Có một làng quê Bắc Bộ ở Sông Ray

“Người ta có thể tách con người ra khỏi quê hương, chứ không thể tách quê hương ra khỏi con người” - Rasul Gamzatov - nhà thơ nổi tiếng của nước Nga đã từng viết. Có lẽ vì vậy mà gần 50 năm qua, cư dân ấp 2, xã Sông Ray đã cùng nhau xây dựng nơi đây trở thành vùng quê bình yên mang đậm dáng dấp làng quê Bắc Bộ: từ đường làng, ngõ xóm với những hàng cau thẳng tắp; cánh đồng lúa trĩu hạt 3 vụ mỗi năm; những ao cá trong khuôn viên mỗi hộ gia đình…

Điều cốt lõi nhất không nằm ở diện mạo, đó còn là giọng nói, là những nét văn hóa, phong tục truyền thống được truyền cho các thế hệ con cháu - những người sinh ra và lớn lên ở vùng đất miền Đông Nam Bộ.

Từ vùng kinh tế mới…

Ấp 2, xã Sông Ray (gồm ấp 9 và ấp 10 trước đây), có diện tích khoảng 8,7 ngàn hécta với gần 1,3 ngàn người dân. Đây là địa bàn có 6 dân tộc cùng sinh sống gồm: Tày, Nùng, Dao, Hoa, Chơ-ro và Kinh. Phần lớn cư dân nơi đây là những người từ miền Bắc, miền Trung vào lập nghiệp.

Ông Trần Mã Lương (bìa phải), Trưởng ấp 2 (xã Sông Ray) và người dân đi thăm đồng.

Ông Trần Mã Lương, Trưởng ấp 2 kể lại: Từ năm 1977, nhiều đoàn người từ các tỉnh phía Bắc và Bắc miền Trung bắt đầu đến vùng đất này sinh sống theo diện “đi kinh tế mới”. Bà con vào đây làm ăn, phát triển kinh tế, rồi dần dần hình thành cộng đồng dân cư.

Từ vùng đất khai hoang ban đầu, người dân từng bước ổn định cuộc sống, tập trung sản xuất nông nghiệp. Cây lúa nước trở thành sản phẩm chủ lực. Hiện ấp 2 có khoảng 247ha đất sản xuất lúa 3 vụ; người dân đã hình thành tổ hợp tác sản xuất lúa hữu cơ với diện tích gần 30ha. Bên cạnh cây lúa, một số hộ dân chuyển sang các mô hình sản xuất mới, trong đó điển hình là mô hình trồng dưa lưới trong nhà màng. Cùng với đó, mô hình vườn - ao - chuồng vẫn được duy trì.

Điều đáng chú ý hơn cả là ở những con số sản xuất. Từ một vùng kinh tế mới, ấp 2 đã từng bước hình thành một không gian sống có bản sắc riêng. Nơi đây từng là khu dân cư kiểu mẫu đầu tiên của huyện Cẩm Mỹ trước đây. Để tạo dựng diện mạo ấy, người dân đã cùng chính quyền chung tay đầu tư đường sá, đèn chiếu sáng, cây xanh và giữ gìn vệ sinh môi trường. Đến nay, việc giữ gìn khu dân cư kiểu mẫu được người dân ở đây xem là công việc thường xuyên. Ấp 2 duy trì tổ chức ngày thứ Bảy xanh hằng tuần để người dân vệ sinh đường làng, ngõ xóm. Riêng tại khu dân cư kiểu mẫu, việc vệ sinh được thực hiện thường xuyên hơn.

Đi giữa những tuyến đường có hàng cau thẳng tắp, nhìn xuống cánh đồng lúa trải rộng, ngang qua những ngõ hẻm với hàng rào xây xanh, vườn cây, ao cá…, bất kỳ ai cũng cảm nhận được "hơi thở" quen thuộc của một làng quê Bắc Bộ.

Cánh đồng cũng không chỉ là nơi sản xuất; vào mùa khô, nơi đây còn trở thành điểm vui chơi của người dân, nhất là thanh thiếu niên. Đặc biệt, những năm trước, cánh đồng lúa ấp 2 từng là nơi diễn ra lễ hội thả diều với sự tham gia của đông nghệ nhân từ các tỉnh phía Nam, thu hút đông đảo người dân đến thưởng lãm.

Từ vùng kinh tế mới, người dân ấp 2, xã Sông Ray đã tạo dựng một quê hương mới. Điều làm nên sức sống của quê hương ấy không chỉ là những mùa lúa mà còn là cách mỗi người mang theo một phần quê cũ để bồi đắp cho nơi mình đang sống.

Giữ “hồn quê” nơi vùng đất mới

Có một điều dễ nhận thấy ở ấp 2 là người dân đến từ nhiều vùng quê khác nhau nhưng vẫn cố gắng gìn giữ những phong tục, tập quán của quê mình. Sự giao thoa ấy tạo nên đời sống văn hóa đa dạng, trong đó mỗi cộng đồng vừa giữ bản sắc riêng vừa hòa vào đời sống chung.

Với những người quê ở tỉnh Hải Dương trước đây (nay là thành phố Hải Phòng), trò chơi pháo đất là một ký ức đặc biệt. Khi vào vùng đất mới, phong tục này không còn được tổ chức quy mô như ở quê nhà, nhưng những người yêu thích vẫn cố gắng duy trì.

Với đồng bào Tày, Nùng, tiếng đàn tính, hát then lại là sợi dây nối họ với văn hóa quê hương. Những hoạt động này được địa phương duy trì vào các dịp lễ, ngày hội, tạo cơ hội để bà con cùng gặp gỡ, giao lưu. Không chỉ người dân tộc thiểu số mà người Kinh cũng tham gia, qua đó tạo nên những sinh hoạt văn hóa chung của cộng đồng.

Địa phương luôn quan tâm đến việc tổ chức các hoạt động nhằm phát huy các giá trị văn hóa và đời sống tinh thần cho nhân dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số như: giao lưu hát then, đàn tính; giao lưu biểu diễn cồng chiêng, lễ hội sáo diều... Bên cạnh đó, địa phương cũng duy trì, phát triển Câu lạc bộ Hát then của đồng bào Tày, Nùng; tuyên truyền việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc cho thế hệ trẻ.

Phó Chủ tịch UBND xã Sông Ray ĐẶNG THỊ XUYẾN

Đời sống văn hóa ở ấp 2 còn được tạo nên từ hoạt động của các hội, đoàn thể và nhiều câu lạc bộ. Bóng bàn, bóng chuyền, dân vũ, dưỡng sinh, văn nghệ... được duy trì với mức độ khác nhau.

Tinh thần hiếu học cũng được nối dài qua hoạt động khuyến học của các dòng họ. Trong đó, dòng họ Vũ - Võ là một điển hình. Ông Vũ Hồng Quảng chia sẻ: “Hằng năm, dòng họ đều tổ chức thăm hỏi, tặng quà người cao tuổi, động viên học sinh học giỏi, sống tốt; khi có gia đình gặp khó khăn đột xuất, dòng họ cùng chung tay hỗ trợ. Việc tập hợp những người trong cùng họ Vũ - Võ giúp những người xa quê có cảm giác như được sống trên chính quê hương, bản quán của mình. Khi các hoạt động được tổ chức thành nền nếp, việc giáo dục thế hệ trẻ để duy trì những nét đẹp văn hóa truyền thống cũng thuận lợi hơn”.

Trải qua gần nửa thế kỷ, những giá trị truyền thống ấy vẫn bám rễ sâu, được người dân ấp 2, xã Sông Ray gìn giữ, trao truyền qua các thế hệ; từ đó tô đẹp thêm bức tranh văn hóa nhiều màu sắc của thành phố Đồng Nai.

Hải Yến