Khơi thông nguồn lực, nâng cao chất lượng sống

Luật Phát triển đô thị (PTĐT) năm 2026 được Quốc hội thông qua ngày 24-8-2026 và có hiệu lực từ ngày 1-10-2026 tạo khung pháp lý mới cho công tác quản lý và PTĐT.

Luật gia PHAN VĂN CHÂU, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố cho rằng: Luật này sẽ góp phần đổi mới tư duy quản trị, phát huy lợi thế riêng của từng địa phương, khơi thông nguồn lực và hướng đến xây dựng những đô thị hiện đại, đáng sống, phát triển bền vững.

Đổi mới tư duy quản trị đô thị

* Là một trong những đơn vị tích cực tham gia đóng góp ý kiến cho dự thảo Luật PTĐT năm 2026, ông đánh giá thế nào về sự thay đổi trong tư duy quản lý và PTĐT thể hiện qua luật này?

Luật gia Phan Văn Châu, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố.

- Việc ban hành Luật PTĐT năm 2026 thể hiện bước chuyển trong tư duy và phương thức quản lý nhà nước về PTĐT. Trước hết là thay đổi phương thức quản trị. Nhà nước chuyển mạnh từ quản lý hành chính khép kín sang vai trò kiến tạo, tạo hành lang pháp lý thuận lợi để phát huy tính năng động, tự chủ của cơ sở, mở rộng không gian phát triển, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy tăng trưởng. Cùng với đó, phân cấp, phân quyền phải gắn với trách nhiệm giải trình. Khi địa phương được trao quyền lớn hơn, cơ chế giám sát, minh bạch hóa quyền lực và trách nhiệm của người đứng đầu cũng cần được đề cao.

Một thay đổi quan trọng là lấy chất lượng sống làm thước đo. PTĐT cần được đánh giá qua sự thuận lợi của người dân, hiệu quả đầu tư của doanh nghiệp và môi trường sống an toàn, bền vững, thay vì chỉ nhìn vào các chỉ tiêu kinh tế.

* Trong quá trình góp ý dự thảo, những vấn đề nào ông cho rằng cần được tháo gỡ để luật có tính khả thi thực tiễn cao?

- Hội Luật gia thành phố tập trung góp ý về tên gọi, phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật cũng như những nội dung liên quan đến phân cấp, phân quyền và mở rộng phạm vi áp dụng. Đối với Đồng Nai, việc xác lập khung pháp lý phù hợp có ý nghĩa quan trọng trong khơi thông nguồn lực, phát huy lợi thế và tạo động lực phát triển mới. Chúng tôi quan tâm đến việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho thành phố Đồng Nai, gắn với các chính sách về tổ chức bộ máy, chế độ công vụ, quy hoạch, xây dựng, phát triển khu thương mại tự do và khu logistics tích hợp. Đồng thời, cần trao quyền chủ động phù hợp cho chính quyền thành phố trong quyết định các cơ chế đầu tư, tài chính, quản lý đô thị và khai thác tiềm năng địa phương. Bên cạnh đó, cần tháo gỡ những điểm nghẽn pháp lý liên quan đến bồi thường, hỗ trợ tái định cư, nghĩa vụ tài chính và các dự án liên kết vùng. Những nội dung này Luật PTĐT năm 2026  đều có đề cập đến.

Phát huy lợi thế riêng, tạo cực tăng trưởng mới

* Theo ông, đâu là điểm mới có khả năng tạo ra tác động lớn đối với các đô thị đang phát triển nhanh?

- Nước ta có nhiều đô thị với điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau. Hà Nội có vai trò là đô thị đặc biệt, trung tâm chính trị, văn hóa; Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm tài chính, thương mại quốc tế; Đà Nẵng có lợi thế về kinh tế biển, du lịch, dịch vụ công nghệ… Trong khi đó, Đồng Nai có những lợi thế riêng về công nghiệp, logistics, sân bay, giao thông liên vùng và không gian phát triển rộng. Vì vậy, mỗi địa phương cần có cách thức khai thác phù hợp với điều kiện và định hướng của địa phương. Một khuôn khổ pháp luật tốt không buộc các thành phố phát triển theo cùng một công thức mà tạo biên độ đủ rộng để từng địa phương lựa chọn công cụ phù hợp nhất.

Luật PTĐT năm 2026 tạo cơ sở cho cách tiếp cận đó thông qua việc thiết lập các nguyên tắc và chuẩn mực chung. Trên cơ sở quy định của luật và thẩm quyền được trao, từng địa phương có thể chủ động tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện địa lý, tự nhiên, kinh tế - xã hội, thay vì áp dụng máy móc theo một khuôn mẫu. Tuy nhiên, quyền tự chủ phải đi cùng trách nhiệm. Địa phương cần chứng minh tính hiệu quả, khả thi, bền vững và phù hợp với quy hoạch chung của các phương án phát triển; đồng thời chịu trách nhiệm trước người dân, HĐND, Chính phủ và các cơ quan giám sát.

* Một trong những vấn đề thường được nhắc đến là sự giao thoa giữa nhiều luật trong quản lý đô thị. Vậy luật mới có thể tạo ra sự thống nhất như thế nào?

- Đây là vấn đề cần được đặc biệt quan tâm. PTĐT liên quan đến nhiều lĩnh vực như: quy hoạch, đất đai, xây dựng, đầu tư, giao thông, môi trường, nhà ở, kinh doanh bất động sản và ngân sách. Nếu mỗi luật có cách tiếp cận khác nhau, quá trình triển khai dễ phát sinh cách hiểu, cách áp dụng không thống nhất, ảnh hưởng đến tiến độ dự án và hiệu quả quản lý. Theo đó, Luật PTĐT năm 2026 đóng vai trò là khung pháp lý thống nhất về nguyên tắc và cơ chế phối hợp, đồng thời xác định rõ mối quan hệ với các luật chuyên ngành.

Khu đô thị ven sông Đồng Nai, thành phố Đồng Nai. Ảnh: A.L

Đối với những trường hợp có quy định khác nhau giữa các văn bản pháp luật về cùng một vấn đề, Luật PTĐT năm 2026 đã quy định nguyên tắc áp dụng tại Điều 5. Theo đó, trường hợp Luật PTĐT năm 2026 có quy định khác với luật hoặc nghị quyết khác của Quốc hội về cùng một vấn đề thì về nguyên tắc áp dụng quy định của Luật PTĐT năm 2026, trừ các trường hợp được quy định riêng tại khoản 3, Điều 5 và pháp luật trong lĩnh vực quốc phòng - an ninh. Luật cũng thiết lập cơ chế xử lý khi các văn bản pháp luật khác quy định cơ chế, chính sách ưu đãi hoặc thuận lợi hơn. Việc áp dụng được phân định theo từng nhóm đối tượng và thẩm quyền.

Như vậy, Điều 5 tạo cơ chế xử lý mối quan hệ giữa Luật PTĐT năm 2026 với các quy định pháp luật khác, góp phần bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời tạo dư địa áp dụng những chính sách thuận lợi hơn cho từng nhóm đô thị, địa phương.

* Theo ông, việc phân cấp, phân quyền hợp lý sẽ giúp chính quyền đô thị chủ động hơn ở những khâu nào?

- Việc phân cấp, phân quyền hợp lý sẽ giúp chính quyền đô thị chủ động hơn trong quy hoạch, tổ chức không gian phát triển, đầu tư hạ tầng, huy động và sử dụng nguồn lực, phù hợp với đặc điểm từng đô thị. Trước hết là khơi thông nguồn lực, giúp địa phương huy động tốt hơn các nguồn lực xã hội và mở rộng dư địa triển khai mô hình phát triển mới. Thứ hai là tháo gỡ điểm nghẽn, giúp chính quyền kịp thời xử lý những vướng mắc về cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị. Thứ ba là tạo điều kiện hình thành các cực tăng trưởng mới, phát huy tiềm năng, lợi thế của từng đô thị. Cuối cùng là nâng cao chất lượng sống.

Mục tiêu của phân cấp, phân quyền phải hướng đến phục vụ người dân tốt hơn, bảo đảm hạ tầng, dịch vụ đô thị và môi trường sống được phát triển đồng bộ, bền vững. Điều cần nhấn mạnh là trao quyền phải đi cùng trách nhiệm. Mọi quyết định phải bảo đảm đúng pháp luật, hiệu quả đầu tư, minh bạch và có cơ chế giám sát phù hợp.

* Với đặc thù của Đồng Nai, ông kỳ vọng luật mới sẽ tạo chuyển biến rõ nhất ở lĩnh vực nào?

- Đồng Nai đang đứng trước một giai đoạn phát triển đặc biệt. Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định những định hướng trọng tâm như: Phát triển hệ sinh thái hàng không Long Thành, hạ tầng chiến lược, logistics, khu thương mại tự do, khoa học - công nghệ và các mô hình tăng trưởng mới. Để hiện thực hóa những định hướng này, thành phố cần nhanh chóng cụ thể hóa nghị quyết thành các chương trình, đề án, nhiệm vụ, giải pháp có trọng tâm, lộ trình rõ ràng, xác định trách nhiệm và lượng hóa kết quả.

Luật PTĐT năm 2026 không chỉ tạo hành lang pháp lý cho sự phát triển mà còn đặt nền tảng để xây dựng những đô thị hiện đại, đáng sống và phát triển bền vững, lấy con người làm trung tâm.

Luật gia PHAN VĂN CHÂU, Chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đồng Nai

Tôi kỳ vọng Luật PTĐT sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch, thuận lợi cho quá trình phát triển; đặt nền tảng để Đồng Nai hình thành những đô thị hiện đại, thông minh, xanh, đáng sống và phát triển bền vững, trong đó người dân là trung tâm. Tôi cũng kỳ vọng luật hỗ trợ rõ nét trong tổ chức không gian phát triển, kết nối hạ tầng, phát huy vai trò của Cảng hàng không quốc tế Long Thành, thúc đẩy logistics, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là những động lực quan trọng để tạo ra các cực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

* Trân trọng cảm ơn ông!

An Nhơn (thực hiện)