Tội phạm mạng: Thách thức toàn cầu - Trách nhiệm hành động từ Việt Nam (Bài 3)

BÀI 3: SIẾT CHẶT TỘI PHẠM MẠNG TỪ TUYẾN ĐẦU

Trong bối cảnh tội phạm trên không gian mạng ngày càng đa dạng và tinh vi, lực lượng chức năng từ Trung ương đến các địa phương (trong đó có tỉnh Đồng Nai) đã triển khai nhiều biện pháp đồng bộ: từ lập chuyên án đấu tranh, truy quét đến tuyên truyền, hỗ trợ nạn nhân và hoàn thiện khung pháp lý.

Cán bộ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh tuyên truyền pháp luật phòng, chống tội phạm trên không gian mạng cho học sinh trên địa bàn tỉnh trong chiến dịch Không một mình. Ảnh: C.T.V

Những nỗ lực của các cơ quan chức năng, bộ, ngành và chính quyền các địa phương thời gian qua là lời tuyên chiến với tội phạm trên không gian mạng.

Bóc gỡ thành công nhiều chuyên án

Những năm gần đây, số vụ việc lừa đảo, tấn công qua không gian mạng gia tăng mạnh, kéo theo đó là những tổn thất lớn về tài sản và ảnh hưởng đến niềm tin xã hội. Trước thực tế đó, Bộ Công an cùng các bộ, ngành và công an các địa phương trong cả nước đã đẩy mạnh các hoạt động phòng chống, điều tra nhằm bóc gỡ các đường dây, ổ nhóm phạm tội sử dụng công nghệ cao.

Điển hình, tại tỉnh Đồng Nai, qua công tác nắm tình hình, lực lượng công an phát hiện tài khoản Facebook “Thành Công”, tài khoản Zalo “Hoàng Tâm” và tài khoản Telegram “Lang Fing” quảng cáo mua bán tiền giả trên mạng internet. Xác định tính chất nghiêm trọng của vụ việc ảnh hưởng đến an ninh, trật tự, đời sống, quyền lợi hợp pháp của người dân, tháng 4-2025, Công an tỉnh Đồng Nai đã xác lập chuyên án, tổ chức truy xét, điều tra làm rõ nhóm đối tượng ở nhiều tỉnh, thành phố khác nhau do Trần Đăng Khoa (40 tuổi, thường trú tỉnh Bến Tre cũ, tạm trú tại Thành phố Hồ Chí Minh) chủ mưu, cầm đầu mua số tiền giả ở Campuchia và trên mạng internet, sau đó móc nối với 8 đối tượng khác thông qua mạng xã hội quảng cáo tìm người có nhu cầu mua để tiêu thụ. Kết quả, cơ quan điều tra đã điều tra, đấu tranh triệt phá, khởi tố 1 vụ án, 8 đối tượng về hành vi tàng trữ, lưu hành tiền giả.

Trong tháng 5-2025, Công an tỉnh Đồng Nai cũng đã xác lập Chuyên án mang bí số 525L đấu tranh với băng nhóm lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, bắt giữ 5 đối tượng gồm: Nguyễn Quốc Hùng, Bùi Thị Thanh Nga, Hồ Long Trí, Đinh Hữu Huy, Thân Văn Hiệp. Bằng thủ đoạn lập sàn giao dịch tiền ảo (MTC-Matrix chain), các đối tượng lôi kéo nạn nhân đầu tư tiền ảo, hưởng lãi suất cao để chiếm đoạt tài sản. Kết quả điều tra xác định: Vào tháng 2-2023, Nguyễn Quốc Hùng thuê nhóm đối tượng ẩn danh trên Telegram viết một phần mềm dự án đồng tiền ảo có tên Matrix Chain (MTC) trên nền tảng ví điện tử SafePal, nền tảng B2B Smart Trade với giá 20 ngàn USDT (tương ứng khoảng 520 triệu đồng) để lôi kéo nhà đầu tư chiếm đoạt tài sản. Để tăng lợi nhuận, Hùng và Nga tổ chức các sự kiện, hội nhóm, đưa ra các mục tiêu, cam kết lợi nhuận nhằm kêu gọi, lôi kéo nhiều người tham gia.

Ngoài ra, các đối tượng còn tuyển người, đào tạo thành các “Leader” (lãnh đạo) vùng, thành lập các văn phòng, tổ chức hội thảo, đưa ra cam kết hoa hồng và lợi nhuận siêu khủng để dụ dỗ, lừa đảo nhiều người tham gia nạp tiền chơi rồi chiếm đoạt. Khu vực miền Nam do đối tượng Hồ Long Trí quản lý; miền Trung và Tây Nguyên do đối tượng Đinh Hữu Huy quản lý, khu vực tỉnh Đồng Nai do Thân Văn Hiệp quản lý. Bằng thủ đoạn nêu trên, từ đầu năm 2023 đến cuối năm 2024, trên địa bàn tỉnh Đồng Nai và các tỉnh, thành trong cả nước, Hùng và Nga đã xây dựng được cộng đồng, lôi kéo hàng chục ngàn người tham gia với hơn 138 ngàn tài khoản đăng ký, nạp số tiền hơn 394,2 triệu USDT (tương đương khoảng hơn 10 ngàn tỷ đồng), rồi chiếm đoạt.

Tháng 9-2025, qua công tác nắm tình hình trên không gian mạng, Công an tỉnh Đồng Nai phát hiện đường dây chuyên sản xuất, mua bán các loại giấy tờ giả như: căn cước công dân, sổ đỏ, giấy phép lái xe, đăng kiểm xe, đăng ký xe, bằng cấp các loại, giấy chứng nhận, giấy xác nhận... trên địa bàn tỉnh Đồng Nai. Bằng các biện pháp nghiệp vụ, Công an tỉnh Đồng Nai đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức, khởi tố 4 bị can, thu giữ 20 thiết bị điện tử các loại, trên 200 loại giấy tờ, bằng cấp, phôi, thẻ nhựa có gắn chip điện tử dùng cho hoạt động sản xuất, làm giấy tờ giả và trên 500 mã vận đơn dùng trong hoạt động giao nhận giấy tờ giả, cùng nhiều đồ vật, tài liệu khác có liên quan.

Chiến dịch Không một mình do Liên minh Niềm tin số khởi xướng, dưới sự bảo trợ của Cơ quan Phòng, chống ma túy và tội phạm Liên hợp quốc, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc, Bộ Công an, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Y tế và Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an), Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, UBND Thành phố Hà Nội, được triển khai với quy mô toàn quốc, nhằm bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước các hành vi dụ dỗ, thao túng, lừa đảo và bắt cóc trên không gian mạng.

Chung tay vì một không gian mạng lành mạnh

Nhằm góp phần vào công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm trên không gian mạng, thời gian qua, lực lượng chức năng phối hợp với các tổ chức đoàn thể, chính quyền từ Trung ương đến địa phương đã nỗ lực triển khai nhiều giải pháp từ đấu tranh ngăn chặn đến các hoạt động tuyên truyền, phòng ngừa...

Với chiêu thức mới - “bắt cóc online”, năm 2025, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) phối hợp cùng các đơn vị phát động chiến dịch “Không một mình” nhằm bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước các thủ đoạn của tội phạm này. Thông qua chiến dịch, nhằm vận động mỗi người dân, mỗi gia đình, nhà trường, tổ chức, doanh nghiệp cùng chung tay bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trên không gian mạng.

Đặc biệt, để nâng cao năng lực, sự hiểu biết về khoa học - công nghệ, từ đó nâng cao sức “đề kháng” cho mỗi người dân trong bối cảnh khoa học - công nghệ đang phát triển mạnh, trong năm 2025, Phong trào Bình dân học vụ số cũng đã ra đời và được triển khai rầm rộ từ Trung ương đến các địa phương.

Tổng Bí thư Tô Lâm, Trưởng ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - người phát động Phong trào Bình dân học vụ số nhấn mạnh: “Việc trang bị tri thức số sẽ giúp người dân tự tin hơn trong môi trường số, chủ động nắm bắt cơ hội và thích nghi với sự phát triển của công nghệ”.

Thực hiện phong trào này, thời gian qua, trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, lãnh đạo tỉnh cũng đã tổ chức xây dựng và ban hành các quyết định, kế hoạch để triển khai nhiệm vụ phát triển khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trên toàn tỉnh.

Song song với Phong trào Bình dân học vụ số, lực lượng công an cùng các ban, ngành, đoàn thể trong tỉnh cũng đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền pháp luật về an ninh mạng để người dân phòng ngừa. Trong đó, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh đã phối hợp với các trường học, tổ chức đoàn thể phổ biến kiến thức cho hàng ngàn học sinh, sinh viên tại các trường học trên địa bàn. Thông qua hoạt động này giúp các em nhận diện mối nguy trên mạng và biết cách phòng tránh.

Là một báo cáo viên của Công an tỉnh, Đại úy Nguyễn Hữu Linh, cán bộ Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao cho biết: Năm 2025, Công an tỉnh đã triển khai nhiều đợt, thành lập nhiều tổ đến các trường học trên địa bàn tỉnh để tuyên truyền kiến thức pháp luật cho học sinh. Đặc biệt là vấn đề an toàn trên không gian mạng. Đây là vấn đề “nóng”, đã và đang được cán bộ Công an tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền để cảnh báo, phòng ngừa.

Tuy nhiên, đấu tranh trên không gian mạng là cuộc chiến không biên giới, trong một thế giới phẳng, đòi hỏi sự hợp tác, cộng đồng trách nhiệm, phối hợp của đa quốc gia, đa vùng lãnh thổ, các tập đoàn viễn thông, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ cao hàng đầu thế giới… nhằm tháo gỡ các thút nắt về cơ chế, những rào cản về pháp lý của mỗi quốc gia. Từ đó tạo ra sự liên thông trong phối hợp xử lý các vụ việc mang tính chất toàn cầu - khung pháp lý toàn cầu trong kết nối số và Công ước Hà Nội của Liên hợp quốc được mở ký tại Thủ đô Hà Nội vào cuối năm 2025 được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng để giải quyết các vấn đề nêu trên.

Minh Luận - Trần Danh

Bài cuối: Công ước Hà Nội - lá chắn pháp lý trên không gian mạng