Kỷ niệm 120 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19-5-1890 * 19-5-2010)
Người Đồng Nai với Bác Hồ

"Trong tâm thức của người Đồng Nai, Bác là hiện thân của cái đúng, cái đẹp, cái cao quý. Người dân Đồng Nai coi Bác Hồ là biểu tượng tinh thần không phải bắt nguồn từ mệnh lệnh, quyền uy, mà xuất phát từ tấm lòng. Trước hết, từ tấm lòng của Bác...". Đó là trích đoạn từ một bài viết trong cuốn sách "Bác Hồ với Đồng Nai, Đồng Nai với Bác Hồ" được xuất bản cách đây vài năm.

"Trong tâm thức của người Đồng Nai, Bác là hiện thân của cái đúng, cái đẹp, cái cao quý. Người dân Đồng Nai coi Bác Hồ là biểu tượng tinh thần không phải bắt nguồn từ mệnh lệnh, quyền uy, mà xuất phát từ tấm lòng. Trước hết, từ tấm lòng của Bác...". Đó là trích đoạn từ một bài viết trong cuốn sách "Bác Hồ với Đồng Nai, Đồng Nai với Bác Hồ" được xuất bản cách đây vài năm.

Một đoạn đường Hồ Chí Minh ở Nông trường cao su Cẩm Mỹ ngày nay. (Ảnh: T.L)

* Vị "nhân thần" trong lòng người Đồng Nai

Người ở vùng Phú Hội (huyện Nhơn Trạch) không ai là không biết đến câu chuyện 3 bức hoành phi ở đình Phú Mỹ. Đây là ngôi đình cổ, được người dân xây dựng từ năm 1802, thờ Thành hoàng bổn cảnh và những bậc tiền nhân phù hộ cho dân làng được quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Nhưng từ năm 1969 khi Bác Hồ mất, người dân Nhơn Trạch vô cùng thương tiếc Bác, trong tâm thức họ, Bác chẳng khác nào vị "nhân thần" mang độc lập tự do, ấm no, hạnh phúc cho người dân, nên mọi người đã đồng lòng rước linh vị Bác vào thờ phụng ở đình. Người dân đã tạo 3 bức hoành phi, sơn son thếp vàng treo ở chính điện với nội dung:

Hồ nhiên nhi thiên

Chí vọng thâm ân

Minh hoài hậu đức

3 chữ đầu của những bức hoành phi này chính là tên của Bác: Hồ Chí Minh. Đây là sáng tạo vô cùng độc đáo của người dân Nhơn Trạch, vừa thể hiện được tấm lòng thành kính ngưỡng vọng đối với Bác, vừa che mắt được kẻ thù. Đình Phú Mỹ cách đồn giặc chưa đến 200m, thế nhưng suốt 6 năm trời kẻ địch không hề hay biết. Chính sự đồng lòng ngưỡng vọng Bác Hồ của mọi người đã làm nên điều tưởng như không thể đó.

Còn ở Biên Hòa, từ năm 2007, Ban tế tự 34 đình thờ trên địa bàn thành phố đã thống nhất với nhau, hàng năm chọn ngày 21-7 âm lịch (là ngày mất của Bác Hồ tính theo âm lịch) làm ngày giỗ của Bác. Lễ cúng giỗ của Bác Hồ được các Ban quý tế thay nhau thực hiện tại Văn miếu Trấn Biên với đầy đủ nghi thức dâng hương, lễ bái. Ông Bùi Văn Triệu, chánh bái đình Bình Thiền cho biết, theo tập tục, các nghi thức tế lễ này chỉ dành cho vị thành hoàng bổn cảnh cùng các bậc tiền hiền, hậu hiền được người dân tôn thờ.

* Niềm tin từ trong gian khó

Đồng bào, đồng chí ở Biên Hòa cũng không quên câu chuyện của ông Ngô Bá Cao, Bí thư Tỉnh ủy Biên Hòa (1958-1959). Bị giặc bắt, tra tấn dã man và kết án tử hình năm 1959, khi chuẩn bị lên máy chém theo luật 10-59 của chính quyền Ngô Đình Diệm, phải có một niềm tin yêu trọn vẹn, sắt son và mãnh liệt ở Người thì người tử tù đối diện với cái chết ấy mới có thể thiết tha nhắn gửi tấm lòng sắt son đến Bác Hồ:

Mặc án tử hình giặc buộc con

Lời Bác còn đây - dạ sắt son

Còn dân, còn Đảng, còn non nước

Con vẫn bên Cha mãi mãi còn...

(Nhớ Bác khi lãnh án tử hình - Ngô Bá Cao)

Thời kháng chiến chống Pháp, ở đồn điền Courtenay (nay là Nông trường cao su Cẩm Mỹ) có một con đường được nhân dân đặt tên là đường Hồ Chí Minh. Đây là con đường dài khoảng 4 cây số nối từ liên tỉnh lộ 2, xuyên qua những lô cao su, là đoạn đường giặc Pháp thường đưa các chiến sĩ cách mạng hành hình. Trước khi hy sinh, các đồng chí đều hô vang khẩu hiệu "Hồ Chí Minh muôn năm!", thể hiện khí phách kiên cường và tấm lòng luôn hướng về Bác kính yêu của người cộng sản. Mặc nhiên, tiếng gọi thống thiết ấy đã trở thành tên đoạn đường lịch sử, lưu truyền mãi đến hôm nay.

* Âm thầm lưu giữ hình ảnh người

Không chỉ cán bộ, chiến sĩ, hình ảnh Bác Hồ đã trở thành một biểu tượng thiêng liêng trong lòng người dân Đồng Nai, ngay cả khi phải sống trong vòng kềm tỏa của địch. Chị Nguyễn Thị Tuyết Hồng, Phó giám đốc Nhà bảo tàng Đồng Nai kể, năm 1993 có bà Nguyễn Thị Tính ở xã Long Thọ (huyện Nhơn Trạch) đã hiến tặng bảo tàng hơn 5.000 đồng tiền "giấy bạc Cụ Hồ". Đây là loại tiền giấy do Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa phát hành vào những năm kháng chiến chống Pháp, có in hình Bác Hồ trên một mặt tiền và chỉ lưu hành ở vùng kháng chiến, còn vùng địch tạm chiếm vẫn dùng tiền Đông Dương ngân hàng do Pháp phát hành. Chính vì vậy, việc gia đình bà Tính lưu giữ "giấy bạc Cụ Hồ" là điều vô cùng nguy hiểm, chỉ cần bị giặc nhìn thấy sẽ bị bắn chết, nhà tan cửa nát. Vả lại thời đó một thúng thóc chừng mấy đồng bạc, mà một gia đình nông dân như bà Tính lại dành dụm được đến gần 6.000 đồng, quả là một tài sản lớn. Tuy nhiên, số tiền này gia đình bà tích lũy không phải để làm giàu, mà đơn giản, chỉ vì "có hình Bác Hồ".

Không riêng gì bà Tính, có rất nhiều người dân ở Đồng Nai đã âm thầm lưu giữ hình ảnh của Bác Hồ như thế: má Nguyễn Thị Hầu ở xã Phước An (huyện Nhơn Trạch) thờ Bác Hồ bằng tấm ảnh của Bác trên tờ tín phiếu; ông Nguyễn Văn Dực, nông dân xã Bình Lợi (huyện Vĩnh Cửu) cất giữ như bảo vật tờ báo in từ năm 1949 có ảnh Bác Hồ...

Hà Lam