Cơ hội hoàn tất vòng đàm phán Doha ngày càng mờ nhạt

Đi từ thất bại này đến thất bại khác là kết luận duy nhất có thể đưa ra về tiến trình thương lượng hiện nay trong khuôn khổ Vòng đàm phán Doha. Đã gần 5 năm kể từ khi vòng đàm phán này được phát động, các thời hạn chót liên tiếp được đặt ra và cũng liên tục bị bỏ lỡ. Sau những ngày đàm phán cẳng thẳng cuối tuần qua tại Geneva, các thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) một lần nữa lỡ hẹn với mục tiêu do chính họ đặt ra: tạo nên một thị trường buôn bán tự do toàn cầu.

Không nằm ngoài dự đoán, cuộc gặp đại diện 6 nước chủ chốt trong Vòng đàm phán Doha vào phút chót đã kết thúc thất bại. Các nhà đàm phán của Mỹ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Australia, Brazil và Ấn Độ phải ra về tay không. Tổng Giám đốc WTO Pascal Lamy đã thất vọng thốt lên rằng "Vòng đàm phán Doha đang bên bờ sụp đổ". Vậy là thời hạn cuối cùng được đặt ra là ngày 30-6-2006 cho thỏa thuận khung giữa các bên về cắt giảm trợ giá nông sản và giảm thuế hàng công nghiệp, một lần nữa đã bị phá vỡ. Cơ hội để WTO hoàn tất Vòng đàm phán Doha vào cuối năm nay ngày càng trở nên mờ nhạt.

Theo kế hoạch ban đầu, Vòng đàm phán Doha lẽ ra phải kết thúc cuối năm 2004 với mục tiêu là xóa bỏ hàng rào thuế quan, xóa bỏ trợ cấp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nói chung và hỗ trợ các nước đang phát triển nói riêng. Song những gì mà các thành viên của sân chơi thương mại lớn nhất thế giới này đạt được, thực sự quá khiêm tốn. Trong lĩnh vực nông nghiệp, nhóm các nước giàu như Mỹ, EU, Nhật Bản, Australia... cho đến nay vẫn không thỏa hiệp được với nhau và với các nước nghèo về vấn đề trợ giá. Mỹ và EU thì đổ lỗi cho nhau về tình trạng bế tắc hiện nay, không bên nào chịu đi trước một bước trong việc cắt giảm trợ giá nông sản. Trong khi đó, các nước giàu muốn thông qua WTO để buộc các nước đang phát triển mở rộng thị trường cho những lĩnh vực mà họ vốn có lợi thế cạnh tranh gần như tuyệt đối gồm viễn thông, dịch vụ tài chính, đầu tư... Vốn chịu thua thiệt lâu nay do không được hưởng các điều kiện buôn bán công bằng, các nước đang phát triển quyết không nhượng bộ trong vấn đề hạ thấp thuế hàng công nghiệp và mở cửa hơn nữa thị trường dịch vụ. Vì chiếm khoảng 75% thương mại toàn cầu, nên kết quả thảo luận về lĩnh vực nông nghiệp và chế tạo gần như giữ vài trò chủ đạo trong sự thành, bại của Vòng đàm phán Doha.

Những diễn biến vừa qua tại Geneva càng làm tăng mối quan ngại về khả năng sụp đổ của vòng đàm phán này. Tiến trình thương lượng nếu thất bại sẽ là tổn thất rất lớn, vì sẽ làm tăng xu thế bảo hộ và cản trở các nỗ lực về tự do hóa thương mại đa phương của WTO trong những năm qua. Ngân hàng thế giới (WB) cho rằng những rào cản thương mại do các nước giàu dựng lên trong một số lĩnh vực đang tước đoạt của các nước đang phát triển mỗi năm 180 tỷ USD mà lẽ ra các nước nghèo có được nếu tồn tại một sự cạnh tranh lành mạnh về xuất khẩu. Ngược lại, thành công của kế hoạch này sẽ mang lại nhiều tỷ USD cho nền kinh tế thế giới. Theo ước tính của WB, Vòng đàm phán Doha nếu hoàn tất sẽ mang lại ít nhất 42 tỷ USD cho các nước đang phát triển, từ đó giúp hàng triệu người thoát nghèo.

Hy vọng hoàn tất các cuộc thương thuyết về tự do hóa thương mại toàn cầu vào tháng 12 năm nay đang vượt ra ngoài tầm với. Tuy nhiên, tình thế có thể lật ngược nếu các nước giàu chứng minh được thiện chí của mình là thực sự muốn góp phần giảm nghèo - mục tiêu cao cả của Vòng đàm phán Doha. Ngay sau thất bại của các nhà thương lượng tại Geneva vừa qua, Chủ tịch WB Paul Wolfowitz đã kêu gọi Mỹ nhanh chóng cắt giảm trợ cấp nông nghiệp, coi đây là hành động thiết thực nhằm cứu vãn nguy cơ vòng đàm phán đổ vỡ. Bộ trưởng Thương mại và Công nghiệp Ấn Độ Kamal Nath tin tưởng rằng các cuộc thương lượng vẫn có thể kết thúc vào cuối năm nay nếu các nước phát triển, đặc biệt là Mỹ, tôn trọng những yêu cầu chính đáng của các nước đang phát triển.

Các nhà đàm phán của WTO sẽ gặp lại nhau vào cuối tháng Bảy này, nhưng việc họ có đạt được thỏa hiệp hay tiếp tục sa lầy vào khủng hoảng, phụ thuộc rất nhiều vào các nước giàu. Để thành công, Vòng đàm phán Doha cần một sự công bằng toàn diện trong thương mại. Có được điều này, chúng ta mới có thể nhìn thấy điểm hẹn của một nền thương mại tự do toàn cầu. (Theo TTXVN)