Sức sống trên đá

Phần lớn đất sản xuất của nông dân tại các xã: Phú Tân, Phú Vinh, Phú Lợi (huyện Định Quán)... toàn là đá với đá. Đá nhiều đến mức người ta phải xếp thành tường bao quanh vườn hoặc chẻ viên đem bán vẫn không hết. Vậy mà, cây trồng vẫn bén rễ xanh tốt, người nông dân thì hun đúc giấc mộng đổi đời từ đá.

Phần lớn đất sản xuất của nông dân tại các xã: Phú Tân, Phú Vinh, Phú Lợi (huyện Định Quán)... toàn là đá với đá. Đá nhiều đến mức người ta phải xếp thành tường bao quanh vườn hoặc chẻ viên đem bán vẫn không hết. Vậy mà, cây trồng vẫn bén rễ xanh tốt, người nông dân thì hun đúc giấc mộng đổi đời từ đá.

* Lấy sức chọi đá

Bãi đá khu Bằng Lăng Non nằm trên địa bàn xã Phú Lợi giờ đã thành vườn, rẫy và có chủ sở hữu. Để có nguồn đá khai thác, cánh thợ đá phải hỏi mua hoặc làm ăn chia với chủ vườn. Với trên 20 năm sống cùng đá, thợ đá Hà Văn Vui cho rằng, hàng ngày, thợ đá chỉ cần đứng một chỗ cũng đủ sống. Đá bây giờ vẫn còn nhiều như xưa, riêng ông thì đã cạn sức. Tuy nhiên, ông Vui vẫn bám vào đá để nuôi thằng An (con trai út của ông) vào đại học.

Khai thác đá tại khu Bằng Lăng Non (xã Phú Lợi).

Trời gay gắt nắng, bốc hơi đất hầm hập, cánh thợ đá cởi trần trùng trục, đưa cái lưng to bè ra che nắng, hứng gió. Thợ đá Lò Thanh Long (22 tuổi) đưa tay vuốt mồ hôi đang chảy ròng ròng trên mặt. Long xuýt xoa nói: "Em mới vào nghề được hai tuần, kinh nghiệm không có nên dùng sức là chính. Trong khi đó, có những tảng đá không thể dùng sức chinh phục mà phải dùng thế. Cho nên, dù cật lực đập, một ngày em chỉ kiếm được gần trăm ngàn đồng". Thấy đồng nghiệp còn non nghề, thợ đá Trần Văn Hoàng (làm chung với Long) giải thích, đá cứng cỡ nào cũng có sớ (đó là yếu điểm của đá). Đã là thợ đá chuyên nghiệp thì khi xuống tay búa phải luôn đúng sớ. Do giàu kinh nghiệm, thợ đá Hoàng đã "gian lận" lấn sâu vào rẫy ông Trần Cỏn (người cho ông Hoàng thuê đất khai thác) hàng chục mét để tận thu đá. Ông Hoàng tâm sự: "Phía dưới đá vẫn tầng tầng, lớp lớp nhưng khoét sâu vào chỉ tốn sức. Do đó, tôi chỉ khai thác đá mặt và việc khai thác lớp đá mặt đỡ mất sức, dễ san lấp mặt bằng khi trả lại đất cho chủ".

Bên kia hầm đá, hai bố con ông Vui đang loay hoay đào đất. Moi đến đâu, cha con ông đập đến đó. Có tảng đá dài chục mét cha con ông đào thành một cái hang. Ông Vui hớn hở nói: "Đó là trường hợp gặp may, mình dễ tạo thế để khai thác. Chứ đá nằm ngổn ngang dưới đất biết đâu mà lần. Có tảng đá chỉ nặng vài tạ nhưng dai nhách, đập cả ngày mới xong. Cũng có tảng to bằng con voi, nhưng chỉ vài nhát búa là vỡ vụn, thu được hàng trăm viên đá chẻ".

* Ép đá phải nở hoa

Phải mất 3 năm, nông dân Nìn Phùng Pẩu (ngụ tại ấp 2, xã Phú Vinh) mới xây được bức tường đá bao quanh rẫy dài 1.000m, cao 1,5m. Công việc xây tường tuy hao công, tốn sức nhưng ông Pẩu vẫn quyết tâm phải dọn cho sạch lớp đá trên bề mặt để cây trồng tìm nơi bén rễ. Vậy mà đá vẫn ngổn ngang trong vườn. Ông Pẩu nói: "15 năm nay, sau mỗi mùa rẫy là tôi dọn đá chất thành ô, thành hàng. Nhưng đá to, đá nhỏ vẫn tiếp tục lộ thiên, hết chỗ chất thì tôi đập đá đem bán. Nhờ vậy, lúc nông nhàn thì tôi làm đá". Còn nông dân Phòng A Bình (ngụ tại ấp 3, xã Phú Tân), sau khi cùng chúng tôi dạo một vòng quanh rẫy xem đá, nói: "Thấy vậy chứ đất ở đây tốt lắm, bên các kẽ đá là lớp đất màu mỡ. Trồng bầu bí, ngô, đậu, dưa cà hay cây công nghiệp, cây ăn trái đều tươi tốt. Chỉ có kẻ lười biếng thì mới ăn đá hoặc bán rẫy đi nơi khác lập nghiệp".

Nông dân xếp đá thành tường cao trong rẫy.

Với hàng ngàn hécta đất sản xuất nông nghiệp của nông dân các xã: Phú Vinh, Phú Lợi, Phú Tân (huyện Định Quán)..., đá luôn nhiều hơn đất. Vậy mà, nông dân ở đây vẫn tìm được cơ hội đổi đời trên đá, nhiều người đã xây được nhà khang trang, nuôi con học đại học, sắm được ô tô, xe tải. "Muốn làm đủ ăn không khó, chỉ cần có sức khỏe tốt, siêng năng là được. Còn muốn khá giàu thì phải làm cho đá nở hoa" - nông dân Phạm Nghĩa (xã Phú Lợi) cho biết. Vào sâu trong rẫy của các nông dân ở huyện Định Quán, nơi nào cũng thấy đá. Nhiều nơi nông dân còn xếp đá thành hàng dài trước nhà, quanh ruộng rẫy hoặc gom lại thành đống như chất rơm rạ. Vậy mà, rẫy vườn của nông dân quanh năm luôn nhuộm màu xanh của cà phê, chuối, bắp, xoài, bưởi, thuốc lá... "Còn nước da con gái dân tộc Hoa thì trắng ngần, mịn màng. Có lẽ do gần đá, xây nhà trên đá và lam lũ với đá nên thôn nữ nơi đây càng thật lòng và dễ thương" - anh bạn đồng nghiệp đi cùng chúng tôi nhận xét.

Anh Phòng A Thắng (ở ấp 4, xã Phú Vinh) cho biết: "Ở đây nhà cao tầng là của dân Việt kiều, nhà xây thấp thấp là của người dân tộc Hoa. Sống trên đá mà xây được nhà cấp 4, cho con ăn học là chúng tôi cố gắng lắm rồi. Nói vậy thôi chứ bây giờ đá đã nở hoa, con gái Hoa cũng biết trang điểm đẹp để lấy chồng nơi khác, biết chê con trai quê lười biếng".

* Màu xanh của đá

Cuối tháng 12 âm lịch, trời bắt đầu gắt nắng nhưng vườn cà phê vừa thu hoạch xong của nông dân Trần Phúc (ở xã Phú Lợi) vài cây đã lốm đốm nở hoa trắng. Đu đủ trĩu quả xanh, cây điều thì đang kỳ rộ hoa đậu trái. Chuối, xoài, bưởi, ớt... nhuộm màu xanh non trên đá trông bắt mắt. Đặt viên đá nặng gần 20kg xuống bờ ranh, ông Phúc vừa thở, vừa bảo sự khắc nghiệt của thời tiết không ảnh hưởng nhiều đến màu xanh của cây. Ông Phúc nói: "Cứ tưởng mùa nắng nóng cây trồng sẽ khô héo, nhưng chỉ cần tưới nhẹ cho cây một ít nước buổi sáng sớm cộng với việc hấp thụ hơi nước từ đá thì cây vẫn xanh tốt. Trời nắng mà ngồi trên đá nghỉ trưa dưới tán cây còn mát hơn ở phòng máy lạnh". Không riêng gì vườn cây của gia đình nông dân Phúc mà vườn cây của các hộ nông dân xã Phú Lợi và các xã khác đều phủ một màu xanh trên đá. Nơi nào có màu xanh là nơi đó có sự sống, mà sự sống mãnh liệt đến mức "cây bám đá tìm nhựa sống, người bám cây để tìm cơ hội đổi đời và khát vọng đưa con vào các trường đại học hoặc trúng mùa để xây nhà kiên cố".

Màu xanh trên đá.

Rời vùng đất đá, xa nụ cười bẽn lẽn của những cô thôn nữ nơi vùng đất đá, anh bạn đồng nghiệp đi cùng vẫn còn quyến luyến nụ cười duyên của họ và cảm phục khát vọng về cuộc sống no đủ trên đá của nông dân nơi đây.

Đoàn Phú