Xây dựng thành phố Đồng Nai là đô thị đáng sống

Ngày 16-4-2026, Bộ Xây dựng chính thức công nhận tỉnh Đồng Nai đạt tiêu chí đô thị loại I. Với việc đáp ứng đầy đủ 7/7 tiêu chí, Đồng Nai đã hội đủ điều kiện để trở thành thành phố và đã chính thức là thành phố từ ngày 30-4-2026, với diện tích hơn 12.700km² và dân số khoảng 5 triệu người.

Đây là cột mốc lịch sử quan trọng, mở ra cơ hội vàng để địa phương tái cấu trúc không gian đô thị theo hướng sinh thái, xanh - sạch - bền vững, đồng thời nâng tầm chất lượng sống cho người dân.

Tạo động lực để hình thành chuỗi đô thị hiện đại

Việc nâng cấp lên đô thị loại I và là một trong 7 thành phố của cả nước mang lại nhiều lợi thế vượt trội cho Đồng Nai. Trước hết là tăng cường tự chủ trong quy hoạch và đầu tư. Thành phố mới sẽ có thẩm quyền cao hơn trong việc lập và điều chỉnh quy hoạch chung, thu hút nguồn lực đầu tư hạ tầng lớn từ Trung ương và các nhà đầu tư chiến lược. Đồng Nai nằm ở vị trí cửa ngõ vùng Đông Nam Bộ, giáp Thành phố Hồ Chí Minh, sở hữu Cảng hàng không quốc tế Long Thành - một trong những dự án hạ tầng quan trọng nhất quốc gia. Việc nâng cấp sẽ tạo động lực để hình thành chuỗi đô thị hiện đại, kết nối chặt chẽ với vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Quy hoạch mới của Đồng Nai ưu tiên phát triển hành lang xanh dọc sông Đồng Nai, xây dựng các khu đô thị ven sông Đồng Nai. Ảnh: Công Nghĩa

Cơ hội lớn nhất chính là xây dựng đô thị sinh thái, đô thị xanh. Đồng Nai còn giữ được nhiều lợi thế thiên nhiên: hệ thống sông ngòi dày đặc (sông Đồng Nai, sông Bé, sông La Ngà…), hồ Trị An, Vườn quốc gia Cát Tiên, núi Chứa Chan, hồ Núi Le… Hay các phường mới thành lập như: Bình Lộc, Hàng Gòn, Dầu Giây, Tân Phú, Tân Triều, Trị An, Lộc Ninh, Tân Khai… đều có thể hình thành các đô thị sinh thái nằm trong thành phố sinh thái. Đây là nền tảng quý giá để phát triển mô hình Đô thị trong thiên nhiên thay vì thiên nhiên bị đô thị hóa. Quy hoạch mới của Đồng Nai cũng ưu tiên phát triển hành lang xanh dọc sông Đồng Nai, xây dựng các khu đô thị ven sông, ven hồ, ven rừng theo hướng sinh thái, kết hợp du lịch nghỉ dưỡng cao cấp. Các khu công nghiệp sinh thái (như mô hình Khu công nghiệp Amata) cần được nhân rộng, áp dụng công nghệ sạch, giảm phát thải carbon.

Để biến cơ hội thành hiện thực, quy hoạch phải mang tính dài hạn, khoa học, lấy người dân làm trung tâm và bảo vệ môi trường là ưu tiên hàng đầu. Cần sự tham gia rộng rãi của cộng đồng, chuyên gia và các tổ chức quốc tế trong quá trình lập quy hoạch.

Quá trình xây dựng thành phố Đồng Nai mới cần sắp xếp lại các khu vực thuộc thành phố Biên Hòa trước đây, nhằm khắc phục các tồn tại sau: mật độ dân cư quá dày trong khi thiếu sự quy hoạch phù hợp dẫn đến ô nhiễm, ngập nước, kẹt xe; có nhiều nhà máy, xí nghiệp gây ô nhiễm môi trường và thâm dụng lao động; chất lượng sống của người dân ở đây thấp do đối mặt với các hạn chế nêu trên; mỹ quan đô thị xuống cấp, nhất là thiếu cây xanh… Do đó, bên cạnh việc xây dựng mới cũng rất cần cải tạo hiện trạng để có sự đồng bộ trong sự phát triển đô thị của thành phố Đồng Nai trong tương lai.

Hướng tới đô thị xanh, thân thiện với môi trường

Để hướng tới đô thị xanh, thân thiện với môi trường, thành phố Đồng Nai cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, tăng tỷ lệ cây xanh và không gian mở. Mục tiêu đến năm 2030 nên đạt ít nhất 10-15m² cây xanh/người (ở các khu vực đô thị, trừ vùng nông thôn, vùng rừng núi), xây dựng hệ thống công viên trung tâm, vườn sinh thái cộng đồng và hành lang xanh kết nối các khu dân cư. Phát triển mạnh giao thông công cộng (theo hướng TOD) để giảm phương tiện cá nhân, hạn chế ùn tắc và ô nhiễm không khí, kết nối các khu vực đô thị lớn (Biên Hòa - Long Thành - Tân Phú - Đồng Xoài…).

Thứ hai, quản lý chặt chẽ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu. Cần áp dụng công nghệ thông minh trong xử lý nước thải, chất thải rắn, giám sát chất lượng không khí thời gian thực. Xây dựng hệ thống thoát nước chống ngập, bảo vệ rừng đầu nguồn và đa dạng sinh học. Cần tích cực bảo vệ các khu vực rừng hiện hữu (Vĩnh Cửu, Thanh Sơn, Nam Cát Tiên, Lộc Ninh…) để tạo "lá phổi xanh" cho thành phố và khu vực Đông Nam Bộ. Cần đặt tầm nhìn xa 50-100 năm trong vấn đề bảo vệ môi trường theo điều kiện của thành phố, gắn với các kịch bản biến đổi khí hậu.

Việc Đồng Nai được nâng cấp thành thành phố, đô thị loại I không chỉ là sự thay đổi về hành chính mà còn là bước ngoặt chiến lược để kiến tạo đô thị văn minh, hiện đại, sinh thái và đáng sống. Nếu biết tận dụng tốt cơ hội này, với tầm nhìn xanh - bền vững, thành phố Đồng Nai tương lai sẽ trở thành điểm sáng của vùng Đông Nam Bộ, góp phần quan trọng vào sự phát triển chung của đất nước. Đây chính là lúc để Đồng Nai viết tiếp câu chuyện phát triển hài hòa giữa con người và thiên nhiên, mang lại cuộc sống tốt đẹp hơn cho khoảng 5 triệu cư dân.   

Thứ ba, phát triển kinh tế xanh và đô thị thông minh. Chuyển dịch từ công nghiệp truyền thống sang công nghiệp công nghệ cao, logistics xanh, dịch vụ du lịch sinh thái… Phát triển và khai thác tiềm năng 51 điểm du lịch sinh thái tại Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai, với 37 tuyến du lịch sinh thái dọc hồ Trị An, Chiến khu Đ gắn với việc phát triển các đô thị sinh thái ở các khu vực phù hợp. Đồng thời đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo (mặt trời, sinh khối) và xây dựng hạ tầng số để hình thành đô thị thông minh.

Lợi ích lớn nhất của hướng đi này là nâng cao chất lượng sống của người dân. Đô thị xanh mang lại không khí trong lành, tăng cơ hội tiếp cận không gian vui chơi, thể thao và văn hóa. Người dân sẽ được hưởng môi trường sống an toàn, tiện nghi, với hệ thống y tế, giáo dục, dịch vụ hiện đại. Khi kinh tế phát triển bền vững, việc làm chất lượng cao sẽ tăng, thu nhập cải thiện, góp phần giảm bất bình đẳng và xây dựng cộng đồng gắn kết. Phát triển đô thị sinh thái của Đồng Nai còn thúc đẩy phát triển đô thị sinh thái nói riêng và phát triển kinh tế - xã hội nói chung cho khu vực và cả nước, trong đó có vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Nguyễn Minh Hải