Hòa giải ở cơ sở: Hóa giải mâu thuẫn, đoàn kết cộng đồng

Vai trò nòng cốt của MTTQ Việt Nam trong hòa giải ở cơ sở đã được Luật Hòa giải cơ sở năm 2013 và các văn bản có liên quan khẳng định. Bên cạnh đó, công tác hòa giải ở cơ sở không thể thiếu và rất cần sự chung tay của cả hệ thống chính trị, các cấp ủy, chính quyền.

Ông Triệu Văn Tích, Trưởng ấp 7, xã Đak Lua quan tâm đi hòa giải khi có mâu thuẫn trong ấp. Ảnh: Đoàn Phú

Bởi thông qua công tác hòa giải ở cơ sở, các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, địa phương kịp thời được tuyên truyền, phổ biến rộng đến cộng đồng dân cư, người dân và trực tiếp góp phần hóa giải các mâu thuẫn phát sinh từ cơ sở.

Gắn kết cộng đồng trong hòa giải

Không phải ngẫu nhiên khi phát sinh những vấn đề cá nhân giữa các thành viên trong hộ gia đình, hàng xóm, cộng đồng, người dân trong khu phố Ông Hường, phường Trảng Dài, tỉnh Đồng Nai tìm tới Trưởng khu phố Nguyễn Anh Tuấn yêu cầu hỗ trợ. Ông Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ: Khi phát hiện được vấn đề mâu thuẫn nội bộ trong dân cư, các thành viên tổ hòa giải khu phố Ông Hường có thể trực tiếp đứng ra phân giải, hoặc đưa vấn đề ra tổ hòa giải giải quyết theo yêu cầu của các bên. Mục tiêu của tổ hòa giải và các thành viên trong tổ là mâu thuẫn phải được giải tỏa sớm, dứt điểm khi phát sinh, chứ không nên cứng nhắc chờ đến thời điểm mâu thuẫn gay gắt mới giải quyết.

Ấp 7, xã Đak Lua, tỉnh Đồng Nai có 242 hộ dân, 5 tổ nhân dân, đồng bào dân tộc thiểu số như: Tày, Nùng, Mường… chiếm tới 97% dân số trong ấp. Do sinh sống theo từng nhóm dân cư và dựa vào các ngọn đồi, thung lũng khai khẩn đất hoang làm rẫy, ruộng khi di cư về đây sinh sống, đồng bào các dân tộc thiểu số trong ấp 7 thể hiện vai trò gắn kết, đoàn kết cộng đồng giữa các thành viên rất cao.

Người có uy tín Triệu Văn Tích (dân tộc Tày), Trưởng ấp 7, xã Đak Lua cho hay: Quả đồi cũng có cao, thấp; thung lũng cũng có ruộng trũng, ruộng bằng nên trong gia đình và cộng đồng cũng khó tránh những ý kiến, hành vi không thống nhất dẫn tới chuyện nọ, chuyện kia. Khi nắm bắt thông tin, lập tức ông tới khuyên nhủ, nhắc nhở và giải quyết êm đẹp xong mới ra về. Nhờ vậy, những năm qua trong ấp không có chuyện đơn thư đến xã, tỉnh hay yêu cầu tòa án giải quyết tranh chấp.

Phường Bình Lộc, tỉnh Đồng Nai có trên 9,7 ngàn đồng bào các dân tộc thiểu số (chiếm 11% dân số của phường). Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam phường Bình Lộc Phạm Thị Thu Yến cho biết: Địa phương có 11 tổ hòa giải ở 11 khu phố. Tại các khu phố có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, các tổ hòa giải đều cơ cấu người có uy tín trong đồng bào các dân tộc: Hoa, Chơro, S’tiêng tham gia vào tổ hòa giải. Từ đó, người có uy tín đã phát huy rất tốt vai trò nòng cốt cùng với các ban công tác Mặt trận khu phố tham gia công tác hòa giải ở cơ sở.

Qua tọa đàm Phát huy vai trò nòng cốt của Mặt trận trong công tác hòa giải ở cơ sở diễn ra ngày 8-4 vừa qua, các đại biểu thống nhất quan điểm: Cần tăng cường trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền địa phương; đồng thời tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt của MTTQ, nâng cao hiệu quả phối hợp với ngành tư pháp và các cơ quan liên quan trong công tác hòa giải ở cơ sở. Mục tiêu chung là không chuyển trách nhiệm cho bất kỳ cơ quan nào, mà là cùng nhau nâng cao chất lượng công tác hòa giải, vì lợi ích trực tiếp của cộng đồng dân cư và sự phát triển ổn định của địa phương.

Vì lợi ích cộng đồng dân cư

Hòa giải ở cơ sở là việc hòa giải viên hướng dẫn, giúp đỡ các bên đạt được thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật theo quy định của Luật Hòa giải cơ sở năm 2013. Việc hòa giải ở cơ sở không được tiến hành hòa giải đối với: mâu thuẫn, tranh chấp xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng; vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình, giao dịch dân sự mà theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự không được hòa giải; vi phạm pháp luật mà theo quy định phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị xử lý vi phạm hành chính…

Tại buổi tọa đàm Phát huy vai trò nòng cốt của Mặt trận trong công tác hòa giải ở cơ sở, do Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh và tổ chức thành viên Hội Luật gia tỉnh Đồng Nai phối hợp tổ chức, luật gia Phan Văn Châu, Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Đồng Nai đánh giá: Thực tiễn đã chứng minh, công tác hòa giải ở các khu dân cư đã góp phần khôi phục, duy trì, củng cố, tăng cường đoàn kết nội bộ trong nhân dân; phòng ngừa, hạn chế vi phạm pháp luật, bảo đảm an ninh trật tự khi giải quyết tận gốc các mâu thuẫn, tranh chấp phát sinh từ cuộc sống.

Cũng theo luật gia Phan Văn Châu, trong hòa giải cơ sở không có bên thắng, bên thua mà cả 2 bên đều thắng trên cơ sở thống nhất, đồng thuận về nguyên tắc, cách thức, giải pháp của nhau, của tổ hòa giải đưa ra. Việc tích cực đưa các vụ việc ra hòa giải và hòa giải thành tại cơ sở góp phần giảm về số vụ việc phải thụ lý và giải quyết tranh chấp đối với xã, phường, tòa án.

Toàn tỉnh hiện có trên 1,7 ngàn tổ hòa giải với hơn 11 ngàn hòa giải viên. Trong năm 2025, các tổ hòa giải tiếp nhận khoảng 1,6 ngàn vụ việc yêu cầu hòa giải và hòa giải thành trên 1,27 ngàn vụ (đạt 79,53%). Trong công tác hòa giải ở cơ sở, dù MTTQ giữ vai trò nòng cốt nhưng muốn làm tốt, đạt hiệu quả cao thì cần cấp ủy, chính quyền, hệ thống chính trị cùng chung tay. Do đó, nếu đùn đẩy trách nhiệm hoặc lơ là, thiếu quan tâm, hỗ trợ của một “mắt xích” đối với công tác hòa giải, tổ hòa giải ở cơ sở thì khó đạt được kết quả cao.

Bà Lưu Thị Hà, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh cho biết: Công tác hòa giải ở cơ sở là nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị tại địa phương, trong đó, chính quyền cấp xã giữ vai trò trực tiếp tổ chức thực hiện. Thực tế cho thấy, ở một số nơi vẫn còn tình trạng chưa quan tâm đúng mức đến tổ hòa giải. Nguyên nhân chủ yếu là do nhận thức chưa đầy đủ về vị trí, vai trò của công tác hòa giải ở cơ sở. Trong khi đó, nếu làm tốt công tác này thì chính địa phương là nơi được thụ hưởng trực tiếp thông qua việc giảm khiếu kiện, giữ gìn đoàn kết cộng đồng, ổn định an ninh trật tự và tiết kiệm nguồn lực.

Đoàn Phú