Bảo tồn và phát huy giá trị di sản gần 330 năm Đồng Nai

Gần 330 năm hình thành và phát triển, Đồng Nai sở hữu hệ thống di sản phong phú, phản ánh những lớp trầm tích lịch sử, văn hóa của vùng đất phương Nam.

Trong tiến trình xây dựng thành phố Đồng Nai hiện đại, bảo tồn và phát huy giá trị di sản đang được các cấp,  ngành, địa phương quan tâm, góp phần gìn giữ bản sắc, tạo thêm nguồn lực và kết nối với phát triển du lịch bền vững.

Di tích Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam (Căn cứ Tà Thiết, xã Lộc Thành) là một trong những địa chỉ đỏ - nơi giáo dục truyền thống yêu nước.

Quan tâm trùng tu, tôn tạo di tích

Xã Thọ Sơn hiện có 2 danh lam thắng cảnh được phân cấp quản lý là Thác Voi và trảng cỏ Bù Lạch. Đây là những điểm đến có sức hút đối với du khách trong và ngoài địa phương. Tuy nhiên, tác động của thời tiết theo thời gian khiến một số vị trí tại chân Thác Voi xuống cấp. Một số tảng đá có hiện tượng nứt, bong tróc; lối đi, lan can xuống chân thác chưa hoàn thiện, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người dân và du khách.

Trước thực tế này, UBND xã Thọ Sơn đã phối hợp với các sở, ban, ngành liên quan khảo sát, đề xuất chủ trương tu bổ, tôn tạo Thác Voi, qua đó bảo tồn cảnh quan, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế - xã hội, du lịch địa phương.

Tại phường Trấn Biên, công tác gìn giữ di tích cũng được đặt trong định hướng phát triển du lịch văn hóa - lịch sử. Địa phương hiện được giao quản lý 18 di tích xếp hạng, gồm 10 di tích cấp quốc gia và 8 di tích cấp tỉnh. Bên cạnh đó là hơn 100 cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo và địa điểm có giá trị lịch sử - văn hóa được cộng đồng gìn giữ. Đây là nguồn tài nguyên giàu tiềm năng để hình thành các sản phẩm tham quan, trải nghiệm gắn với đời sống cộng đồng.

Theo lộ trình phát triển du lịch gắn với bảo tồn và phát huy di tích giai đoạn 2026-2030, phường Trấn Biên sẽ tập trung khảo sát, đề xuất tu bổ, tôn tạo đình Tân Lân, Lăng mộ Trịnh Hoài Đức, đình Phước Lư; đồng thời kiểm kê, đề nghị xếp hạng Nhà cổ Võ Thanh Hà và miếu Phụng Sơn Tự (năm 2026). Giai đoạn 2027-2030, địa phương tiếp tục khảo sát, đề xuất giải pháp tu bổ, sửa chữa chùa Bửu Phong; hoàn thiện dữ liệu, thông tin số về di tích và xây dựng các sản phẩm du lịch kết nối.

Thạc sĩ Trần Quang Toại, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Đồng Nai cho biết: Đồng Nai đang sở hữu hệ thống di sản phong phú, từ các di tích cách mạng như: Chiến khu Đ, Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng, Địa đạo Nhơn Trạch, Địa điểm Chiến thắng Đồng Xoài đến các công trình tín ngưỡng, tôn giáo như: Thất phủ Cổ Miếu, chùa Đại Giác, chùa Long Thiền…

Để phát huy giá trị di tích, cần nâng cao nhận thức xã hội, đổi mới công tác truyền thông, ứng dụng công nghệ số để đưa di sản đến gần hơn với công chúng; phân loại, nhận diện rõ các nhóm di sản để có giải pháp bảo tồn phù hợp.

Theo Thạc sĩ Trần Quang Toại, bảo tồn di sản ở Đồng Nai cần được đặt song hành với quá trình phát triển đô thị, nhất là trong bối cảnh gắn với phát triển Sân bay Long Thành. Công tác khảo cổ cần đi trước một bước tại những khu vực có khả năng chứa đựng giá trị lịch sử, văn hóa.

Ngoài ra, tăng cường liên kết các di tích như: Trung ương Cục miền Nam (xã Phú Lý), Khu ủy miền Đông Nam Bộ (phường Trị An) với Căn cứ Bộ Chỉ huy Quân giải phóng miền Nam Việt Nam (xã Lộc Thành) sẽ góp phần hình thành chuỗi sản phẩm du lịch sinh thái, văn hóa - tâm linh đặc thù.

Trong tháng 8-2026, Bảo tàng Đồng Nai (phường Tân Triều) và Không gian trưng bày văn hóa Bình Phước (phường Bình Phước) đón gần 2 ngàn lượt khách tham quan. Bảo tàng thường xuyên mở cửa phục vụ khách tham quan tại các di tích: Văn miếu Trấn Biên, Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh, Nhà lao Tân Hiệp. Tổng số lượt khách tham quan, dâng hương tại các di tích trong tháng 8 là hơn 1,8 ngàn lượt.

Ðẩy mạnh số hóa di sản

Cùng với tu bổ, tôn tạo di tích, các xã, phường trên địa bàn thành phố Đồng Nai đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số nhằm mở rộng không gian tiếp cận di sản.

Tại phường Dầu Giây, hưởng ứng đợt thi đua đặc biệt 500 ngày đêm “Đoàn kết - Kỷ cương - Hiệu quả - Bứt phá, xây dựng Đồng Nai phát triển văn minh, hiện đại”, địa phương thực hiện số hóa 3 di tích gồm: đình Hưng Lộc, đình Dầu Giây và Vườn cao su Dầu Giây - Sân điểm đồn điền cao su Dầu Giây. Theo kế hoạch, công tác số hóa các di tích này sẽ hoàn thành vào tháng 12-2027.

Ở quy mô rộng hơn, Bảo tàng Đồng Nai thời gian qua đã triển khai số hóa 2D, 3D hiện vật, hồ sơ di tích; xây dựng các tour tham quan thực tế ảo 360° tại Văn miếu Trấn Biên, Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh, Mộ cự thạch Hàng Gòn. Bảo tàng cũng tổ chức triển lãm thực tế ảo về bảo vật quốc gia ở Đồng Nai, đa dạng sinh học và văn hóa bản địa Vườn quốc gia Cát Tiên.

Việc lắp đặt mã QR và máy thuyết minh tự động tại Văn miếu Trấn Biên góp phần đổi mới phương thức giới thiệu, thuyết minh di sản, giúp người dân và du khách chủ động tìm hiểu thông tin.

Công tác số hóa còn được mở rộng sang lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, nhất là những giá trị có nguy cơ mai một trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đến nay, hàng chục phim tư liệu về lễ hội truyền thống, nghề thủ công và tri thức dân gian các dân tộc đã được số hóa. Đặc biệt, 11 di sản văn hóa phi vật thể của Đồng Nai nằm trong Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã được xây dựng phim tư liệu, góp phần lưu giữ và quảng bá giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng.

Giám đốc Bảo tàng Đồng Nai Nguyễn Ngọc Yến cho hay: Để bảo tồn và phát huy giá trị di sản đạt hiệu quả, thời gian tới đơn vị tiếp tục tăng cường tuyên truyền, quảng bá giá trị di sản trong cộng đồng; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu số về di sản, tổ chức trưng bày ảo, triển lãm trực tuyến, tạo môi trường tiếp cận sinh động, hấp dẫn.

Bên cạnh đó, Bảo tàng Đồng Nai sẽ mở rộng hợp tác, liên kết, xã hội hóa công tác phát huy giá trị di sản; phối hợp với các đơn vị truyền thông, doanh nghiệp du lịch, tổ chức quốc tế để quảng bá hình ảnh Đồng Nai, khai thác di sản gắn với phát triển bền vững.  

My Ny