Đề phòng cá bè chết hàng loạt

Cá chết hàng loạt, ngư dân lao đao.

Vài năm gần đây, cứ vào những tháng cuối năm, (từ tháng 10 đến cận Tết âm lịch), khi bắt đầu vào mùa nắng, người nuôi cá bè trên sông Đồng Nai ở Tân Mai, Thống Nhất (TP. Biên Hòa) lại nơm nớp lo sợ tình trạng cá chết. Gần đây nhất là vào ngày 24-11-2005, cá ở làng bè phường Thống Nhất đã bị chết hàng loạt. Trong đó, ước tính có đến gần 7 tạ cá với phần lớn là cá điêu hồng. Trước đó, vào tháng 9-2004, cũng có một đợt cá chết tại khu làng bè 2 phường: Thống Nhất và Tân Mai với khoảng 15 tấn cá thịt, cá kiểng các loại... Đợt thiệt hại nặng nề này làm nhiều ngư dân lao đao và trắng tay. Một điều đáng nói là mỗi khi xảy ra những đợt cá bè chết hàng loạt này, ngư dân phải chịu thiệt và chỉ biết kêu trời, vì không thể tìm ra nguyên nhân và quy trách nhiệm cho một đơn vị cụ thể nào gây ô nhiễm nước sông, dẫn đến tình trạng cá chết.

Hiện nay, có 6 phường - xã của TP.Biên Hòa có làng bè trên sông với 861 bè cá. Trong đó, nhiều nhất là xã Hiệp Hòa (với 415 bè), Tân Mai (160 bè), Long Bình Tân (148 bè), Thống Nhất (92 bè) và An Bình (33 bè). Nhưng có lẽ sự cố cá chết xảy ra thường xuyên hơn ở khu bè thuộc 2 phường: Thống Nhất và Tân Mai. Gặp gỡ và trao đổi với những ngư dân làng bè sống lâu năm với nghề, chúng tôi được biết: Khoảng thời gian này, lượng cá điêu hồng thịt đang được nuôi và bón thúc để bán trong dịp Tết. Sức tiêu thụ mùa Tết rất lớn nên nhiều hộ đã dốc hết vốn liếng đầu tư cho vụ thu hoạch cá bán dịp cuối năm. Ông Nguyễn Văn Hon ở làng bè Hiệp Hoà cho biết: "Năm nay có dịch cúm gà, Tết này nhiều người vẫn chưa ăn lại thịt gà nên cá bán được và có giá hơn. Năm nay gia đình tôi trữ đến hơn 1,2 tấn cá điêu hồng để bán từ nay đến Tết. Qua báo đài chúng tôi được biết, ở các tỉnh miền Tây vừa qua cá bè chết hàng loạt, nguyên nhân chủ yếu là do thời tiết thay đổi. Chúng tôi lo lắm! Tài sản, công sức bỏ ra chỉ cần một dòng nước ô nhiễm nặng tràn qua là đổ sông, đổ biển". Còn anh Nguyễn Văn Tuân ở làng bè Tân Mai nuôi 4 bè cá điêu hồng và cá kiểng chép Nhật Bản cho biết: "Mấy năm trở lại đây, cá thường chết vào dịp cuối năm. Nghe nói là do các nhà máy tổng vệ sinh máy móc nên thải nước ô nhiễm có dầu mỡ, hóa chất ra sông, khiến cá bè chết hàng loạt. Chúng tôi cũng mong ngành môi trường xem xét và sớm xử lý những nhà máy này. Đợt cá chết thê thảm năm 2004, tôi cụt vốn, mới vay mượn để gầy dựng lại mấy bè cá, không biết năm nay thả nuôi có an toàn không?!". Nhiều hộ ngư dân ở phường Thống Nhất cũng cho rằng, nước thải của một số cơ sở, nhà máy sản xuất giấy là nguyên nhân chính gây ra tình trạng cá bè chết...Những ngư dân này nói: "Thu lãi cả năm cũng không bằng một lần cá chết cuối năm". Quả thực, liên tiếp trong những đợt cá bè chết hàng loạt vừa qua, nhiều hộ ngư dân làng bè Thống Nhất đã rất lao đao vì cá thịt đến ngày xuất bè với giá trên dưới 24.000 đồng/ký phải bán tống bán tháo với giá chỉ bằng 1/3, có người phải mang nợ do tiền thức ăn cho cá chưa trả hết.

Trao đổi với chúng tôi về nguyên nhân và biện pháp đề phòng cá chết hàng loạt, ông Cao Huy Tuấn, Chi cục phó Chi cục bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản Đồng Nai cho biết: "Trong những năm gần đây, tình trạng cá nuôi bè ở Biên Hoà chết hàng loạt là có. Nhất là năm nay, thời tiết có nhiều thay đổi như mưa kéo dài làm cho nước sông đục phù sa nhiều hơn, gây ra tình trạng cá bị phù sa đóng nhiều vào mang dẫn đến ngộp. Thời tiết năm nay cũng lạnh hơn, nước sông bị ô nhiễm, dễ phát sinh dịch bệnh đốm đỏ trên cá bè... Tuy nhiên, nguyên nhân chính vẫn do người nuôi cá bè không tuân thủ các quy định của việc nuôi thả, kỹ thuật chăm sóc cá bè. Lượng cá nuôi và trữ trong bè dịp cận Tết thường lớn, cá nuôi trong bè mật độ dày, chật chội và bón thúc nhanh dẫn đến tình trạng lượng thức ăn dư thừa làm ô nhiễm nước cục bộ trong bè". Cũng theo ông Tuấn, hiện nay hầu hết các làng bè không tuân thủ quy định nuôi thả an toàn. Do sợ bị đánh cắp cá, không có điều kiện đặt nhiều cọc neo bè ở những điểm khác nhau và nhất là để dễ trông coi, cho ăn, nên các bè thường neo lại sát nhau thành một dãy làng bè đông đúc. Trong khi đó, theo quy định, các cụm bè phải cách nhau từ 200-500 mét và mỗi cụm chỉ từ 5-10 bè, mỗi bè phải cách nhau từ 10-15mét và phải đặt so le nhau, như thế mỗi bè mới nhận được đầy đủ lượng ô-xy trong nguồn nước. Thức ăn cho cá cũng nên cho ăn thức ăn công nghiệp và lượng thức ăn rải xuống bè cũng vừa phải, không tạo lượng thức ăn dư thừa làm bẩn nguồn nước trong bè. Hiện nay, một số người nuôi cá bè tận dụng thức ăn thừa của gia súc hoặc tự chế biến thức ăn cho cá bằng thức ăn thừa xin ở các quán - tiệm ăn, dẫn đến tình trạng thức ăn không đảm bảo vệ sinh, làm cho nguồn nước trong bè ô nhiễm, cá dễ bị chết vì quá no và ngộp.

Được biết, trong những đợt cá bè chết hàng loạt vừa qua, ngành Tài nguyên và môi trường (TN - MT) cũng đã lấy mẫu để phân tích và đã tìm ra nguyên nhân cá chết là do lượng ô-xy hòa tan trong nước sông (nơi có làng bè) xuống rất thấp, hàm lượng chất hữu cơ cao, khiến cho cá bị ngộp. Song, ngành TN - MT rất khó để chỉ ra đích danh nhà máy nào thải chất gây ô nhiễm nước sông mà chỉ khuyến cáo ngư dân có bè cá ở những khu vực gần cống xả của những nhà máy sản xuất nằm dọc sông Đồng Nai nên dời bè cá của mình ra xa nguồn thải. Nhưng việc di dời bè nuôi khá phức tạp, lại không thuận lợi cho việc trông coi, nên ngư dân thường không chủ động "né".

Một ngư dân làng bè Thống Nhất làm vệ sinh bè sau đợt cá chết ngày 24-11 vừa qua.

Hiện nay, những khu làng bè các phường: Long Bình Tân, An Bình nằm trong khu vực có nguồn nước thải của nhiều nhà máy ở KCN Biên Hòa 1 và một số nhà máy khác nằm rải rác ven sông. Còn khu làng bè 2 phường Thống Nhất, Tân Mai nằm gần nguồn thải lớn của Công ty giấy Tân Mai và một số cơ sở sản xuất thủ công khác. Trên thực tế, hai nguồn nước thải chính từ KCN Biên Hòa 1 và của Công ty giấy Tân Mai cũng đã được xử lý, nhưng khi thải ra một lượng lớn cộng thêm với những nguồn xả thải chưa qua xử lý khác, dẫn đến tình trạng nước sông bị ô nhiễm cục bộ. Mặt khác, do cá điêu hồng bán được giá cao, lượng tiêu thụ lớn nên hầu hết các hộ ngư dân đều tập trung nuôi loại cá này, trong khi đây là loại cá có sức đề kháng kém, nhạy cảm với sự thay đổi của thời tiết và dễ chết khi chất lượng nước sông không ổn định.

Để hạn chế tình trạng cá bè chết hàng loạt, theo các nhà chuyên môn, những hộ nuôi cá bè nên thực hiện đúng quy trình, kỹ thuật nuôi thả và chủ động dời bè tránh xa dòng chảy từ các cống xả thải của các nhà máy. Vì, khi sự cố xảy ra, rất khó để quy trách nhiệm cho ai bồi thường, trong khi sự hỗ trợ của Nhà nước và các đơn vị chỉ là giải quyết những khó khăn trước mắt. Trong đợt cá ở làng bè Thống Nhất chết hàng loạt ngày 24-11 vừa qua, dù nước thải của Công ty giấy Tân Mai không phải là nguyên nhân chính làm cá chết nhưng Ban giám đốc công ty vẫn hỗ trợ 30 triệu đồng cho 6/11 hộ bị thiệt hại nặng với tinh thần tương trợ do cùng sống trên một dòng sông.

Phương Liễu