Nhộn nhịp "chợ" cho thuê lao động

"Công ty C cần tuyển 50 lao động phổ thông làm việc tại Công ty F (KCN Biên Hòa II), lương 35.000 đồng/ca, tiền chuyên cần 90.000 đồng/ tháng...". Những mẩu rao tìm lao động để cho thuê lại như thế này đang xuất hiện nhan nhản tại rất nhiều các trung tâm giới thiệu việc làm và cung ứng lao động có phép lẫn không có phép trên địa bàn tỉnh. "Chợ" cho thuê lao động hoạt động nhộn nhịp, hậu quả là người lao động chịu đủ bề thiệt thòi...

Quảng cáo hấp dẫn của một dịch vụ việc làm "cho thuê lao động" trên quốc lộ 15 nối dài (TP. Biên Hòa).

* Tiếp thị bằng cả... bảng báo giá lao động

Có thể nói chưa bao giờ hoạt động cung ứng lao động dưới hình thức cho thuê của các dịch vụ việc làm (DVVL) lại nhộn nhịp đến thế. Dạo một vòng qua hàng chục dịch vụ giới thiệu việc làm và cung ứng lao động có phép lẫn không phép dọc theo quốc lộ 15 nối dài (thuộc hai phường: Long Bình và An Bình - TP.Biên Hòa), chúng tôi ghi nhận được rất nhiều mẩu thông tin tuyển dụng lao động của DVVL nhằm cho các công ty trong các khu công nghiệp thuê lại. Chỉ một thông tin tuyển dụng làm việc cho Công ty F tại KCN Biên Hòa II, ăn lương theo ngày, chúng tôi nhận thấy có tới 3 dịch vụ dán thông báo tuyển. Tìm hiểu kỹ mới biết, hóa ra Công ty F chỉ hợp đồng cung ứng lao động với một DVVL nhưng để "huy động" được tối đa nguồn lao động mà Công ty F yêu cầu, DVVL này đã "phân bổ" lại cho các chi nhánh của mình. Ở trường hợp ngược lại, do cần thuê mướn nhiều lao động theo hình thức này, có công ty lại hợp đồng với nhiều DVVL khác nhau.

Các khâu trong quá trình môi giới lao động còn được các DVVL "đẩy" lên đến mức chuyên nghiệp hơn bằng các bảng báo giá... lao động gởi đến các công ty trong các khu công nghiệp (KCN), cho thấy phần nào sự cạnh tranh khốc liệt giữa các dịch vụ trong việc tìm nguồn lao động và các công ty có nhu cầu. Tìm hiểu hoạt động cho thuê lao động tại DVVL N. trên quốc lộ 15 nối dài thuộc phường An Bình, chúng tôi được bà chủ dịch vụ cho xem bảng báo giá... lao động mà dịch vụ này "chào giá" với Công ty G. ở KCN Biên Hòa II, kèm theo yêu cầu: "Em xem thì xem nhưng nhớ giữ bí mật kinh doanh giùm chị". Giá lao động được dịch vụ này chào với Công ty G. có đơn giá là 41.000 đồng/ ca, riêng ca 3 có giá là 53.000 đồng. Bảng báo giá cũng ghi rõ, người lao động được hưởng bữa trưa giữa ca như các công nhân chính thức của công ty. Trước tình hình các tranh chấp lao động phát sinh nhiều và phức tạp, nhiều công ty, đặc biệt là các công ty có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang "tích cực" chuyển hình thức tuyển dụng lao động bằng cách thuê mướn lao động từ một công ty khác để né tránh các nghĩa vụ đối với người lao động. Theo thông tin chúng tôi nắm được, không chỉ tuyển mới lao động bằng cách thuê mướn các lao động ký hợp đồng với DVVL, nhiều công ty còn thẳng thừng đề nghị với những lao động hết hạn hợp đồng: Nếu muốn tiếp tục làm ở công ty thì phải chuyển sang ký hợp đồng với một công ty môi giới lao động khác. Hậu quả là người lao động chịu rất nhiều thiệt thòi, chỉ công ty môi giới lẫn công ty sử dụng lao động là hưởng lợi nhiều thứ.

* Người lao động chịu đủ bề thiệt thòi

Sử dụng lao động cho thuê, doanh nghiệp được lợi gì? Theo phân tích của một chuyên viên phụ trách lĩnh vực chính sách lao động của Sở Lao động - thương binh và xã hội (LĐ - TB & XH) tỉnh, đối với doanh nghiệp FDI, cái lợi dễ thấy nhất là không phải đóng cho người lao động các chế độ bảo hiểm xã hội mà chuyển sang cho DVVL - đơn vị trung gian đứng ra ký hợp đồng trực tiếp với người lao động đóng. Thiệt thòi đầu tiên cho người lao động cũng chính là ở đây. Thay vì được hưởng các chế độ về bảo hiểm xã hội dựa trên nền lương cơ bản dành cho lao động làm việc trong doanh nghiệp FDI với mức tối thiểu là 790.000 đồng/ tháng (dành cho khu vực TP. Biên Hòa) thì nay, người lao động chỉ được tính toán các chế độ bảo hiểm xã hội dựa trên nền lương cơ bản dành cho khu vực trong nước với mức tối thiểu là 350.000 đồng/tháng. Thậm chí, nhiều công ty sử dụng lao động cho thuê và DVVL cung ứng lao động dưới hình thức cho thuê còn cố tình "lách" luật bằng cách ký hợp đồng thời vụ dưới 3 tháng với người lao động để "né" trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động. Cầm trên tay một số bản hợp đồng thời vụ mà DVVL C. ký với người lao động để làm việc tại một số công ty trong KCN Biên Hòa II, chúng tôi đã không thể hiểu nổi các công ty này làm sao có thể có loại công việc thời vụ khi mà lĩnh vực sản xuất của họ là điện tử, cơ khí, sản xuất sữa...? Trao đổi vấn đề này với bà Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Giám đốc Trung tâm tư vấn pháp luật Công đoàn (Liên đoàn Lao động tỉnh), chúng tôi được bà cho biết, trong trường hợp doanh nghiệp ký với người lao động từ hai hợp đồng thời vụ trở lên để làm các công việc có tính chất lâu dài, người lao động có thể nhờ các cơ quan chức năng can thiệp, yêu cầu công ty giải quyết các chế độ hoặc liên hệ với trung tâm để được hướng dẫn.

Không chỉ chuyện chế độ bảo hiểm xã hội, việc giải quyết các vấn đề phát sinh như tai nạn lao động, tranh chấp lao động... như thế nào trong mối quan hệ ba bên người lao động - công ty môi giới lao động - công ty sử dụng lao động, cho đến nay vẫn chưa có khung pháp lý rõ ràng. Và, nếu có tranh chấp lao động tập thể thì cấp Công đoàn nào đứng ra đại diện quyền lợi cho người lao động? Hiện nay, đã có 7 doanh nghiệp được phép hoạt động cung ứng lao động trên địa bàn tỉnh là Ngô Gia, Chiều Sơn, Long Bình II, Đô Na, Thiên Hà, Đông Hoa, Cửu Long. Thế nhưng, việc kiểm tra xem các doanh nghiệp này có thành lập tổ chức Công đoàn hay chưa vẫn chưa được Công đoàn cấp trên "để mắt" tới. Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết một số địa phương cũng có cách ứng xử khác nhau đối với hình thức cung ứng lao động bằng cách cho thuê này. Có địa phương cấm nhưng cũng có địa phương cho phép. Có ý kiến cho rằng, nếu Đồng Nai đã mặc nhiên cho phép thì việc đảm bảo quyền lợi cho người lao động trong những trường hợp thế này cần phải được đặt ra cấp thiết. Việc kiểm tra, phát hiện hành vi vi phạm pháp luật lao động của phía môi giới lẫn đơn vị sử dụng lao động phải kịp thời. Và, liệu "bàn tay" của Thanh tra Lao động tỉnh có đủ rộng và mạnh để vươn tới can thiệp kịp thời những trường hợp vi phạm? Rõ ràng, việc "chợ" cho thuê lao động hoạt động nhộn nhịp tiềm ẩn rất nhiều những bất ổn trong quan hệ lao động dẫn tới những tranh chấp lao động phát sinh.

Minh Chánh