Kỷ niệm 100 năm ngày sinh đồng chí Ngô Gia Tự - Bí thư xứ ủy đầu tiên của Nam kỳ (3-12)
Nêu gương đạo đức cách mạng sáng ngời

Đồng chí Ngô Gia Tự

Đồng chí Ngô Gia Tự (bí danh Ngô Sỹ Quyết) sinh ngày 3-12-1908, tại tổng Tam Sơn, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh (nay là xã Tam Sơn, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh).

* Quá trình hoạt động cách mạng

Năm 1922, tốt nghiệp tiểu học Trường kiêm bị Kinh Bắc, thị xã Bắc Ninh, đồng chí vào Trường Bưởi (Hà Nội). Năm 1925, đồng chí tham gia cuộc vận động đòi thực dân Pháp ân xá cho nhà yêu nước Phan Bội Châu. Năm 1926, đồng chí tham gia cuộc bãi khóa để truy điệu nhà yêu nước Phan Chu Trinh. Mùa hè năm 1926, đồng chí và một số bạn cùng chí hướng bị giám đốc Trường Bưởi đuổi vì "tội" chống lại chính phủ "bảo hộ". Đồng chí về quê vừa lao động vừa tham gia hoạt động cách mạng.

Giữa năm 1926, tại ngôi nhà số 47 phố Trần Nhân Tông (Hà Nội), đồng chí được kết nạp vào tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên. Trở về quê hoạt động, đồng chí vận động thành lập chi hội Việt Nam Cách mạng thanh niên ở làng Tam Sơn. Đầu năm 1927, đồng chí được cử sang Quảng Châu (Trung Quốc) dự lớp tập huấn của tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên.

Cuối năm 1927, Tỉnh bộ Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên Bắc Ninh - Bắc Giang thành lập, đồng chí tham gia vào Ban Chấp hành, sau đó làm Bí thư Tỉnh bộ Bắc Ninh - Bắc Giang và được bầu làm Ủy viên Kỳ bộ Hội Việt Nam Cánh mạng thanh niên Bắc kỳ.

Tháng 5-1929, đồng chí và các đại biểu Bắc kỳ dự Đại hội Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên ở Hương Cảng (Trung Quốc). Tháng 6-1929, Đông Dương Cộng sản Đảng thành lập, đồng chí được cử vào Ban Chấp hành Trung ương lâm thời. Đầu tháng 7-1929, đồng chí về Bắc Ninh thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên của tỉnh. Cuối tháng 7-1929, đồng chí vào Nam kỳ hoạt động.

Ngày 3-2-1930, Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập. Ngày 24-2-1930, đồng chí được Hội nghị thống nhất các tổ chức Cộng sản ở Nam kỳ cử làm Bí thư Chấp ủy lâm thời Đảng bộ Nam kỳ.

Ngày 31-5-1930, đồng chí bị thực dân Pháp bắt. Ba năm giam giữ, bốn lần xét xử, thực dân Pháp khép đồng chí một bản án tử hình, ba án khổ sai chung thân và đưa đi đày ở Côn Đảo.

Ở Côn Đảo, đồng chí được cử vào Ban chi ủy Chi bộ nhà tù. Cuối năm 1934, chi bộ nhà tù tổ chức cho đồng chí và 7 chiến sĩ cộng sản vượt biển về đất liền giúp Đảng khôi phục phong trào cách mạng, nhưng chiếc thuyền mong manh không chịu nổi sóng biển mùa gió chướng, đồng chí cùng các chiến sĩ trong đoàn đã anh dũng hy sinh.

* Người Bí thư xứ ủy đầu tiên của Nam kỳ

Đồng chí Ngô Gia Tự sinh ở vùng đất khoa bảng, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Khi còn ngồi trên ghế nhà trường, đồng chí nổi tiếng là học trò thông minh, xuất sắc. Với những hoạt động yêu nước đầu tiên, Ngô Gia Tự và các bạn cùng chí hướng của mình đã tự thức tỉnh tinh thần yêu nước, ý chí tìm cách chống lại chế độ thực dân Pháp. Từ một thanh niên yêu nước, tiếp thu ánh sáng của chủ nghĩa Mác-Lênin, tích cực rèn luyện đạo đức cách mạng, ham học hỏi, đồng chí đã trở thành nhà hoạt động cách mạng chuyên nghiệp của nước ta, là một trong những chiến sĩ tiên phong trong phong trào cách mạng giải phóng dân tộc.

Tháng 7-1929, đồng chí được Trung ương Đông Dương Cộng sản Đảng cử vào Nam kỳ vận động các tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên Nam kỳ chuyển thành các Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng. Đồng chí vừa vận động thành lập Đảng vừa tiếp tục tắm mình vào phong trào "vô sản hóa" ở Sài Gòn, trực tiếp làm phu đẩy xe than, công nhân khuân vác, sống đời thợ thực sự tại nhiều cơ sở công nghiệp có đông thợ thuyền; tranh thủ mọi điều kiện, cơ hội để tuyên truyền giác ngộ cho công nhân và các tầng lớp nhân dân lao động đi theo con đường cách mạng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp.

Ngay sau khi thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng Nam kỳ, đồng chí chỉ đạo chọn nhà máy Ba Son (Sài Gòn), đồn điền Phú Riềng (Bình Dương), xã Vĩnh Kim (Tiền Giang) làm điểm để xây dựng chi bộ Đảng Cộng sản. Dưới sự lãnh đạo của Đông Dương Cộng sản Đảng Nam kỳ, trong đó có sự đóng góp của đồng chí, phong trào cách mạng ở Nam kỳ phát triển mạnh mẽ cả về số lượng và chất lượng. Các cuộc đấu tranh của công nhân và nông dân Nam kỳ giai đoạn này từng bước có sự biến đổi từ mục tiêu kinh tế sang mục tiêu chính trị, lực lượng công nhân dần dần trở thành lực lượng chính trị to lớn trong sự nghiệp đấu tranh chống thực dân Pháp, giải phóng dân tộc.

Ngày 24-2-1930, đồng chí được Hội nghị thống nhất các tổ chức Cộng sản ở Nam kỳ bầu làm Bí thư Chấp ủy lâm thời Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam ở Nam kỳ. Đồng chí đã ký quyết nghị chấp nhận Đông Dương Cộng sản Liên đoàn gia nhập Đảng Cộng sản Việt Nam. Ở cương vị lãnh đạo chủ chốt - Bí thư Xứ ủy Nam kỳ, đồng chí thường xuyên xuống cơ sở mở lớp bồi dưỡng ngắn ngày cho cán bộ, đảng viên để nâng cao nhận thức chính trị, cổ vũ tinh thần quyết tâm chiến đấu cho sự nghiệp cách mạng của Đảng, hướng dẫn cho cán bộ, đảng viên về công tác xây dựng Đảng, công tác vận động quần chúng. Giữa lúc phong trào đấu tranh của quần chúng ở Nam kỳ đang cần có sự chỉ đạo sâu sắc hơn nữa, thì tối 31-5-1930, đồng chí sa vào tay địch trong lúc đang viết truyền đơn tại một cơ sở cách mạng ở Phú Am (trên sông Thị Nghè, Sài Gòn).

Trong lao tù của thực dân Pháp, đồng chí thể hiện rõ ý chí quật cường của người cộng sản, tuyệt đối trung thành với sự nghiệp cách mạng của Đảng. Ở Côn Đảo - địa ngục trần gian, đồng chí bị thực dân Pháp coi là "tù chính trị hạng đặc biệt nguy hiểm". Trước mọi cực hình tra tấn, đày ải dã man của kẻ thù, đồng chí vẫn kiên cường chiến đấu, tham gia tuyệt thực chống lại chế độ nhà tù hà khắc. Nhiều lần đồng chí dũng cảm chịu đòn thay cho bạn tù, giành việc nặng nhọc, nguy hiểm thay cho anh em. Đồng chí được tín nhiệm cử vào Ban chi ủy chi bộ nhà tù. Thực hiện chủ trương "biến nhà tù thành trường học cộng sản", năm 1933, trong lao tù Côn Đảo, đồng chí đã cùng với đồng chí Hà Huy Giáp và một số đồng chí khác dịch nhiều cuốn sách kinh điển của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tổ chức viết báo, nghiên cứu những đặc điểm của giai cấp công nhân Việt Nam, rút kinh nghiệm về đường lối lãnh đạo của Đảng. Là một người có trình độ lý luận sâu sắc và hoạt động thực tiễn phong phú, đồng chí luôn tranh thủ mọi thời gian để cống hiến cho Đảng, mọi cơ hội để truyền bá cho các chiến sĩ cộng sản và những người bạn tù học tập văn hóa, học tập lý luận cách mạng, nâng cao nhận thức, xây dựng niềm tin vào thắng lợi tất yếu của cách mạng Việt Nam. Trong lao tù, tấm gương dũng cảm, kiên cường, không khuất phục trước kẻ thù của đồng chí Ngô Gia Tự và các chiến sĩ cộng sản đã cảm hóa được một số người ở đảng phái khác nhận ra lý tưởng cộng sản, tự nguyện gia nhập và chiến đấu dưới ngọn cờ vẻ vang của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cuối năm 1934, khi vượt ngục về đất liền đồng chí và các chiến sĩ trong đoàn đã anh dũng hy sinh. Năm ấy, đồng chí Ngô Gia Tự mới 26 tuổi.

Trong bài Đạo đức cách mạng, trên Tạp chí Cộng Sản (tháng 12-1958), Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: "Trong Đảng ta, các đồng chí Trần Phú, Ngô Gia Tự, Lê Hồng Phong, Nguyễn Văn Cừ, Hoàng Văn Thụ, Nguyễn Thị Minh Khai và nhiều đồng chí khác đã vì dân, vì Đảng mà oanh liệt hy sinh, đã nêu gương chói lọi của đạo đức cách mạng chí công vô tư cho tất cả chúng ta học tập". Sự hy sinh cao đẹp của đồng chí Ngô Gia Tự cùng các chiến sĩ cộng sản và của nhiều thế hệ người dân Việt Nam yêu nước đã góp phần làm cho "cây cách mạng khai hoa, kết quả".

P.V

(Theo tư liệu Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy)