàn. Tuy nhiên, hoạt động nghiên cứu khoa học, chuyển giao và ứng dụng các dự án KHCN vào thực tiễn lại không đồng đều giữa các cơ sở đào tạo, đồng thời kết quả đạt được còn khá khiêm tốn. Ngoài vấn đề năng lực nghiên cứu của các trường, cơ sở đào tạo cũng đang thiếu nguồn lực để hoàn thiện vòng đời của một dự án, từ khâu nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng và xa hơn là thương mại hóa.

Trường đại học Đồng Nai, phường Tam Hiệp.

Thông tin từ Sở KHCN, mặc dù thành phố có khá nhiều cơ sở giáo dục đại học nhưng số đơn vị có đề tài KHCN đủ điều kiện được giao kinh phí thực hiện nhiệm vụ lại rất ít. Thậm chí, từng có 2 trường được giao kinh phí để thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học nhưng đều không thể đi đến “đích”. Cuối cùng, cá nhân người nghiên cứu và đơn vị chủ trì phải đứng ra hoàn trả lại cho ngân sách số tiền đã được giao thực hiện đề tài từ những năm trước đó.

Điều đáng tiếc là người chủ trì 2 dự án nêu trên đều có năng lực nghiên cứu, tuy nhiên lại thiếu kỹ năng về quản trị tài chính, dẫn tới không đủ điều kiện để thanh quyết toán theo quy định.

Ngoài hoạt động giao nhiệm vụ KHCN có hỗ trợ kinh phí từ ngân sách, hoạt động khởi nghiệp, ĐMST của các cơ sở đào tạo, giảng viên và sinh viên hiện cũng gặp không ít khó khăn vì thiếu vốn. Tiến sĩ Nguyễn Văn Tân, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Lạc Hồng cho biết: Trường có thế mạnh về phát triển công nghệ robot và đã có nhiều sản phẩm được chuyển giao, thương mại hóa cho các doanh nghiệp. Trường rất mong được thành phố hỗ trợ kinh phí để thành lập trung tâm nghiên cứu và phát triển robot ứng dụng, nhưng rất tiếc là không khả thi do là mô hình trường đại học tư thục.

Trong khi đó, Phó Trưởng phòng KHCN (Trường đại học Công nghệ Đồng Nai, phường Trảng Dài) Huỳnh Thị Thúy Loan chia sẻ: Phong trào khởi nghiệp, ĐMST của sinh viên vẫn còn gặp khó khăn do thiếu vốn; tỷ lệ sinh viên khởi nghiệp thành công thường rất thấp. Nhiều sinh viên có dự án khởi nghiệp nhưng lại không biết tìm kiếm nguồn vốn hỗ trợ từ đâu. Do đó, để khuyến khích tinh thần nghiên cứu khoa học, ĐMST của sinh viên, rất cần có đơn vị đứng ra “đỡ đầu”, hỗ trợ tài chính cho các dự án khả thi.

Trưởng phòng KHCN (Sở KHCN) ĐÀM VĂN TOÀN:
Sinh viên có dự án khởi nghiệp, ĐMST có thể tìm tới Sở KHCN

Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã mở rộng cơ hội cho hoạt động KHCN, ĐMST và CĐS. Theo đó, đối với hoạt động này, khi có dự án đảm bảo tính khả thi để áp dụng vào thực tiễn, sinh viên có thể tìm đến Sở KHCN trình bày và chúng tôi sẵn sàng tham mưu cho ban giám đốc sở thành lập hội đồng thẩm định. Nếu thực sự khả thi, sinh viên có thể nhận được kinh phí hỗ trợ triển khai dự án từ 30-40%.

Còn Tiến sĩ Nguyễn Văn Toản, Trưởng khoa Cơ điện - Điện tử (Trường đại học Lạc Hồng) cho hay: Giảng viên và sinh viên nhà trường đã thực hiện thành công việc chuyển giao công nghệ tự động hóa cho nhiều công ty nước ngoài tại Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay là các dự án đều cần nguồn vốn lớn, trong khi việc tiếp cận với các quỹ khởi nghiệp lại không dễ dàng. Do đó, chúng tôi rất mong Trung tâm ĐMST thành phố sẽ là nơi để các nhà nghiên cứu có các dự án KHCN, ĐMST có thể tìm thấy đầu ra và cả đơn vị “đỡ đầu” về vốn để thương mại hóa các sản phẩm.

Công Nghĩa