Sự học là quan trọng

11:10, 01/10/2014

Lịch sử nói chung và lịch sử phát triển giáo dục nước nhà nói riêng, sự học luôn được đề cao và được xã hội quan tâm, trọng vọng. Kể từ mùa khai giảng tháng 9-1945, mùa khai trường đầu tiên của một quốc gia độc lập cho đến tháng 10-1968, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi 23 bức thư cho ngành giáo dục.

Trong những lá thư ấy, thành quả giáo dục trong những năm tháng chiến tranh gian khổ được Bác ghi nhận và đánh giá cao, và Bác đã dặn dò rất kỹ đội ngũ cán bộ thầy cô giáo, học sinh phải nỗ lực hết sức trong mọi hoàn cảnh để duy trì việc dạy và học, tổ chức đời sống vật chất và tinh thần cho các ngôi trường. Thấm nhuần lời dặn của Người, những lớp học tranh tre nứa lá, có hầm tránh bom ngay bên cạnh, nằm khuất dưới những tán rừng, những thầy trò đội mũ rơm, tập vở bên túi cứu thương, sẵn sàng sơ tán khi có bom, sẵn sàng trở lại lớp học… đã trở thành những hình ảnh tiêu biểu cho nỗ lực của ngành giáo dục Việt Nam trong một giai đoạn khá dài. Bộ phim tài liệu Những mái trường lá cọ do VTV thực hiện trong chuỗi Ký ức Việt Nam khi lên sóng đã phần nào giúp người xem, đặc biệt là giới trẻ hình dung và hiểu hơn về một thế hệ học trò tràn đầy ý chí, khắc phục khó khăn để rèn luyện.

Năm 2008, 40 năm sau ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi lá thư cuối cùng cho ngành giáo dục, Thủ tướng Chính phủ quyết định lấy ngày 2-10 là Ngày Khuyến học Việt Nam. Và khi ấy, phát biểu tại lễ công bố, Phó thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh rằng phong trào xã hội hóa giáo dục trong cả nước sẽ được tiếp thêm sức mạnh để nhanh chóng đưa chủ trương xây dựng cả nước thành một xã hội học tập sẽ thành hiện thực. Ngày Khuyến học Việt Nam ra đời khiến mọi người, đặc biệt là ngành giáo dục đào tạo, Hội Khuyến học Việt Nam càng thấy phải có trách nhiệm hết sức quan trọng, góp phần phát triển trí tuệ Việt Nam.

Nói về ý chí và sự học, chợt nhớ đến quyển sách Khuyến học của nhà tư tưởng Nhật Bản Fukizawa Yukichi. Khuyến học không phải là tác phẩm đồ sộ và sâu sắc nhất của ông nhưng lại là tác phẩm có ảnh hưởng sâu rộng đến công chúng Nhật Bản. Xuyên suốt gần 250 trang sách là câu chuyện hấp dẫn về việc tự giáo dục, tự nhận thức, tự hoàn thiện của mỗi con người, mỗi hệ thống. Trong cuốn sách này, Fukizawa Yukichi đề cập tinh thần cơ bản của con người và mục đích thực thụ của học vấn. Ông khẳng định mọi người sinh ra đều bình đẳng và nếu có khác biệt là do trình độ học vấn. Ông chỉ ra người chịu thiệt thòi nhất là người vô học, thế nên sự học là câu chuyện quan trọng của mỗi quốc gia, mỗi gia đình, và tự bản thân mỗi người. Những kiến giải đặc sắc và mang tính khai sáng về giáo dục của Fukizawa Yukichi cũng là thông điệp mà ông chuyển tải: “Hãy dám biết! Hãy can đảm sử dụng trí tuệ của chính mình”. Ông chủ trương kêu gọi người dân hãy theo đuổi nền giáo dục thực học năng động trên nền tảng khoa học hiện đại. Bởi theo ông, biết chữ mới chỉ là công cụ trên con đường học vấn, người biết chữ không thể gọi là người có học vấn nếu người đó không biết lý giải, không hiểu biết đầy đủ đạo lý của sự vật. Nghĩa là không có sự đào sâu suy nghĩ, không có tư duy phản biện thì dù có nhồi nhét đầy tri thức trong đầu cũng chẳng có ích gì.

Giáo dục và phát triển giáo dục là một vấn đề lớn của mỗi cộng đồng, dân tộc. Trong thời đại hội nhập, phát triển giáo dục ngày càng đóng vai trò quan trọng và đang trở thành một phần không thể thiếu trong triết lý phát triển của nhiều quốc gia. Chiếm lĩnh, làm chủ nền kinh tế tri thức là mục tiêu và là con đường đi đến thành công mà mỗi dân tộc, mỗi quốc gia đều hướng đến. Phát triển giáo dục song hành với đẩy mạnh khuyến học, đó là con đường để mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc, mỗi quốc gia, mỗi con người hội nhập một cách thuận lợi nhất.

BÙI NGUYỄN