Gìn giữ nguồn sống từ lòng hồ Trị An

Hàng chục ngàn cá giống được thả xuống hồ Trị An mỗi năm góp phần phục hồi nguồn lợi thủy sản nơi đây. Để những đàn cá nhỏ có thể lớn lên giữa vùng nước rộng lớn, phía sau đó là những chuyến tuần tra ngày đêm, những cuộc tuyên truyền, vận động ngư dân và nỗ lực gìn giữ hệ sinh thái.

Chương trình thả cá giống bổ sung nguồn lợi thủy sản hồ Trị An của Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai.

Thời gian qua, Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai (gọi tắt là Khu bảo tồn, phường Trị An) triển khai nhiều giải pháp, từ thả cá giống bổ sung đến tăng cường tuần tra, kiểm soát, hướng đến khai thác hợp lý và phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản hồ Trị An.

Bổ sung nguồn cá bản địa

Sáng sớm trên hồ Trị An, mặt nước trải rộng, phẳng lặng. Đây là thời điểm thích hợp để Khu bảo tồn thả cá giống xuống lòng hồ, giúp những đàn cá nhỏ có điều kiện sinh trưởng, phát triển.

7 giờ ngày 25-9, hơn 10 ngàn con cá giống được Khu bảo tồn vận chuyển bằng xe tải đến Bến Kim Đồng, phường Trị An. Trong túi nylon căng đầy khí oxy là những con cá bống tượng, lăng nha và thát lát cườm nhỏ bé liên tục quẫy mình. Cán bộ, nhân viên Khu bảo tồn nhanh chóng đưa từng túi cá xuống lòng hồ, kiểm tra trước khi lần lượt thả xuống nước. Những đàn cá nhỏ theo dòng nước tỏa ra rồi nhanh chóng mất hút giữa màu nước trong xanh của hồ Trị An.

Từ năm 2010 đến nay, Khu bảo tồn triển khai chương trình thả cá giống xuống hồ Trị An, với tổng số hơn 15,2 triệu con cá giống. Theo kế hoạch năm 2026, đơn vị thả 20,4 ngàn con cá giống, chia làm 2 đợt. Đợt 1 đã được thực hiện ngày 25-9, đợt 2 dự kiến thả vào tháng 11-2026.

Ông Nguyễn Đức Tú, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Bảo tồn thiên nhiên và hợp tác (Khu bảo tồn) chia sẻ: Đợt này, Khu bảo tồn tổ chức thả khoảng 10,2 ngàn con cá giống xuống hồ, gồm 3,4 ngàn con cá bống tượng, 3,4 ngàn con cá lăng nha và 3,4 ngàn con cá thát lát cườm. Đơn vị ưu tiên lựa chọn các loài cá bản địa để bổ sung vào hồ. Đây là những loài có đặc điểm sinh thái phù hợp với môi trường hồ Trị An, khả năng sinh trưởng tốt và có giá trị kinh tế.

Việc lựa chọn cá giống được thực hiện chặt chẽ. Nguồn cá phải được cung cấp từ các trung tâm giống thủy sản hoặc cơ sở sản xuất giống có giấy phép, chuyên sản xuất các loài cá bản địa, thuần chủng. Các loài được lựa chọn phải đang hiện hữu, có phân bố tự nhiên tại hồ Trị An; không thả các loài ngoại lai xâm hại hoặc có nguy cơ xâm hại theo quy định về đa dạng sinh học. Cá giống trước khi thả phải bảo đảm chất lượng, kích cỡ và sức khỏe.

Theo ông Nguyễn Đức Tú, thời điểm thả cá thường vào những tháng mực nước hồ Trị An dâng cao. Các khu vực Bến Cảng hoặc eo Trường Đảng được chọn làm địa điểm thả vì có các vùng vịnh, cây cỏ, eo ngách để cá giống trú ẩn, tìm kiếm thức ăn trong thời gian đầu.

“Hoạt động khai thác thủy sản trên hồ diễn ra thường xuyên nên việc chọn địa điểm thả cá có ý nghĩa quan trọng. Trong khoảng 15 ngày đầu, cá giống cần được bảo vệ để ổn định môi trường sống, sinh trưởng và hạn chế nguy cơ bị đánh bắt” - ông Nguyễn Đức Tú cho biết.

Sau mỗi đợt thả cá, Khu bảo tồn phối hợp tuyên truyền trên các phương tiện thông tin, mạng xã hội; thông báo cho chính quyền địa phương và các tổ, đội ngư dân về thời gian, khu vực thả cá. Lực lượng kiểm lâm hồ Trị An tăng cường tuần tra, kiểm soát, nghiêm cấm các nghề, ngư cụ khai thác bị cấm, sử dụng chất nổ, chất độc, xung điện và các loại ngư cụ có kích thước mắt lưới nhỏ.

Trong 2 tuần đầu sau khi thả cá, lực lượng kiểm lâm hồ Trị An tổ chức tuần tra, kiểm soát 24/24 giờ tại khu vực mới thả cá nhằm giúp cá giống ổn định môi trường sống, phát triển và ngăn chặn tình trạng khai thác thủy sản trái phép, đánh bắt tận diệt.

Bảo vệ nguồn lợi gắn với sinh kế

Hồ Trị An có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của Đồng Nai. Hồ cung cấp nước cho Nhà máy thủy điện Trị An với công suất 400MW, phục vụ sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, sinh hoạt và góp phần phát triển du lịch sinh thái. Đây cũng là nơi mưu sinh của nhiều hộ dân sống bằng nghề khai thác thủy sản.

Các cán bộ và nhân viên Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai tham gia chương trình thả cá xuống hồ Trị An.

Sản lượng khai thác thủy sản tự nhiên tại hồ Trị An ước hơn 7,5 ngàn tấn/năm. Tuy nhiên, nguồn lợi tự nhiên có xu hướng giảm trong những năm gần đây. Vì vậy, Khu bảo tồn duy trì việc thả cá giống hằng năm nhằm bổ sung trữ lượng cá, bảo tồn và phát triển các loài cá bản địa có giá trị, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và tái tạo nguồn lợi thủy sản.

Hoạt động này được gắn với tuyên truyền, vận động cộng đồng ngư dân cùng tham gia bảo vệ nguồn lợi. Khu bảo tồn phối hợp với các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương tuyên truyền trực tiếp đến người dân, nhất là những hộ sống bằng nghề đánh bắt thủy sản trên hồ, giúp người dân hiểu rõ hơn giá trị của tài nguyên thiên nhiên và trách nhiệm trong khai thác, bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Từ đầu năm 2026 đến nay, Khu bảo tồn phối hợp với các ngành, địa phương kiểm tra hơn 1,1 ngàn lượt ghe, tháo gỡ, phá bỏ tại hiện trường gần 4,7 ngàn m lưới dớn, 224 đú dớn, 16 dàn lưới và chài điện, 32 máy xung điện, 346 lồng xếp, 15 cái cào hến và 18 bộ te (ủi dồn). Lực lượng chức năng phát hiện, lập hồ sơ chuyển cấp có thẩm quyền xử lý 14 vụ/14 đối tượng trong lĩnh vực thủy sản; đồng thời lập biên bản, đề nghị khắc phục đối với 19 trường hợp vi phạm tại vùng đất ngập nước, đất đảo trên hồ Trị An.

Ông Nguyễn Hoàng Hảo, Giám đốc Khu bảo tồn cho rằng: Để bảo vệ lâu dài nguồn lợi thủy sản hồ Trị An, đơn vị rất cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và cộng đồng ngư dân. Các lực lượng cần tiếp tục phối hợp tuần tra, kiểm soát, xử lý nghiêm những hành vi khai thác mang tính hủy diệt như: sử dụng xung điện, chất nổ và ngư cụ cấm.

Cùng với đó, cần khẩn trương sắp xếp, quy hoạch nuôi cá lồng bè, di dời, giải tỏa các lồng bè dôi dư để giảm áp lực lên môi trường nước; đồng thời hỗ trợ sinh kế, chuyển đổi nghề phù hợp cho ngư dân.

Thời gian tới, Khu bảo tồn chủ động phối hợp với công an, chính quyền các xã, phường ven hồ tăng cường tuần tra, truy quét, ngăn chặn việc sử dụng xung điện, chất độc, ngư cụ cấm để khai thác thủy sản. Đơn vị cũng phối hợp với các tổ chức, cá nhân, chùa, viện chuyên tu trong và ngoài khu vực tổ chức các đợt thả cá giống bổ sung.

Chương trình sẽ từng bước mở rộng quy mô, đa dạng hóa các loài cá bản địa quý, hiếm; phối hợp với các đơn vị nghiên cứu chuyên ngành khảo sát định kỳ về đa dạng sinh học. Đây là cơ sở khoa học để quản lý, bảo tồn và sử dụng bền vững vùng đất ngập nước hồ Trị An.

Theo ông Nguyễn Hoàng Hảo, sự đồng thuận và quyền lợi gắn liền với người dân là yếu tố quan trọng để công tác bảo tồn đạt hiệu quả lâu dài. Khi mỗi ngư dân nhận thức rõ bảo vệ nguồn lợi thủy sản cũng chính là bảo vệ sinh kế của mình, việc khai thác có trách nhiệm sẽ trở thành nhu cầu tự thân của cộng đồng.

“Hồ Trị An là nguồn sống, là “kho báu quý giá” mà thiên nhiên ưu ái ban tặng. Chúng ta hãy cùng khai thác có trách nhiệm, nói không với xung điện, chất độc và ngư cụ cấm, để hồ Trị An mãi xanh tươi và dồi dào sự sống” - ông Nguyễn Hoàng Hảo nhấn mạnh.

An Nhơn