Học tiếng Việt qua những trang văn

Học tiếng Việt qua văn học Việt Nam là cuốn giáo trình giới thiệu về văn học Việt Nam bằng tiếng Việt đầu tiên dành cho người nước ngoài. Sách do Tiến sĩ Trần Thị Mai Nhân (Khoa Việt Nam học, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) biên soạn, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản. Sách phù hợp cho những người nước ngoài có trình độ tiếng Việt từ B1 trở lên (theo khung năng lực 6 bậc dùng cho người nước ngoài).

Tiến sĩ Trần Thị Mai Nhân trong một buổi giao lưu, giới thiệu về cuốn sách Học tiếng Việt qua văn học Việt Nam tại Đài Phát thanh quốc tế Đài Loan (RTI).

Không chỉ hữu ích cho người nước ngoài học tiếng Việt, cuốn sách còn được nhiều bạn đọc Việt Nam yêu thích văn học đón nhận. Thông qua các tác phẩm được chọn lọc và giới thiệu một cách ngắn gọn, mạch lạc, người đọc có thể hiểu khái quát về tiến trình lịch sử của văn học Việt Nam từ trung đại đến hiện đại; về 2 bộ phận cấu thành nên nền văn học Việt Nam: văn học dân gian và văn học viết.

Đưa văn học thành cầu nối học tiếng Việt

Học tiếng Việt qua văn học Việt Nam là cuốn giáo trình tiếng Việt đầu tiên giới thiệu về văn học Việt Nam dành cho người nước ngoài. Theo Tiến sĩ Trần Thị Mai Nhân, văn học Việt Nam là môn học không thể thiếu trong chương trình đào tạo ngành Việt Nam học và các ngành có liên quan đến Việt Nam. Nhưng cho đến thời điểm này, chưa có một cuốn giáo trình văn học Việt Nam nào được biên soạn dành cho người nước ngoài. Vì vậy, việc dạy và học của giảng viên và sinh viên gặp nhiều khó khăn. Gần 20 năm giảng dạy tiếng Việt và văn học Việt Nam cho người nước ngoài, bà đã không thôi trăn trở về sự thiếu vắng này.

Tiến sĩ Trần Thị Mai Nhân chia sẻ: “Văn học Việt Nam là môn học rất hay và thú vị nhưng tương đối khó đối với sinh viên nước ngoài. Việc có một cuốn giáo trình tinh giản về văn học Việt Nam để phục vụ nhu cầu học tập của sinh viên nước ngoài cũng như việc giảng dạy của giảng viên là yêu cầu rất bức thiết”. Vì vậy, bà đã dành nhiều thời gian và tâm huyết để biên soạn cuốn giáo trình này.

Sách gồm 14 bài học, được cấu trúc thành 4 phần: Văn học Việt Nam - Một cái nhìn chung, Văn học dân gian Việt Nam, Văn học trung đại Việt Nam, Văn học hiện đại Việt Nam. Cấu trúc mỗi bài học gồm 5 phần với các nội dung: tiểu dẫn, văn bản, tìm hiểu nội dung, thực hành tiếng Việt, bảng từ mới. Ngoài ra, tác giả còn giới thiệu các bài đọc thêm để người đọc tham khảo.

 Tiến sĩ Trần Thị Mai Nhân cho hay: Sở dĩ cấu trúc sách gồm 14 bài là để phù hợp với thời lượng của một học kỳ (thường là 16 tuần), vừa vặn để người học có thời gian đọc, tiếp nhận. Vì sách dành cho người nước ngoài nên các tác phẩm, trích đoạn văn học đưa vào sách được tác giả chọn lọc rất kỹ. Phần tìm hiểu nội dung sau mỗi bài học gồm 3-5 câu hỏi nhằm hướng dẫn người học từng bước tìm hiểu nội dung tác phẩm văn học.

Điểm đáng chú ý là các câu hỏi này thường gợi mở để người học hiểu thêm về văn hóa, lịch sử và những niềm tự hào của dân tộc Việt Nam. Chẳng hạn, với bài đọc Nam quốc sơn hà, tác giả đặt câu hỏi: “Niềm tự hào và ý thức khẳng định về chủ quyền độc lập của dân tộc được thể hiện như thế nào trong hai câu đầu của bài thơ?”. Hay trong bài đọc Lý cây bông (phần về ca dao, dân ca), tác giả đặt câu hỏi: “Qua bài Lý cây bông, anh/chị hiểu gì về đời sống tâm hồn, tính cách của người dân Nam Bộ?”…

Phần thực hành ngữ pháp được sử dụng từ chính ngữ liệu tác phẩm văn học. Điều này không chỉ giúp người học hiểu thêm về tác phẩm văn học mà còn thực hành tiếng Việt tốt hơn.

Trong bài viết Mở cánh cửa đi vào tâm hồn Việt đăng trên Báo Người Lao Động ngày 31-5-2026, tác giả Nguyễn Thị Liên Hương đánh giá: “Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi nhiều ngôn ngữ đứng trước nguy cơ bị thu hẹp phạm vi sử dụng, sự xuất hiện của giáo trình Học tiếng Việt qua văn học Việt Nam mang ý nghĩa đáng khích lệ. Công trình góp phần khẳng định tiếng Việt không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là một hệ thống ký hiệu văn hóa hàm chứa tư tưởng và giá trị nhân văn của cộng đồng”.

Tiến sĩ TRẦN THỊ MAI NHÂN là chuyên gia nghiên cứu, giảng dạy tiếng Việt và Việt Nam học cho người nước ngoài. Bà là giảng viên, nguyên quyền Trưởng Khoa Việt Nam học, Giám đốc Trung tâm Tiếng Việt cho người nước ngoài (Khoa Việt Nam học), Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Giai đoạn 2016-2018, bà là giảng viên thỉnh giảng tại Đại học Chungwoon (Hàn Quốc). Tiến sĩ Trần Thị Mai Nhân đang là Phó giáo sư trao đổi tại Đại học Quốc lập Chính trị Đài Loan (NCCU).

Cẩm nang ngắn gọn về văn học Việt Nam

Điều thú vị là dù được biên soạn dành cho người nước ngoài học tiếng Việt, cuốn sách lại nhận được sự quan tâm, đón nhận của nhiều bạn đọc Việt Nam. Có lẽ, sự đón nhận ấy không chỉ xuất phát từ tình yêu đối với văn học nước nhà mà còn là sự trân trọng dành cho tác giả  - nhà giáo giàu tâm huyết, chọn lan tỏa tiếng Việt thông qua văn học Việt Nam đến bạn bè quốc tế.

Các tác phẩm được chọn giới thiệu trong sách rất quen thuộc với bạn đọc Việt Nam: từ truyền thuyết An Dương Vương và Mỵ Châu - Trọng Thủy, Thánh Gióng đến truyện cổ tích Tấm Cám, Thầy bói xem voi (phần văn học dân gian); từ bài thơ thần Nam quốc sơn hà của Lý Thường Kiệt, Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi đến Truyện Kiều của Nguyễn Du, Bánh trôi nước của Hồ Xuân Hương (phần văn học trung đại); từ Chí Phèo của Nam Cao, Hai đứa trẻ của Thạch Lam, Chiếc lược ngà của Nguyễn Quang Sáng đến Những ngôi sao xa xôi của Lê Minh Khuê, Cỏ lau của Nguyễn Minh Châu, Muối của rừng của Nguyễn Huy Thiệp (phần văn học hiện đại)…

Chỉ qua 14 bài học, bạn đọc có thể hiểu được một cách khái quát dòng chảy và tiến trình phát triển của văn học Việt Nam từ khi chưa có chữ viết đến giai đoạn hiện đại. Vì vậy, đây cũng là một giáo trình phù hợp cho học sinh Việt Nam tìm đọc để thêm một lần củng cố kiến thức cơ bản, ngắn gọn nhất về nền văn học Việt Nam.

Các phần: ghi chú ngữ pháp; thực hành tiếng Việt; bài tập luyện câu, diễn đạt, viết cảm nhận (200-300 chữ) cũng rất phù hợp để học sinh Việt Nam thực hành tiếng Việt, qua đó nâng cao kỹ năng viết và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.

Trong bối cảnh nhu cầu học tiếng Việt của người nước ngoài ngày càng tăng và còn nhiều bạn trẻ Việt Nam cũng có xu hướng tìm lại những giá trị văn hóa truyền thống, Học tiếng Việt qua văn học Việt Nam không chỉ là một giáo trình phục vụ việc dạy và học tiếng Việt mà còn mở ra một cách tiếp cận gần gũi với văn học dân tộc, góp phần lan tỏa tiếng Việt và những giá trị văn hóa Việt Nam đến bạn bè quốc tế; đồng thời khơi gợi niềm yêu thích văn học ngay trong chính độc giả trẻ Việt Nam.

Hải Yến