Tội phạm mạng: Thách thức toàn cầu - Trách nhiệm hành động từ Việt Nam (Bài 2)

BÀI 2: MA TRẬN TINH VI VÀ NHỮNG CÁI BẪY GIĂNG SẴN

Đồng Nai là tỉnh công nghiệp trọng điểm, cùng với tốc độ phát triển nhanh, mạnh về kinh tế, số lượng người dùng internet, mạng xã hội cũng tăng nhanh, bên cạnh đó là sự gia tăng đáng kể các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng.

Một đối tượng trong đường dây lừa đảo bị Công an tỉnh đấu tranh triệt phá vào tháng 5-2025. Ảnh: C.T.V

Bất cứ ai cũng có thể trở thành mục tiêu của tội phạm mạng. Từ những công nhân tại các khu công nghiệp mong muốn tìm việc làm thêm, đến những trí thức, cán bộ hưu trí và cả những nhà đầu tư khát khao làm giàu nhanh...

Đủ chiêu trò lừa đảo tinh vi

Đại tá Lê Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Công an tỉnh Đồng Nai chia sẻ: Song hành với những tiện ích và cơ hội mà internet mang lại, tình trạng tội phạm mạng ngày càng diễn biến phức tạp, tinh vi, số vụ việc liên quan đến tội phạm mạng tăng qua từng năm, đặc biệt là trong bối cảnh bùng nổ thương mại điện tử và dịch vụ trực tuyến. Không chỉ các cá nhân mà cả doanh nghiệp, tổ chức cũng trở thành mục tiêu của tội phạm mạng. Các vụ lừa đảo qua mạng xã hội, lừa đảo tuyển dụng, lừa đảo đầu tư tài chính, giả mạo ngân hàng, giả mạo cơ quan nhà nước để chiếm đoạt tài sản diễn ra rất nhiều. Bên cạnh đó, hoạt động phát tán thông tin xấu, độc, xuyên tạc, bôi nhọ danh dự cá nhân và tổ chức trên mạng xã hội cũng ngày càng gia tăng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến trật tự, an toàn xã hội.

Là một trong những tỉnh phát triển mạnh về kinh tế - xã hội và công nghệ thông tin, Đồng Nai đang phải đối mặt với nhiều thách thức từ tội phạm mạng.

Thống kê của Công an tỉnh cho thấy, trong những năm gần đây, số vụ việc liên quan đến tội phạm sử dụng công nghệ cao có xu hướng gia tăng rõ rệt. Các loại tội phạm mạng phổ biến như: lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng xã hội, đặc biệt là qua Facebook, Zalo, TikTok; đánh cắp thông tin tài khoản ngân hàng qua các ứng dụng di động giả mạo... Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng số là hàng loạt chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi, khiến nhiều người "tiền mất tật mang".

Theo đó, các đối tượng lừa đảo đã đầu tư bài bản: Lập fanpage có tên gần giống các thương hiệu nổi tiếng, mua tương tác, chạy quảng cáo có nội dung giảm giá sâu vào mùa cao điểm, thậm chí livestream giới thiệu dịch vụ để tăng độ tin cậy. Sau khi "câu" được khách, các đối tượng nhanh chóng liên hệ qua Zalo hoặc Messenger để thực hiện hành vi lừa đảo. Với chiêu thức này, các đối tượng thường lập công ty, cơ sở để lừa các tour du lịch, khi người dân chuyển khoản đặt tour thì cũng ngắt kết nối.

Ngoài ra, do nắm bắt được người dân có nhu cầu lớn trong việc sử dụng phần mềm Vietmap Live là ứng dụng dẫn đường thông minh, giúp cảnh báo tốc độ, phạt nguội, tắc đường, tai nạn…, các đối tượng đã sử dụng mạng xã hội để quảng cáo bán phần mềm Vietmap Live nhưng thực chất là để lừa đảo.

Cụ thể vào tháng 9-2025, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh chủ trì, phối hợp với Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội Công an tỉnh điều tra vụ đối tượng Nguyễn Phúc Tới (32 tuổi, quê tỉnh Ninh Bình) lừa bán bản quyền phần mềm Vietmap Live cho khoảng 500 người, chiếm đoạt hơn 1 tỷ đồng. Đối tượng này sau đó đã bị Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh bắt giữ để phục vụ công tác điều tra.

Theo cơ quan công an, nguyên nhân dẫn đến tình trạng tội phạm mạng gia tăng là do: Sự phát triển nhanh chóng của công nghệ thông tin, trong khi nhận thức về an ninh mạng của người dân còn hạn chế; lợi dụng tâm lý nhẹ dạ cả tin, ham lợi của một bộ phận người dân; thiếu kỹ năng tự bảo vệ thông tin cá nhân khi tham gia các hoạt động trực tuyến; chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và người dân trong phòng, chống tội phạm mạng.

“Hệ lụy của tội phạm mạng không chỉ dừng lại ở thiệt hại về tài sản mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín cá nhân, tổ chức, gây mất trật tự, an toàn xã hội, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ mất an ninh quốc gia. Việc phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm mạng đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội, từ cơ quan chức năng, doanh nghiệp đến từng người dân” - Đại tá Lê Mạnh Hùng chia sẻ.

“Thời gian tới, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phải tiếp tục xây dựng lực lượng an ninh mạng theo hướng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thông tin trên địa bàn tỉnh theo tinh thần Nghị quyết số 12 của Bộ Chính trị. Phát huy tinh thần trách nhiệm, chủ động, quyết liệt triển khai các nhiệm vụ được giao, kiên quyết bảo vệ vững chắc an ninh mạng, góp phần giữ vững ổn định an ninh quốc gia, đảm bảo trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh.

Thiếu tướng NGUYỄN ĐỨC HẢI, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Công an tỉnh Đồng Nai.

Hướng trọng tâm vào phòng ngừa

Trước tình hình diễn biến phức tạp của tội phạm sử dụng công nghệ cao, đặc biệt là tội phạm lừa đảo trực tuyến, Công an tỉnh Đồng Nai đã tập trung triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh xử lý với các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao.

Trong đó, chú trọng thực hiện nghiêm túc Chỉ thị số 21/CT-TTg, ngày 25-5-2020 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng ngừa, xử lý hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản, mua bán người, ma túy, đánh bạc và “tín dụng đen”.

Công an tỉnh Đồng Nai đã chủ động ban hành và chỉ đạo triển khai nhiều kế hoạch, đề án về công tác phòng, chống tội phạm; trọng tâm là các loại tội phạm hoạt động xuyên quốc gia, trên không gian mạng. Trong năm 2025, công an các đơn vị, địa phương trong tỉnh mở 8 đợt cao điểm phòng, chống các loại tội phạm, vi phạm pháp luật gắn với phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, tội phạm xuyên quốc gia. Tập trung triển khai các biện pháp nghiệp vụ để xác minh, điều tra, triệt xóa, xử lý nghiêm các ổ nhóm tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, buôn lậu, ma túy, buôn bán vũ khí để răn đe, phòng ngừa chung.

Cùng với đó, chú trọng tăng cường và đổi mới công tác tuyên truyền, hướng trọng tâm vào nhận diện, phòng ngừa tội phạm không gian mạng, coi đây là giải pháp căn cơ, thiết thực để nâng cao nhận thức, ý thức cảnh giác của nhân dân. Lực lượng công an đã đẩy mạnh tuyên truyền với các hình thức chủ yếu như: ban hành thư ngỏ, bộ tài liệu nhận diện phương thức, thủ đoạn để hướng dẫn người dân cách phòng ngừa; đồng thời vận động người dân tham gia tố giác tội phạm lừa đảo trên không gian mạng.

Theo cơ quan công an, công tác truy vết, phá án trên không gian mạng đòi hỏi nhiều kỹ năng chuyên môn. Từ phân tích dữ liệu lớn, phải theo dõi giao dịch tài chính, phối hợp với ngân hàng, nhà cung cấp dịch vụ viễn thông và nền tảng kỹ thuật số để phong tỏa nguồn tiền, thu hồi tài sản và thu giữ chứng cứ số.

Bên cạnh đấu tranh với các chuyên án, hoạt động tuyên truyền, nâng cao nhận thức là một “mũi giáp công” không thể thiếu. Nhiều chiến dịch tuyên truyền được triển khai trên diện rộng nhằm trang bị kỹ năng nhận diện lừa đảo trực tuyến cho người dân, đặc biệt là nhóm dễ bị tổn thương như: sinh viên, người cao tuổi và người dùng mới.

Để phòng ngừa tội phạm trên không gian mạng, không trở thành nạn nhân, mỗi người dân cần tự trang bị cho mình kiến thức, kỹ năng cơ bản về an toàn thông tin, không tiết lộ thông tin cá nhân cho người lạ, kiểm tra kỹ các nguồn thông tin trước khi cung cấp dữ liệu hoặc thực hiện giao dịch tài chính trên mạng, góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh.

Đại tá Lê Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Công an tỉnh Đồng Nai chia sẻ: Trong bối cảnh hiện nay, người dân cần ghi nhớ nguyên tắc “4 không”, “2 phải” khi sử dụng mạng xã hội. Trong đó, “4 không” là không sợ, không tham, không kết bạn với người lạ và không chuyển khoản nếu không biết rõ người mà mình đang giao tiếp là ai; “2 phải” là phải cảnh giác và phải trình báo.

Theo Đại tá Lê Mạnh Hùng, việc chủ động bảo vệ thông tin cá nhân và nâng cao cảnh giác là "chìa khóa" giúp mỗi người dân tránh khỏi những rủi ro do tội phạm công nghệ cao gây ra. Mỗi người hãy là người sử dụng công nghệ thông minh, tỉnh táo và luôn kiểm tra kỹ trước mọi giao dịch hoặc chia sẻ thông tin trên môi trường mạng. Nếu nghi ngờ bị lừa đảo hoặc phát hiện các hành vi tội phạm sử dụng công nghệ cao, hãy báo ngay cho cơ quan công an nơi gần nhất để được hỗ trợ điều tra, xử lý.

Không gian mạng là ảo, nhưng hậu quả là thật. Sự tỉnh táo của mỗi công dân, kết hợp với sự quyết liệt của lực lượng chức năng, chính là chìa khóa để xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh.

Trần Danh - Minh Luận

Bài 3: Siết chặt tội phạm mạng từ tuyến đầu

Tội phạm mạng: Thách thức toàn cầu - Trách nhiệm hành động từ Việt Nam