An toàn thực phẩm khi giao mùa

Theo dự báo thời tiết, giữa tháng 5-2026, Đồng Nai sẽ bước vào mùa mưa. Hiện là thời điểm giao mùa, thuận lợi cho các loại vi khuẩn phát triển, gây nguy cơ về mất an toàn thực phẩm. Làm thế nào để lựa chọn, bảo quản thực phẩm đảm bảo an toàn là mối quan tâm không thể bỏ qua.

Người dân nên vệ sinh môi trường bếp thường xuyên để phòng các bệnh liên quan đến an toàn thực phẩm. Ảnh: minh họa AI

Việc cẩn trọng trong lựa chọn và chế biến thực phẩm chính là “tấm khiên” vững chắc nhất để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

Thời tiết giao mùa thuận lợi cho vi khuẩn phát triển

Theo Thạc sĩ Lê Thị Xuân, Khoa Dinh dưỡng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố, thời điểm giao mùa từ mùa nắng sang mùa mưa, môi trường ẩm ướt là điều kiện cho vi khuẩn, virus sinh sôi nảy nở. Theo đó, độ ẩm tăng cao thuận lợi cho sự phát triển của các vi khuẩn, nấm mốc… Khi chính thức bước vào mùa mưa, một số khu vực ở Đồng Nai sẽ xảy ra tình trạng ngập úng. Điều này gây nguy cơ ô nhiễm nguồn nước. Cụ thể, nguồn nước sinh hoạt và thực phẩm dễ bị nhiễm bẩn bởi vi khuẩn gây bệnh tả, lỵ, thương hàn, e.coli... Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy cấp, ngộ độc thực phẩm và viêm ruột. Nếu người dân sử dụng nước giếng hoặc nước không được xử lý kỹ để sơ chế thực phẩm, nguy cơ nhiễm chéo là rất cao.

Để đảm bảo an toàn thực phẩm trong điều kiện thời tiết giao mùa, người dân nên lựa chọn thực phẩm tươi, sạch; nấu kỹ thức ăn; ăn ngay khi thức ăn vừa được nấu chín; che đậy, bảo quản thực phẩm cẩn thận và đun kỹ lại trước khi ăn; không để thức ăn đã được nấu chín ở cạnh thức ăn tươi sống...

Thời điểm giao mùa cũng thuận lợi để các loại côn trùng trung gian bùng phát. Mưa ẩm làm tăng mật độ ruồi, gián, chuột. Đây là những tác nhân chính vận chuyển vi sinh vật gây bệnh từ môi trường bẩn vào thức ăn.

“So với mùa nắng, khi mà thức ăn dễ bị ôi thiu bởi nhiệt độ cao thì mùa mưa thực phẩm dễ bị nhiễm bẩn từ nguồn nước ô nhiễm, các loại virus, vi khuẩn có hại và côn trùng trung gian gây bệnh…” - Thạc sĩ Lê Thị Xuân nhấn mạnh.

Khi thời tiết giao mùa, nhóm ngũ cốc và các loại hạt dễ bị nhiễm nấm mốc. Các loại rau sống và rau ăn lá dễ bị nhiễm vi khuẩn và ký sinh trùng như: e.coli, salmonella và các loại trứng giun, sán từ nước mưa cuốn theo chất thải hữu cơ trên bề mặt đất. Mặt khác, rau dễ bị giập nát do mưa, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào bên trong mô thực vật, khiến việc rửa bằng nước thông thường khó loại bỏ hoàn toàn.

Đối với các loại thức ăn chế biến sẵn và thực phẩm đường phố, trong điều kiện giao mùa "sáng nắng, chiều mưa", vi khuẩn Staphylococcus aureus (tụ cầu vàng) thường xâm nhập từ tay người chế biến hoặc côn trùng (ruồi, gián) vào thức ăn, sinh ra độc tố gây các bệnh về đường tiêu hóa.

Đối với thủy, hải sản tươi sống, môi trường nước (độ mặn, độ đục) thay đổi mạnh sau mưa làm hải sản như: ngao, sò, ốc, hàu, tôm… dễ bị nhiễm bẩn từ nguồn nước ven bờ.

Phòng các bệnh liên quan đến an toàn thực phẩm

Thời tiết từ mùa nóng sang mùa mưa, độ ẩm trong không khí thay đổi thất thường, tạo điều kiện thuận lợi cho virus, vi khuẩn, vi nấm gây bệnh phát triển. Điều này làm tăng nguy cơ mắc các loại bệnh liên quan trực tiếp đến vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm. Điển hình là bệnh tiêu chảy cấp do e.coli và salmonella. 2 "thủ phạm" này thường nhiễm vào thực phẩm qua nguồn nước ô nhiễm hoặc tay người chế biến không sạch.

Bệnh lỵ trực trùng (shigella) thường liên quan đến việc ăn rau sống, quả tươi không được rửa sạch trong mùa mưa. Triệu chứng điển hình là đau bụng quặn, mót rặn và phân có nhầy máu. Nhiễm khuẩn tụ cầu (staphylococcus aureus) thường do độc tố của vi khuẩn có sẵn trong thực phẩm nấu chín để ở nhiệt độ phòng quá lâu (đặc biệt là các loại đồ ăn sẵn, xôi, bánh chưng). Các loại bệnh giun, sán như: sán lá gan, sán dây, giun đũa... thường gặp ở những người có thói quen ăn rau sống, gỏi cá hoặc tiết canh trong thời điểm này.

Theo Thạc sĩ Lê Thị Xuân, sau khi ăn hay uống một thực phẩm bị nhiễm độc, người bệnh có thể có những triệu chứng như: buồn nôn và nôn ngay, có khi nôn cả ra máu; nhức đầu, choáng váng, khó chịu, đau bụng, tiêu chảy nhiều lần (phân, nước tiểu có thể có máu), có thể không sốt hay sốt cao. Các triệu chứng nặng hơn như: tụt huyết áp (vã mồ hôi, tay chân lạnh...), rối loạn về tri giác, co giật, hôn mê… Các triệu chứng có thể xuất hiện sau vài phút, vài giờ, có thể sau 1-2 ngày tùy vào tác nhân là vi khuẩn, virus hay độc tố.

Đối với trường hợp bị ngộ độc nhẹ (buồn nôn, tiêu chảy nhẹ, triệu chứng giảm dần), người bệnh có thể tự theo dõi tại nhà; bù dịch bằng cách uống nhiều nước, nước trái cây hoặc dung dịch Oresol (pha đúng tỷ lệ); sử dụng men vi sinh để ổn định đường ruột; ăn thức ăn mềm, dễ tiêu (cháo, súp); chia nhỏ bữa ăn để tránh gây áp lực cho hệ tiêu hóa. Một lưu ý là người bệnh không được tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy.

Đối với trường hợp bị nặng (nôn liên tục, tiêu chảy nhiều, tụt huyết áp, co giật), người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu kịp thời.

Để phòng tránh ngộ độc thực phẩm tại gia đình, theo Thạc sĩ Lê Thị Xuân, người dân cần vệ sinh môi trường bếp thường xuyên, nhất là khu vực bàn bếp, bồn rửa và bảo đảm dụng cụ chế biến sạch sẽ, bảo đảm vệ sinh. Khăn lau bếp là nơi chứa nhiều vi khuẩn nhất nên cần được giặt sạch và phơi khô dưới nắng hoặc thay mới thường xuyên. Về nguồn nước, chỉ sử dụng nước sạch, nước máy đã qua xử lý để rửa thực phẩm và nấu ăn. Thường xuyên thau rửa bể chứa nước gia đình, đặc biệt là sau các đợt mưa lớn hoặc ngập lụt cục bộ…

Hải Yến