Bệnh sốt xuất huyết Dengue

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh nhiễm trùng cấp do siêu vi Dengue thuộc nhóm Arbovirus truyền từ người bệnh sang người lành qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegyti. Đây là loại muỗi sống ở những nơi bùn lầy nước đọng hoặc nơi ẩm thấp tối tăm trong nhà. Chúng thường đẻ trứng trong các dụng cụ chứa nước sạch như: bể chứa, lu, khạp, các nơi ứ đọng nước mưa quanh nhà. Muỗi cái sau khi hút máu người bệnh có thể truyền bệnh ngay cho người lành.

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh nhiễm trùng cấp do siêu vi Dengue thuộc nhóm Arbovirus truyền từ người bệnh sang người lành qua vết đốt của muỗi vằn Aedes aegyti. Đây là loại muỗi sống ở những nơi bùn lầy nước đọng hoặc nơi ẩm thấp tối tăm trong nhà. Chúng thường đẻ trứng trong các dụng cụ chứa nước sạch như: bể chứa, lu, khạp, các nơi ứ đọng nước mưa quanh nhà. Muỗi cái sau khi hút máu người bệnh có thể truyền bệnh ngay cho người lành. Nếu không có cơ hội truyền bệnh, máu sẽ đông lại, siêu vi tiếp tục phát triển trong tuyến nước bọt và trong ống tiêu hóa của muỗi chờ khi có cơ hội sẽ truyền bệnh cho người. Ở nước ta, bệnh sốt xuất huyết có thể xảy ra quanh năm nhưng thường gặp nhiều ở các tháng hè (vào mùa mưa), cao điểm vào khoảng từ tháng 6 đến tháng 10 và có thể phát triển thành dịch. Lứa tuổi mắc bệnh nhiều nhất là trẻ em từ 3 - 9 tuổi.

Bệnh khởi phát đột ngột với các biểu hiện: sốt cao liên tục 39 - 400C kéo dài trong vòng 7 ngày, nhức đầu, đau cơ, đau khớp, chán ăn, ói mửa, khám họng thấy niêm mạc họng xung huyết, ửng đỏ, đau ở vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải, dấu dây thắt dương tính (từ 4 chấm xuất huyết trở lên trên diện tích 1cm2 da khi thực hiện bằng huyết áp kế), xét nghiệm máu thấy tiểu cầu giảm dưới 100.000/mm3, dung tích hồng cầu tăng trên 20% trị số bình thường. Trong giai đoạn sốt, có thể nhìn thấy các chấm xuất huyết ở chân, tay, mặt, dùng tay căng vùng da thấy chấm xuất huyết không mất; có thể có chảy máu cam hoặc chảy máu chân răng, xuất huyết tiêu hóa với ói ra máu, tiêu ra máu. Trường hợp nặng, bệnh nhân có thể rơi vào sốc trong khoảng từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 5 với các biểu hiện: da lạnh, tím tái quanh môi, vẻ đờ đẫn, mệt mỏi hoặc bứt rứt, mạch nhanh, nhẹ khó bắt hoặc không bắt được, huyết áp giảm, nặng hơn sẽ không đo được huyết áp. Thời gian sốc thường từ 12 - 24 giờ. Nếu được điều trị chống sốc tích cực và hiệu quả, bệnh nhân sẽ phục hồi nhanh chóng. Ngược lại, nếu chống sốc không hiệu quả, rối loạn thể dịch dần dần xuất hiện như toan huyết biến dưỡng; xuất huyết ồ ạt ở đường tiêu hóa và nhiều nội tạng khác, rất dễ đưa đến tử vong.

Ở người lớn, sốt xuất huyết Dengue có một số khác biệt với trẻ em. Tuy ít diễn tiến đến biến chứng sốc nhưng các biểu hiện xuất huyết thường nhiều hơn và đôi khi đe dọa tính mạng người bệnh. Các dấu hiệu đe dọa bệnh trở nặng ở người lớn bao gồm: sốt cao liên tục, sốt không giảm mặc dù đã uống thuốc hạ sốt, bứt rứt, lo âu, vật vã, tiếp xúc kém, lơ mơ, hôn mê, da tím tái, chi mát lạnh, vàng da và kết mạc mắt, xuất hiện các triệu chứng xuất huyết như tử ban điểm ở da, chảy máu cam, chảy máu răng miệng hoặc rong kinh ở phụ nữ, tiêu lỏng, tiêu ra máu, tiểu ra máu hoặc nôn ra máu. Biến chứng xuất huyết Dengue ở người lớn thường xảy ra sớm hơn và kéo dài hơn so với trẻ em. Do vậy, nếu bệnh nhân có biểu hiện xuất huyết, cần tìm mọi cách để hạn chế xuất huyết nặng hơn.

Khi chăm sóc bệnh nhân sốt xuất huyết, nên cho bệnh nhân uống nhiều nước, tốt nhất là cho bệnh nhân uống dung dịch Oresol để bù vào lượng nước đã mất trong quá trình bệnh lý do sốt cao, ăn uống kém. Ngoài ra, nên cho bệnh nhân uống thêm các loại nước dinh dưỡng như nước trái cây, sữa... nhằm cung cấp thêm vitamin, yếu tố vi lượng (chất khoáng), năng lượng (đường) một cách sinh lý nhất và đề phòng nguy cơ hạ đường huyết trong trường hợp bệnh nhân chán ăn hoặc ăn ít không bảo đảm năng lượng. Trong giai đoạn sốt cao, nên hạ nhiệt cho bệnh nhân bằng thuốc Paracetamol 10 - 15mg/kg/lần (tuyệt đối không dùng Aspirin) phối hợp với lau mát bằng khăn nước ấm. Nếu thấy bệnh nhân sốt cao, li bì hoặc vật vã, bứt rứt, ra mồ hôi nhiều, chân tay lạnh, thân nhiệt dưới 350C, chảy máu nhiều,... cần đưa ngay bệnh nhân đến bệnh viện để được cứu chữa kịp thời.

Là một căn bệnh nguy hiểm và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, do đó để phòng bệnh sốt xuất huyết, mọi người cần tự bảo vệ mình và con trẻ bằng cách ngủ mùng, kể cả ban ngày, không để bị muỗi đốt, không cho trẻ chơi ở những xó tối, mặc quần áo dài tay cho trẻ, dùng kem thoa chống muỗi, phun thuốc diệt muỗi, dọn dẹp những chỗ muỗi thích đậu, nghỉ (như nơi treo quần áo, xó tối, các nơi bùn lầy nước đọng), thả cá bảy màu ăn lăng quăng, đậy kín nắp lu, hồ, thùng chứa nước, xúc rửa lu, hồ thường xuyên, dọn dẹp sạch, nhất là các vật chứa nước cặn ở chung quanh nhà.

Nguyễn Quý Triều

(Trung tâm YTDP Biên Hòa).