Chú trọng sở hữu trí tuệ trong doanh nghiệp khởi nghiệp

Trong bối cảnh chuyển đổi số, vai trò của sở hữu trí tuệ (SHTT) ngày càng quan trọng khi tốc độ đổi mới nhanh, sản phẩm dễ lan tỏa nhưng cũng dễ bị sao chép, khai thác trái phép hoặc bị đăng ký trước.

Doanh nghiệp Đồng Nai tham gia quảng bá, giới thiệu sản phẩm tại hội chợ triển lãm trên địa bàn thành phố. Ảnh: Hải Quân

Đối với các doanh nghiệp (DN) khởi nghiệp, start-up, rủi ro liên quan đến SHTT càng lớn khi DN thường phát triển nhanh nhưng năng lực quản trị pháp lý còn hạn chế hoặc chưa dành sự quan tâm đúng mức đến tài sản trí tuệ.

Quản trị tài sản trí tuệ ngay từ đầu

Theo nhiều chuyên gia, để phát huy giá trị của SHTT và hạn chế rủi ro pháp lý trong thời đại số, các DN, nhất là DN khởi nghiệp, DN nhỏ và vừa, cần chuyển từ tư duy “đăng ký khi cần” sang “quản trị tài sản trí tuệ ngay từ đầu”. SHTT phải gắn với chiến lược kinh doanh, công nghệ, dữ liệu và thị trường.

DN quản trị tốt tài sản trí tuệ sẽ có lợi thế trong cạnh tranh, gọi vốn, chuyển giao công nghệ, xuất khẩu và hội nhập. Ngược lại, nếu xem nhẹ SHTT, DN có thể mất tài sản, mất thương hiệu, mất thị trường hoặc đối mặt với tranh chấp pháp lý.

PGS.TS Từ Diệp Công Thành, Giám đốc Trung tâm SHTT và chuyển giao công nghệ (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) nhận định: Nhiều start-up, DN khởi nghiệp hiện chủ yếu tập trung vào sản phẩm, gọi vốn và tăng trưởng nhưng chưa đăng ký nhãn hiệu, chưa làm rõ quyền sở hữu mã nguồn, dữ liệu, thuật toán, thiết kế hoặc phần đóng góp của đồng sáng lập, nhân viên, freelancer (người làm việc tự do). Khi gọi vốn hoặc hợp tác chiến lược, nếu tài sản trí tuệ không rõ ràng, start-up có thể bị giảm định giá, chậm giao dịch hoặc mất cơ hội đầu tư. Vì vậy, DN cần nhìn SHTT như một hệ thống quản trị tài sản, thay vì chỉ là thủ tục đăng ký.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Võ Hoàng Khai chia sẻ: Để đảm bảo các yếu tố SHTT, phát triển thương hiệu trong thời đại số, DN địa phương, trong đó có các DN khởi nghiệp, cần quan tâm 3 vấn đề trọng tâm.

Đó là chủ động đăng ký bảo hộ quyền SHTT ngay từ sớm đối với nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, quyền tác giả, tên miền… để bảo vệ thương hiệu và hạn chế rủi ro pháp lý trong quá trình kinh doanh. Chú trọng xây dựng thương hiệu gắn với chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn sản xuất, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số và uy tín trên thị trường. Trong bối cảnh hiện nay, thương hiệu là giá trị cạnh tranh cốt lõi của DN. Đồng thời, DN cần quan tâm hơn đến quản trị tài sản trí tuệ, đặc biệt là quản trị dữ liệu, bí mật kinh doanh, tài sản số và tuân thủ quy định pháp luật về SHTT trong hoạt động quảng bá, thương mại điện tử và sản xuất, kinh doanh.

Gắn với chiến lược kinh doanh

Trong thời kỳ hội nhập và chuyển đổi số, SHTT đang trở thành một trong những yếu tố cốt lõi quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của DN, đặc biệt là DN nhỏ và vừa, DN khởi nghiệp.

Gian hàng trưng bày sản phẩm khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo tại hội thảo về đổi mới sáng tạo diễn ra ở Đồng Nai.

Vì thế, DN cần nhận diện đầy đủ tài sản trí tuệ của mình như: nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng, phần mềm, dữ liệu, thuật toán, bí mật kinh doanh, quy trình kỹ thuật và nội dung số. Khi nhận diện đúng, DN mới xác định được tài sản nào cần đăng ký, tài sản nào cần bảo mật và tài sản nào có thể khai thác thương mại.

Thạc sĩ Nguyễn Ngọc Tuấn, Ủy viên Hội đồng Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thành phố, Giám đốc Công ty TNHH Nai House (ở phường Long Bình) cho rằng: Nhiều start-up, DN khởi nghiệp ở địa phương đã quan tâm hơn đến các vấn đề cơ bản về SHTT. Tuy nhiên, trong bối cảnh khoa học và công nghệ, thương mại điện tử ngày càng phát triển, việc quan tâm này cần được nâng cao hơn để nâng tầm sản phẩm, thương hiệu và giảm các rủi ro, tranh chấp pháp lý liên quan đến bản quyền, tài sản trí tuệ.

Bên cạnh đầu tư, xây dựng thương hiệu, bộ nhận diện logo, slogan, các start-up, DN khởi nghiệp cũng cần quan tâm đến việc đăng ký tên miền website, nhất là các tên miền đuôi “.vn”, cùng các vấn đề SHTT trên nền tảng số, thương mại điện tử…

PGS.TS Từ Diệp Công Thành cho biết thêm: Trong thời đại số, SHTT không chỉ là công cụ bảo vệ pháp lý mà còn là tài sản chiến lược giúp DN nâng cao giá trị, năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Do đó, các DN nói chung và DN khởi nghiệp nói riêng cần xác lập quyền kịp thời, đúng phạm vi và đúng thị trường. Các tài sản quan trọng cần được tra cứu, đánh giá và đăng ký sớm, nhất là trước khi công bố sản phẩm, gọi vốn, chuyển giao công nghệ hoặc xuất khẩu.

DN cần quản trị quyền SHTT trong nội bộ và với đối tác, làm rõ quyền đối với sản phẩm do nhân viên, cộng tác viên, nhà thầu hoặc đơn vị phát triển phần mềm tạo ra. Bên cạnh đó, DN phải kiểm soát nguy cơ xâm phạm quyền của bên khác khi sử dụng phần mềm, hình ảnh, dữ liệu, mã nguồn, thiết kế hoặc công nghệ; đồng thời bảo vệ bí mật kinh doanh và dữ liệu bằng cơ chế bảo mật phù hợp.

Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ VÕ HOÀNG KHAI nhấn mạnh: Thời gian tới, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ đẩy mạnh hỗ trợ các viện, trường, DN khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong việc tạo lập, bảo hộ và thương mại hóa tài sản trí tuệ; góp phần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và nâng cao chỉ số đổi mới sáng tạo của địa phương.

Hải Quân