Khơi nguồn lực để Đồng Nai bứt phá

Không gian phát triển mới của Đồng Nai đang mở ra trên nền kinh tế có sức tăng trưởng khá. Trong 8 tháng của năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng hơn 12,6% so với cùng kỳ năm 2025, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt gần 1,9 tỷ USD, thu hút đầu tư trong nước đạt gần 861 ngàn tỷ đồng bằng gần 540% kế hoạch năm 2026… Những con số nêu trên cho thấy Đồng Nai có một nền tảng đáng kể để bước vào một giai đoạn phát triển mới.

Một góc đô thị ở phường Trấn Biên, thành phố Đồng Nai. Ảnh: Hoàng Lộc

Trong bối cảnh đó, Luật Phát triển đô thị được Quốc hội thông qua ngày 24-8-2026, với những định hướng mới về phân cấp, phân quyền, huy động nguồn lực, tổ chức không gian và quản trị đô thị, đang mở thêm dư địa để thành phố phát huy mạnh hơn những lợi thế của mình.

Kiến tạo phát triển

Một trong những điểm đáng chú ý của Luật Phát triển đô thị là sự chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với năng lực thực hiện, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” nếu được cụ thể hóa phù hợp sẽ tạo điều kiện để các địa phương chủ động hơn trong lựa chọn mô hình, tổ chức nguồn lực và giải quyết những vấn đề phát triển của mình. Điều quan trọng hơn là đô thị phải được tổ chức như một không gian phát triển kinh tế - xã hội tích hợp. Trong không gian ấy, quy hoạch, giao thông, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, nhà ở, giáo dục, y tế, văn hóa và môi trường không thể vận hành rời rạc mà phải được đặt trong một chỉnh thể thống nhất.

Đối với Đồng Nai, yêu cầu này đặc biệt có ý nghĩa. Đây là địa bàn có quy mô dân số lớn, nền sản xuất công nghiệp mạnh, hệ thống khu công nghiệp rộng, vị trí kết nối quan trọng của vùng Đông Nam Bộ và hệ thống hạ tầng chiến lược đang ngày càng hoàn thiện. Đặc biệt, Cảng hàng không quốc tế Long Thành đang hình thành một cực động lực có tầm vóc quốc gia và quốc tế. Tuy nhiên, lợi thế chỉ là tiềm năng nếu không được tổ chức thành năng lực phát triển. Một sân bay lớn không tự nhiên tạo ra một đô thị lớn; một hệ thống giao thông hiện đại cũng không tự động tạo ra một nền kinh tế có giá trị gia tăng cao. Điều cần thiết là phải tổ chức lại không gian phát triển để các lợi thế có thể cộng hưởng, kết nối và lan tỏa. Như vậy, quy hoạch không chỉ nhằm xác định xây dựng ở đâu, phát triển ngành gì, mà sâu xa hơn là trả lời câu hỏi: Đồng Nai muốn trở thành thành phố như thế nào và người dân sẽ được hưởng gì từ quá trình phát triển ấy?

Khơi thông nguồn lực

Không có đô thị nào phát triển nhanh nếu thiếu nguồn lực. Nhưng nguồn lực cho phát triển hôm nay không chỉ là ngân sách nhà nước. Đó còn là đất đai, vốn của doanh nghiệp, nguồn lực xã hội, tri thức, khoa học - công nghệ, dữ liệu và chất lượng nguồn nhân lực. Vấn đề quan trọng là phải biết kết nối các nguồn lực ấy thành sức mạnh tổng hợp.

Luật Phát triển đô thị mở thêm dư địa để Đồng Nai chủ động hơn trong huy động và sử dụng nguồn lực. Nhưng cùng với phân cấp, phân quyền phải là yêu cầu rất cao về kỷ luật, minh bạch và hiệu quả. Đất đai phải được khai thác theo quy hoạch, đúng mục tiêu phát triển và tạo ra giá trị cao hơn. Đầu tư công phải tập trung vào những công trình có khả năng dẫn dắt, kết nối và tạo hiệu ứng lan tỏa, thay vì phân tán nguồn lực. Đồng thời cần tạo một môi trường đủ hấp dẫn để khu vực tư nhân tham gia sâu hơn vào phát triển đô thị, nhà ở, logistics, thương mại, dịch vụ, hạ tầng và các ngành kinh tế mới. Mục tiêu cuối cùng không phải là có thêm thật nhiều dự án, mà là tạo ra một hệ sinh thái phát triển có năng suất cao, sức cạnh tranh lớn và khả năng tạo giá trị gia tăng bền vững.

Đồng Nai đang hội tụ nhiều điều kiện mà không phải đô thị nào cũng có: vị thế mới, quy mô kinh tế lớn, công nghiệp phát triển, hạ tầng chiến lược, Cảng hàng không quốc tế Long Thành và một khung thể chế ngày càng mở hơn. Điều Đồng Nai cần là một cách tiếp cận mới: Mỗi cơ chế mới cần được trả lời bằng một chương trình hành động cụ thể. Mỗi lợi thế phải được gắn với một không gian phát triển. Mỗi dự án lớn phải xác định rõ mục tiêu, tiến độ và trách nhiệm. Mỗi quyết sách phải hướng đến một sản phẩm cuối cùng có thể đo đếm được bằng hiệu quả kinh tế, chất lượng đô thị và sự hài lòng của người dân.

Một đô thị hiện đại không thể được quản trị bằng tư duy cũ, quy trình cũ và cách làm cũ. Phân cấp mạnh hơn đồng nghĩa với việc trách nhiệm ở địa phương cũng lớn hơn. Địa phương được trao quyền quyết định nhiều hơn thì càng phải chứng minh được năng lực tổ chức thực hiện, khả năng kiểm soát rủi ro và trách nhiệm giải trình. Đồng Nai vì thế cần tiếp tục chuyển mạnh từ quản lý sang quản trị phát triển; từ xử lý sự vụ sang chủ động kiến tạo; từ quản lý dựa nhiều vào hồ sơ, giấy tờ sang quản trị dựa trên dữ liệu. Chuyển đổi số phải trở thành công cụ quản trị thực chất, giúp chính quyền nhìn thấy những vấn đề của đô thị theo thời gian thực, dự báo được xu hướng và đưa ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn. Dữ liệu phải trở thành một nguồn lực phát triển, chứ không chỉ là sản phẩm của quá trình số hóa thủ tục hành chính.

Cùng với đó là yêu cầu về đội ngũ cán bộ. Cơ chế mới cần những cán bộ có tư duy phát triển, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Phân cấp mà cán bộ không dám quyết, không dám làm thì quyền lực được trao cũng khó chuyển hóa thành động lực phát triển. Vì vậy, cùng với mở rộng không gian phát triển phải mở rộng năng lực quản trị. Đây mới là điều kiện để những cơ chế mới của Luật Phát triển đô thị đi vào cuộc sống.

Tiến sĩ Vũ Thị Nghĩa