Quản lý an toàn thực phẩm ở đô thị hiện đại

Đồng Nai đang bước vào giai đoạn phát triển mới với không gian đô thị rộng lớn, dân số gần 5 triệu người. Vì thế, bảo đảm an toàn thực phẩm (ATTP) không thể chỉ dừng ở việc kiểm tra, xử lý từng cơ sở vi phạm mà cần được đặt trong tổng thể quy hoạch, hạ tầng và quản trị đô thị.

Sự hình thành không gian phát triển mới của Đồng Nai kéo theo nhu cầu tiêu dùng thực phẩm ngày càng lớn. Với 95 đơn vị hành chính cấp xã, thành phố đang phát triển đồng thời các lĩnh vực: công nghiệp, nông nghiệp, đô thị, logistics, hàng không… Cùng với đó là hệ thống chợ, siêu thị, nhà hàng, bếp ăn tập thể, cơ sở chế biến, kho lạnh, vận chuyển, giao nhận thực phẩm ngày càng đa dạng.

Chú trọng an toàn thực phẩm

Toàn thành phố hiện có hơn 35,3 ngàn cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, kinh doanh dịch vụ ăn uống, thức ăn đường phố (gọi chung là cơ sở). Năm 2025, lực lượng chức năng của thành phố đã kiểm tra, hậu kiểm hơn 16,3 ngàn cơ sở, phát hiện hơn 2,1 ngàn cơ sở vi phạm. Nguy cơ các cơ sở vi phạm các quy định về ATTP vẫn hiện hữu khi trong 8 tháng của năm 2026, lực lượng chức năng đã kiểm tra, hậu kiểm hơn 3,7 ngàn cơ sở. Kết quả đã phát hiện 745 cơ sở vi phạm.

Nhân viên y tế Trung tâm Kiểm nghiệm thành phố kiểm tra mẫu thực phẩm.

Ngoài xử phạt, lực lượng chức năng còn khởi tố, điều tra 2 vụ với 5 bị can vi phạm quy định về ATTP theo Điều 317 Bộ luật Hình sự; đình chỉ hoạt động 2 tháng đối với 1 cơ sở.

Những con số nêu trên đặt ra yêu cầu mới trong công tác quản lý. Đó là ATTP phải được xem là một thành tố của chất lượng đô thị. Điều 29 của Luật Phát triển đô thị đã quy định rõ cơ chế, chính sách bảo đảm ATTP tại thành phố. Trong đó, HĐND thành phố quy định cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ, đầu tư, nguồn lực để bảo đảm hiệu quả về ATTP; phát triển cơ sở hạ tầng dùng chung và hệ thống cơ sở dữ liệu trong quản lý thực phẩm và ATTP trên địa bàn thành phố, vùng đô thị đặc biệt.

UBND thành phố có thẩm quyền quy định về biện pháp, quy trình giám sát, phản ứng nhanh để phòng ngừa, ngăn chặn và khắc phục sự cố về ATTP; quy định quy chế cung ứng, cung cấp thông tin về nguyên liệu thực phẩm, sản phẩm thực phẩm tại thành phố và được đưa vào thành phố; tổ chức, vận hành hệ thống kiểm tra ATTP dựa trên quản lý, kiểm soát nguy cơ về ATTP trong chuỗi cung ứng.

Tại cuộc họp với Ban Chỉ đạo liên ngành về ATTP thành phố mới đây, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Lê Trường Sơn yêu cầu các thành viên trong Ban Chỉ đạo phải nâng cao tinh thần trách nhiệm, học hỏi kinh nghiệm quản lý ATTP từ các thành phố làm tốt. Công tác quản lý ATTP trên địa bàn phải bám sát Luật Phát triển đô thị, phải được thực hiện đồng bộ, có sự tham gia của nhiều ngành, nhiều cấp. Trong đó cần chú trọng phòng ngừa, kiểm soát nguy cơ, tăng cường kiểm tra, hậu kiểm đột xuất và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Đặc biệt là tại các bếp ăn tập thể trong doanh nghiệp, bếp ăn bán trú trong trường học từ đô thị đến vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa của thành phố.

Cùng với kiểm tra, lãnh đạo UBND thành phố yêu cầu sở, ngành liên quan, các địa phương cần quan tâm xây dựng, nhân rộng các mô hình sản xuất, kinh doanh thực phẩm an toàn, phát triển chuỗi cung ứng minh bạch và nâng cao trách nhiệm của chính quyền cơ sở. Mục tiêu cuối cùng là đảm bảo an toàn sức khỏe, tính mạng cho người dân.

Quản lý chuỗi cung ứng

Một sản phẩm thịt đến bàn ăn trải qua nhiều công đoạn, từ chăn nuôi, giết mổ, sơ chế, vận chuyển, bảo quản, phân phối rồi mới đến điểm bán hoặc bếp ăn. Trong chuỗi nêu trên chỉ một mắt xích thiếu kiểm soát, nguy cơ mất ATTP, ngộ độc thực phẩm có thể xảy ra.

Nhân viên y tế Trung tâm Kiểm nghiệm thành phố kiểm tra mẫu thực phẩm. Ảnh: Hạnh Dung

Vì vậy, cùng với kiểm tra nhà hàng, chợ hay cơ sở kinh doanh, rất cần cơ quan chức năng tăng cường quản lý từ vùng sản xuất, cơ sở giết mổ, chợ đầu mối, kho lạnh đến hệ thống phân phối. Đây là yêu cầu càng rõ nét khi thành phố đang phát triển mạnh logistics, trong đó Cảng hàng không quốc tế Long Thành được xác định là một động lực quan trọng hình thành các hệ sinh thái dịch vụ, logistics và đô thị mới.

Thành phố đang duy trì 35 mô hình điểm về ATTP tại các cơ sở cung cấp suất ăn sẵn, bếp ăn tập thể doanh nghiệp và trường học. Đây là những mô hình có ý nghĩa thiết thực trong bảo vệ sức khỏe người lao động, học sinh với hơn 115 ngàn suất ăn mỗi ngày.

Để công tác quản lý ATTP hiệu quả hơn, Đồng Nai kiến nghị Chính phủ sớm sửa đổi Luật ATTP theo hướng giao về một đầu mối quản lý, thống nhất từ trung ương đến xã, phường, đảm bảo nguồn lực cho việc thi hành pháp luật. Đồng thời kiến nghị các bộ, ngành xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu và phần mềm quản lý ATTP thống nhất, kết nối liên thông từ trung ương đến cơ sở.

Ông Văn Thanh Bình, Phó Giám đốc Sở Y tế, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo liên ngành về ATTP thành phố cho rằng: Cùng với công tác kiểm tra, hậu kiểm, cần tiếp tục nâng cao năng lực chuyên môn cho lực lượng làm công tác ATTP, nhất là ở tuyến xã, phường; tăng cường lấy mẫu giám sát, xét nghiệm, kiểm soát các cơ sở có nguy cơ cao mất ATTP và duy trì những mô hình điểm về ATTP.

Không chỉ siết quản lý ở cấp thành phố, ở cấp cơ sở cũng cần mạnh dạn phát huy vai trò, chức năng quản lý về ATTP. Ông Trần Hùng, Phó Chủ tịch UBND phường Trảng Dài cho biết: Phường tập trung đông dân cư và nhu cầu kinh doanh, tiêu dùng thực phẩm rất lớn. Do đó, địa phương xác định quản lý các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố phải gắn với quản lý địa bàn, tuyên truyền và kiểm tra thường xuyên. Phường đã, đang và sẽ tiếp tục bám sát địa bàn, rà soát các cơ sở thuộc diện quản lý, tuyên truyền để các hộ kinh doanh thực phẩm nâng cao ý thức chấp hành pháp luật; đồng thời xử lý nghiêm những trường hợp đã được nhắc nhở nhưng vẫn tái phạm.

Hạnh Dung