Giáo dục trí tuệ xúc cảm - một khía cạnh quan trọng của giáo dục đạo đức

Trong công cuộc đổi mới của đất nước hiện nay, Đảng ta đã khẳng định lấy việc nâng cao dân trí, phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững. Để tạo ra yếu tố nguồn lực con người đó, Đảng đã coi sự nghiệp giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu và đã chỉ ra những mục tiêu giáo dục học sinh trở thành người phát triển toàn diện.

Trong công cuộc đổi mới của đất nước hiện nay, Đảng ta đã khẳng định lấy việc nâng cao dân trí, phát huy nguồn lực con người làm yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững. Để tạo ra yếu tố nguồn lực con người đó, Đảng đã coi sự nghiệp giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu và đã chỉ ra những mục tiêu giáo dục học sinh trở thành người phát triển toàn diện.

    Người ta đã bàn nhiều về giáo dục nhân cách với những câu hỏi đặt ra: có trí lực, có tài mà không có nhân cách thì có thành người không? Và, liệu có ích bao nhiêu và tiềm tàng bao nhiêu nguy cơ cho xã hội?

    Ở khía cạnh giáo dục nhân cách này, ngày nay theo quan điểm hiện đại, người ta đề cập đến khái niệm mới: Giáo dục trí tuệ xúc cảm. Theo khái nhiệm này, học sinh trong nhà trường được phát triển hai yếu tố: Trí tuệ lý trí hay trí tuệ lý thuyết, được đo bằng thương số trí tuệ IQ; trí tuệ cảm xúc, đo bằng EQ.

    Có một giáo viên bị một học sinh giỏi nhất của mình dùng dao chém. Sự việc xảy ra sau khi giáo viên cho học sinh đó điểm kém và điểm đó có ảnh hưởng cho sự nghiệp sau này của cậu học sinh. Tất nhiên, chúng ta sẽ phê phán hành vi của học sinh này. Nhưng người ta cũng băn khoăn: tại sao một học sinh thông minh như vậy lại có thể phạm một hành vi vô lý và ngớ ngẩn đến thế? Đó là do: trí tuệ lý thuyết không liên quan nhiều đến đời sống xúc cảm. Hầu hết con người ta đều phó mặc cho những đam mê và những xung năng của mình và không phải cứ có một thương số trí tuệ (IQ) cao là tránh được điều đó.

    Các nhà nghiên cứu đã cho thấy rằng các bằng cấp, IQ và các kỳ thi trong trường không cho phép tiên đoán một cách chắc chắn ai sau này sẽ thành công trong đời. Trong những nhân tố quyết định thành công trong cuộc đời thì IQ chỉ chiếm 20%. Trong khi đó, đa số trường hợp thành công trong xã hội là do những nhân tố đặc trưng nhân cách khác, đó là trí tuệ xúc cảm.

     Hiện nay, chúng ta đang chứng kiến những sự kiện đau lòng ở trẻ vị thành niên, chúng đã giải quyết các mối bất hòa, thậm chí không lớn lắm với nhau bằng vũ khí và giết người một cách tàn bạo. Rõ ràng, việc dạy cho trẻ em biết chế ngự cảm xúc của mình, biết giải quyết êm thắm những bất hòa, biết hòa thuận với nhau là công việc vô cùng cấp bách.

    Trên thế giới, đặc biệt ở Mỹ và phương Tây, cho đến các nước châu Á như Thái Lan người ta đã đưa ra các con số thống kê đáng e ngại về sự gia tăng gấp bội số trẻ vị thành niên bị bắt về tội hiếp dâm, giết người, số trẻ tự sát, sử dụng ma túy và mắc các bệnh do quan hệ tình dục và các tệ nạn xã hội khác.

    Chính vì vậy, ở các nước tiên tiến trên thế giới, người ta đã thảo luận và nhận ra rằng: "Từ lâu, bị ám ảnh vì những điểm kém về văn và toán của học trò mình, các giáo viên ngày nay đã hiểu rằng có một điểm yếu đáng lo ngại hơn, đó là sự không hiểu biết gì về những cơ sở của trí tuệ xúc cảm". Hoặc họ đã tự nhận sai lầm rằng: "Chúng ta quan tâm tới cách trẻ em đọc và viết hơn là biết xem chúng sẽ sống trong tuần lễ sau như thế nào."

    Do vậy, các nước tiên tiến đã đặt vấn đề đưa vào giáo trình giảng dạy trong nhà trường với chương trình phát triển trí tuệ xúc cảm. Nhiều giáo trình được bắt nguồn từ những chương trình phòng ngừa các vấn đề đặc biệt như: thiếu niên hút thuốc lá, nạn nghiện ma túy, vấn đề các cô gái làm mẹ, thất bại về học tập và đặc biệt là bạo lực ở giới trẻ. Người ta đã chỉ ra rằng các chương trình trên sẽ có hiệu quả hơn nhiều nếu biết nhằm vào giáo dục những điều sơ đẳng của trí tuệ xúc cảm và xã hội: kiểm soát các xung năng, chế ngự sự giận dữ và tìm kiếm những giải pháp độc đáo cho các vấn đề về quan hệ.

Nên chăng, đất nước ta đã đến lúc cần nghiên cứu giáo trình đưa trí tuệ xúc cảm vào trường học?

TS. Nguyễn Văn Thọ