Một góc nhìn về văn hóa người Māori

Nếu bạn đang muốn chu du qua một miền đất mới bằng những trang sách; khám phá vẻ đẹp thiên nhiên cùng những tầng nấc văn hóa ẩn sâu trong từng cảnh sắc, cũng như muốn lắng nghe cảm xúc, trải nghiệm “rất Việt Nam” của một tác giả có nhiều năm tháng sống, học tập và làm việc tại vùng đất đó thì Whakapapa - Rễ của nước của tác giả Luke Ngo là một lựa chọn thú vị.

Bìa sách Whakapapa - Rễ của nước. Ảnh: Thùy Trang

Ấn phẩm do Nhà xuất bản Thế giới xuất bản và tác giả vừa có buổi giao lưu, ra mắt sách tại Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh.

Những câu chuyện văn hóa

Theo sách, trong văn hóa của người Māori (New Zealand), khái niệm whakapapa thường được dịch đơn giản là “phả hệ” hay “dòng dõi”, không chỉ là sợi dây liên kết giữa các thế hệ mà còn là nền tảng nối con người với đất, với nước, với vũ trụ và với mỗi sinh linh trong thế giới tự nhiên.

Tác giả Luke Ngo dành thời gian hơn 2 năm để viết cuốn sách hơn 500 trang được bố cục trong 7 chương để gửi đến người đọc. Sách không chỉ cung cấp những kiến thức về hệ thống whakapapa, các khía cạnh whakapapa mà còn theo dõi tiến trình lưu truyền các khía cạnh, sự tiến hóa của tư duy, cũng như kết nối whakapapa với nhận thức cá nhân và quan hệ xã hội trong nhịp sống đương đại.

Đan cài trong những hệ thống kiến thức đồ sộ ấy, tác giả khéo léo kể những câu chuyện, truyền thuyết trong văn hóa người Māori như: chuyện đôi vợ chồng Mataora - Niwareka trong thế giới âm phủ nhắc nhở chúng ta về sức mạnh tình yêu, tôn trọng các mối quan hệ và vẻ đẹp trong các hình thức nghệ thuật của người Māori. Chuyện tình giữa Matakauri và Manata cùng con quái vật Matau khổng lồ, hay câu chuyện giữa Ponga và Puhihuia cùng cuộc chiến giành lấy tình yêu và sự tự chủ… Các câu chuyện, sự tích từ xa xưa góp phần lý giải, kết nối các ý nghĩa văn hóa từ xa xưa với hiện tại, cũng như cho thấy sự tinh tế, dụng công của tác giả khi tìm hiểu, tiếp cận về một vùng văn hóa mới.

Tác giả Luke Ngo cho biết: “Whakapapa - Rễ của nước ra đời từ niềm tin rằng việc hiểu về whakapapa không chỉ quan trọng đối với người Māori mà còn mang giá trị phổ quát cho tất cả chúng ta trong hành trình khám phá bản thân và xây dựng những mối quan hệ có ý nghĩa. Quyển sách này không đơn thuần là tập hợp kiến thức về một khái niệm văn hóa xa lạ mà là lời mời gọi bạn bước vào một hành trình nội tâm, nơi những câu chuyện cổ xưa hòa quyện với những trăn trở hiện đại về bản sắc và sự thuộc về”.

Cần nhiều trải nghiệm, học hỏi nhiều hơn

Từ New Zealand đến Việt Nam, từ văn hóa người Māori đến văn hóa người Việt, đọc sách Whakapapa - Rễ của nước, chúng ta cảm nhận được sự đa dạng của mỗi nền văn hóa, của mỗi quốc gia, dân tộc, song đồng thời cũng nhân lên, tôn vinh những giá trị cốt lõi. Đó là khuyến khích chúng ta tìm về nguồn cội, khám phá những mối liên hệ gia đình và cộng đồng; đồng thời trân trọng hơn bản sắc văn hóa của ông cha được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Dưới cảm nhận của tác giả Luke Ngo, thiên nhiên, đất nước, con người và văn hóa New Zealand hiện lên thật sống động. Có nhiều năm tháng sống, trải nghiệm ở đất nước Kiwi nổi tiếng, gặp gỡ, kết nối và làm việc với nhiều bạn bè quốc tế là chất liệu quý để những trang sách của anh thật gần gũi và giàu cảm xúc với bạn đọc. Nhân nói về nghệ thuật xăm mình của người Māori, tác giả liên hệ: “Việc có cho mình một hình xăm để thể hiện sự trưởng thành vốn cũng đã tồn tại trong văn hóa Việt từ ngàn xưa”. Anh cũng kể câu chuyện trải nghiệm những môn thể thao thú vị như: đi trượt tuyết, nhảy dù tự do, nhảy bungee (nhảy dây tự do)… mà theo anh: “Cảm giác hòa mình giữa trời xanh và đất liền sẽ khiến bạn cảm thấy tự do tột độ đến khó tả… Đây sẽ là một trải nghiệm vượt trội, mở ra cánh cửa đến một thế giới hoàn toàn mới của cảm xúc và khám phá”.

Đó cũng là cảm xúc trong những ngày học tập, làm việc theo ca và lắng nghe nhịp điệu thiên nhiên chuyển đổi giữa 4 mùa, để rồi trong một dòng chia sẻ, tác giả viết: “Chúng ta cần nhiều trải nghiệm, học hỏi nhiều hơn theo châm ngôn của Bác Hồ vĩ đại “học, học nữa, học mãi” và đến khi đã đủ trưởng thành, chúng ta sẽ có thể phát triển vượt bậc giống như nước từ ao hồ đổ ra biển lớn, từ mặt đất thanh khiết bốc hơi vượt lên cao, rồi hoàn toàn có thể trở lại mặt đất dưới dạng những hạt mưa. Giống như lúc khi con người ta trưởng thành, thành công và quay lại giúp đỡ cho đời, cống hiến, phụng sự cho xã hội, cho Tổ quốc”…

Tác giả Luke Ngo tên thật là Ngô Quốc Duy Anh, Nhà sáng lập Organic Leaders, Thạc sĩ Quản trị kinh doanh, Thạc sĩ Khoa học dữ liệu, Thạc sĩ Phân tích Kinh doanh, là một trong những đại diện của Việt Nam được trao học bổng toàn phần của Chính phủ New Zealand năm 2020. Anh là đồng tác giả quyển sách Năng Lượng - Hành trình Khởi nghiệp và là người tiên phong hệ thống hóa, thiết kế Chương trình Xây dựng sự thịnh vượng và hạnh phúc cho doanh nghiệp. Anh cũng tham gia trao đổi văn hóa ở nhiều quốc gia, đảm nhận vị trí quản lý nhiều tổ chức quốc tế cũng như nhiều tập đoàn đa quốc gia…

Thùy Trang