Giáo dục đạo đức cho học sinh, sinh viên: Đòi hỏi trách nhiệm từ nhiều phía

Những biểu hiện lệch lạc trong suy nghĩ, hành vi, nhầm lẫn các giá trị cuộc sống dẫn đến vi phạm các chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực xã hội, gia tăng tội phạm ở học sinh, sinh viên (HS,SV)... đã được đặt ra tại hội thảo khoa học "Giáo dục đạo đức học sinh, sinh viên ở nước ta - Thực trạng và giải pháp" do Hội Tâm lý - giáo dục Việt Nam (TLGD VN) tổ chức tại Đồng Nai trong hai ngày 18 và 19-7.

Những biểu hiện lệch lạc trong suy nghĩ, hành vi, nhầm lẫn các giá trị cuộc sống dẫn đến vi phạm các chuẩn mực đạo đức, chuẩn mực xã hội, gia tăng tội phạm ở học sinh, sinh viên (HS,SV)... đã được đặt ra tại hội thảo khoa học "Giáo dục đạo đức học sinh, sinh viên ở nước ta - Thực trạng và giải pháp" do Hội Tâm lý - giáo dục Việt Nam (TLGD VN) tổ chức tại Đồng Nai trong hai ngày 18 và 19-7.

* Những con số đáng lo ngại

    TS. Phạm Thị Kim Anh, Trường đại học sư phạm Hà Nội cho rằng, vấn đề đạo đức và giáo dục đạo đức HS,SV ở nước ta mấy năm gần đây đã trở thành điểm nóng không chỉ của ngành giáo dục mà còn của toàn xã hội. Bà nêu dẫn chứng, năm 2007, cuộc khảo sát tại 30 trường đại học, cao đẳng do Vụ Văn hóa (Ban Tư tưởng văn hóa trung ương nay là Ban Tuyên giáo TW) phối hợp với Vụ Công tác HS,SV (Bộ GD-ĐT) thực hiện cho biết kết quả: 51,4% SV cho rằng "sống thử trước hôn nhân" là hiện tượng khá phổ biến. Kết quả khảo sát của Thanh tra Bộ GD-ĐT tại 12 cơ sở giáo dục năm 2006 cho biết có đến 89% SV sử dụng tài liệu trong phòng thi; 85% SV không chịu học hành, chỉ lo quay cóp; 42% SV sao chép luận văn, đồ án; 36% SV đi xin điểm, mua điểm; 21% SV thi hộ, thi kèm. Trong khi đó, theo GS.TS. Đỗ Long (Hội TLGD VN), số trẻ phạm pháp đang dần tăng theo từng năm và có xu hướng trẻ hóa.

    Nghiên cứu của Ths. Tống Thị Hồng, Trường cao đẳng sư phạm Đồng Nai cho thấy, trẻ từ bậc mầm non đến học sinh phổ thông, sinh viên đại học đều biểu hiện những hành vi rất đáng lo ngại. Cụ thể, trẻ mầm non xô đẩy, đánh nhau, giành giật đồ chơi, ăn cắp đồ của nhau, chửi thề...; HS tiểu học lười học, đánh nhau, thiếu tôn trọng thầy cô, xé bài vở trước mặt thầy cô khi bị điểm thấp, trộm cắp vặt...; HS THCS và THPT: cúp học, cúp tiết, đua đòi, quan hệ yêu đương, có hiện tượng phá thai, hút thuốc, uống rượu...; sinh viên cao đẳng, đại học có hành vi trộm cắp trong ký túc xá, quan hệ nam nữ chưa đúng chuẩn mực...

* Giáo dục đạo đức từ trường phổ thông đến đại học: đều bất ổn

    Các ý kiến đều nhìn nhận, đạo đức có tầm quan trọng đặc biệt đối với việc hình thành và phát triển nhân cách của HS, SV. Đây là nhiệm vụ vô cùng khó khăn, phức tạp, đòi hỏi phải có sự nỗ lực của bản thân mỗi cá nhân, gia đình và nhà trường.

    Thế nhưng, giáo dục đạo đức trong nhà trường hiện nay như thế nào? Nhiều đại biểu chỉ ra rằng, việc giáo dục trong nhà trường từ trước đến nay "nặng về dạy chữ mà nhẹ về dạy người". Điều này là có cơ sở bởi lẽ hoạt động chủ yếu trong các nhà trường là dạy và học. Giáo viên bộ môn nhiều khi ở trên lớp chỉ chú ý tới công việc chuyên môn, truyền giảng kiến thức mà không có thời gian để uốn nắn, chỉnh sửa những sai trái của HS. Trong khi đó, việc giáo dục đạo đức trong nhà trường thường chú trọng đến nề nếp, kỷ cương với những nội quy, những bài học mang tính giáo huấn mà không chú ý tới hành vi ứng xử thực tế.

    "Chương trình sách giáo khoa môn đạo đức, công dân thì quá ôm đồm, nặng nề. Các bài học còn nặng về lý thuyết, nhẹ giáo dục kỹ năng sống cho HS, không tạo được dấu ấn và điều kiện thuận lợi để hình thành nhân cách. Nội dung giáo dục lại có quá nhiều vấn đề về đạo đức và trách nhiệm công dân, trong khi những giá trị đạo đức truyền thống cũng như những chuẩn mực đạo đức cần giáo dục cho HS thì lại chưa xác định một cách rõ ràng, nhất quán"- TS. Phạm Thị Kim Anh nhấn mạnh.

* Trách nhiệm từ nhiều phía

    Ngoài nhà trường cần đổi mới cách giảng dạy, đánh giá đạo đức thì gia đình là yếu tố đặt nền móng cho việc hình thành nhân cách con người.  Theo TS. Trần Thị Kim (Hội TLGD VN), trong một xã hội mà ai cũng dồn hết sức lực và thời gian cho công việc đã để lại hậu quả là nhiều trẻ em không được trang bị kỹ năng sống tối thiểu cũng như cách ứng xử cần thiết trong cuộc sống. Nhiều gia đình cả cha lẫn mẹ nặng về mưu sinh, kiếm tiền, không có thời gian quản lý, dạy dỗ con cái, đành giao phó trách nhiệm cho nhà trường. Đó là chưa kể nhiều gia đình giàu có đã thỏa mãn nhu cầu và sở thích của con trong mọi trường hợp nên đã tạo cho trẻ một tâm lý thích hưởng thụ, ăn chơi, sống ích kỷ, lạnh lùng và dễ rơi vào các tệ nạn xã hội...

    Có quá nhiều lý do khiến các bậc cha mẹ không có điều kiện quan tâm đúng mức đến con cái, thậm chí còn coi nhẹ việc giáo dục. Thấy con thi đậu vào đại học, một số bậc cha mẹ cho rằng con đã trưởng thành. Thậm chí có bậc phụ huynh cho rằng con mình đã thực sự học cao biết rộng hơn mình ngày xưa nên có tâm lý chủ quan, tin tưởng, giao phó cho nhà trường, ký túc xá... Có những gia đình khá giả, hy vọng gửi nhiều tiền sẽ giúp cho con an tâm tập trung vào việc học. Nhưng với đồng tiền đó con học, tiêu dùng ra sao... thì cha mẹ không rõ. Đây cũng là nguy cơ làm một số sinh viên nảy sinh các hiện tượng lệch chuẩn, sa vào các tệ nạn xã hội, phạm pháp...

    Giảng viên Lê Như Bình, Trường đại học Hồng Đức nhấn mạnh đến các phẩm chất cần trang bị cho HS, SV. Đó là đạo đức làm người và đạo đức trí thức. Nhưng để có được những phẩm chất này, quả là bài toán không dễ, đòi hỏi trách nhiệm từ nhiều phía.

Bùi Trang