Làng quê đón Tết
Kỳ cuối: Buôn làng vui lúa mới

Qua hơn 10 mùa rẫy, đồng bào các dân tộc Mạ, STiêng, Tày... định canh, định cư (ĐCĐC) tại ấp 4, xã Tài Lài (huyện Tân Phú) nay mới có điều kiện mở hội vui lúa mới. Già làng KLự (dân tộc Mạ) cho hay, dân làng của ông đang hăm hở đón xuân vào nhà.

Qua hơn 10 mùa rẫy, đồng bào các dân tộc Mạ, STiêng, Tày... định canh, định cư (ĐCĐC) tại ấp 4, xã Tài Lài (huyện Tân Phú) nay mới có điều kiện mở hội vui lúa mới. Già làng KLự (dân tộc Mạ) cho hay, dân làng của ông đang hăm hở đón xuân vào nhà.

* Niềm vui được mùa

Mặc cho "nàng xuân" đang chực chờ ngoài ngõ, ấp trưởng KBách vẫn khoác chiếc áo lao động thường ngày cùng dân làng ra cánh đồng Bù Tráp thăm lúa. Ông KBách cho biết, vụ lúa hè thu (vụ 2) vừa rồi nhà nào cũng trúng mùa. Nay bà con đang thu hoạch những đám lúa sớm vụ mùa (vụ 3) và liên tục thăm đồng để chuẩn bị nhân lực thu hoạch lúa vụ mùa đang chín. KBách nói: "Năm nay, nhà ít ruộng cũng có vài bao lúa khô ăn Tết. Nhà nhiều ruộng thì lúa chất đầy nhà, ngoài đồng vẫn còn ruộng chưa thu hoạch, như nhà KLân, KBân, KMạnh...". Còn già làng KLư thì bộc bạch, vụ đông xuân (vụ 1) rồi, cánh đồng Bù Tráp đầu vụ do thiếu nước nên không cày cấy được. Đến cuối vụ nước lại đổ về mênh mông, không thoát tiêu được nên lúa bị ngập úng chết trên 70% diện tích. Vì vậy, hơn 250 hộ đồng bào dân tộc Mạ, STiêng, Tày... nơi đây đang thấp thỏm thiếu ăn vì mất mùa. Già làng KLư nói tiếp: "Được Giàng bù lại bằng hai vụ lúa bội thu nên dân làng mình hùn tiền nhau mở hội mừng lúa mới để tạ ơn. Hơn nữa, đã hơn 10 mùa rẫy rồi, đồng bào các dân tộc: Mạ, STiêng, Tày... tại ấp 4 vẫn chưa có điều kiện tổ chức vui lúa mới  truyền thống cho con cháu".

Người già đang cùng nhau trang trí cây nêu đón xuân.

Sau ngày hội vui lúa mới tưng bừng, Điểu Thưa vẫn còn chuếnh choáng hơi men khi ra đồng thăm lúa. Điểu Thưa bày tỏ, anh phải thăm chừng 2 sào ruộng của gia đình mình xem lúa trổ đều chưa. Đồng thời, phải thăm liên tục như vậy cho đến ngày lúa chín rộ thì chuẩn bị cơm nước, nhân lực thu hoạch đem về. "Vụ này 2 sào lúa của mình thu khoảng 4-5 tạ một sào. Thu hoạch xong, mình sẽ bán bớt một nửa. Phần lúa còn lại, mình để làm giống, ăn và ủ vài hủ rượu cần vui Tết" - Điểu Thưa nói.

Mặc cho "nàng xuân" e ấp ngoài cổng làng, hơi sương buốt lạnh da thịt, tiếng nói cười của đồng bào dân tộc tại cánh đồng Bù Tráp vẫn rôm rả. Tại ruộng lúa của Điểu Mên, gần chục cái lưng trồi lên xuống gặt, vác lúa. Nơi cuối đập thủy lợi, cha con KLiềng đang dùng máy bơm nước từ suối vào ruộng nhà mình để làm mát cho lúa. Điểu Mên và KLiềng cho biết, hộ nào gieo hạt vụ mùa sớm thì hiện đang thu hoạch. Hộ gieo trễ hơn lúa cũng đã ngậm sữa. Đến cuối tháng Chạp âm lịch thì cánh đồng Bù Tráp chỉ còn trơ gốc rạ. Đây là thời điểm bà con phải cho ruộng nghỉ ngơi và dọn đất hoặc chuyển sang thu hoạch các cây trồng khác như: điều, mì...

Trên bờ ruộng sương đêm còn vương đọng, Ma Văn Kìn nghiêng ngả bước chân, cặp mắt xăm xoi khắp ruộng lúa nhà mình. Kìn cho biết, làm ruộng tuy không giàu nhưng luôn có gạo ăn, ủ rượu để uống. Từ ngày Đảng và Nhà nước vận động đồng bào sống ĐCĐC, cấp đất làm ruộng, làm rẫy, cấp nhà ở, làm đường, dựng trường... đồng bào các dân tộc Tày và các dân tộc khác được ĐCĐC chung một khu đất, làm ruộng cùng cánh đồng nên đoàn kết và thương yêu nhau hơn. Kìn nói: "Hộ có ruộng thì được địa phương cấp giống, hỗ trợ phân, giải quyết vay vốn. Hộ nào không có ruộng thì được giúp vốn chăn nuôi, làm nghề, bảo vệ rừng. Được quan tâm như vậy, đồng bào rất ưng cái bụng".

* Háo hức chờ xuân

Tại chân ruộng vừa thu hoạch xong, bí thư chi bộ ấp 4 KCân cho chúng tôi biết, vụ lúa đầu cánh đồng Bù Tráp thất thu, một số bà con nản lòng không muốn bỏ ruộng thì được cán bộ vận động, hỗ trợ giống, phân nên xuống giống trở lại. Nay thêm vụ lúa mùa đạt năng suất cao, cùng với các cây trồng khác (như: cây bắp, đậu, cây ăn trái) được mùa, được giá và con trâu con bò no cỏ chóng lớn nên ai cũng vui vẻ, hồ hởi. Cũng theo bí thư chi bộ KCân, những năm qua, đồng bào các dân tộc tại ấp 4 được Đảng, Nhà nước và các cấp chính quyền quan tâm rất nhiều thứ, như: điện, đường, trường, trạm... Ngoài ra, đồng bào còn được lãnh đạo Vườn quốc gia Cát Tiên giao đất khoanh nuôi bảo vệ rừng, xây dựng dự án làng văn hóa và các công trình hạ tầng khác rất to và đẹp.

Dân làng đang gấp rút hoàn thành nhà cộng đồng do Vườn quốc gia Cát Tiên tài trợ.

Tại nhà văn hóa cộng đồng, KLâm (sinh viên năm cuối Trường đại học văn hóa TP.Hồ Chí Minh) đang cùng dân làng xây dựng nhà cộng đồng (do Vườn quốc gia Cát Tiên tài trợ). KLâm cho hay, tuy là sinh viên nhưng bạn vẫn được dân làng tín nhiệm bầu làm thành viên Ban quản lý dự án này. Khi dự án hoàn thành cũng là lúc Lâm tốt nghiệp ra trường và sẽ về nơi đây làm việc. KLâm khoe: "Khi dự án du lịch sinh thái nhà cộng đồng các dân tộc hoàn thành, chủ dự án sẽ tiếp tục đầu tư đào tạo con người và đưa vào khai thác thử nghiệm một năm. Sau đó, Vườn quốc gia Cát Tiên giao lại cho xã và cộng đồng quản lý, khai thác du lịch".

Rồi KLâm dẫn chúng tôi đi dạo một vòng quanh khu ĐCĐC của đồng bào các dân tộc sinh sống tập trung tại ấp 4. Như một hướng viên du lịch chuyên nghiệp, KLâm đưa chúng tôi đến thăm các gia đình dệt thổ cẩm, đan gùi, thăm những cánh rừng được Vườn quốc gia Cát Tiên giao cho đồng bào bảo vệ, những con đường và nhà văn hóa mới xây dựng... KLâm bày tỏ, ngoài KLâm là sinh viên đại học, trong ấp còn có KThủy Tiên, KBá, KSinh đang học đại học và hơn 40 con em đồng bào dân tộc khác đi học nghề, trung cấp, cao đẳng trên tỉnh, TP.Hồ Chí Minh. KLâm nói: "Thanh niên đồng bào Mạ, STiêng, Tày... bây giờ ham học lắm. Học để tự nuôi thân và về xây dựng bản làng, địa phương văn minh, tiến bộ".

KLâm giới thiệu mặt hàng thổ cẩm bán Tết của chị em phụ nữ trong khu ĐCĐC sản xuất.

Sau khi cùng KLâm thăm làng về, chúng tôi được ông Lưu Kim Minh, Trưởng ban công tác Mặt trận ấp 4 cho biết, trong ấp có gần 300 hộ dân, đồng bào các dân tộc chiếm trên 80% dân số. Những năm qua, đời sống tinh thần và vật chất của nhân dân trong ấp luôn được các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể quan tâm chăm sóc. Ngoài các công trình hạ tầng, đồng bào còn được hưởng thụ về văn hóa, học tập, vốn vay. Hiện trong ấp chỉ còn dưới 50 hộ nghèo, 100% con em đồng bào các dân tộc đủ tuổi đi học được vận động ra lớp. Phong trào xây dựng nếp sống mới ở khu dân cư luôn đạt trên 90% hộ đăng ký tham gia. Ngoài ra, ấp đang phấn đấu đạt danh hiệu làng văn hóa mới. Ông Minh nói: "Về thiết chế văn hóa (hạ tầng cơ sở) ấp 4 đủ điều kiện công nhận làng văn hóa. Nhưng về đời sống, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn  cao, vệ sinh môi trường chưa đạt tiêu chuẩn và nhất là vẫn còn hộ đồng bào ỷ lại, chưa hết mình vì cộng đồng".

Một xuân nữa đang về, trong bộn bề của cuộc sống, đồng bào các dân tộc: Mạ, STiêng, Tày... tại ấp 4, xã Tài Lài vẫn hăm hở chào đón xuân mới theo cách riêng của mình, tùy điều kiện kinh tế và tư duy của từng hộ. Chính vì vậy, ngay chân cầu treo Tài Lài, "nàng xuân" đã xuất hiện trong bộ áo mới của học sinh đến trường, trang phục văn hóa của các đồng bào đi dự hội mừng lúa mới và những chuyến xe chở đầy nông sản, hàng hóa vào ra.

Đoàn Phú