Nước thải công nghiệp: Chưa được các doanh nghiệp coi trọng

Từ vụ việc bắt quả tang xả nước thải trái phép của Công ty cổ phần hữu hạn Vedan, cho thấy việc tuân thủ pháp luật về quản lý nước thải công nghiệp trong các khu công nghiệp (KCN) trên địa bàn vẫn đang là nỗi lo hàng đầu.

Từ vụ việc bắt quả tang xả nước thải trái phép của Công ty cổ phần hữu hạn Vedan, cho thấy việc tuân thủ pháp luật về quản lý nước thải công nghiệp trong các khu công nghiệp (KCN) trên địa bàn vẫn đang là nỗi lo hàng đầu.

* Nhiều KCN chưa hoàn thiện khu xử lý nước thải tập trung

Trên địa bàn Đồng Nai hiện có 29 KCN, trong đó có 21 KCN với gần 800 dự án đã đi vào hoạt động. Theo đánh giá tác động môi trường, tổng lưu lượng nước thải khoảng 68.000m3/ngày đêm, trong đó sông Đồng Nai tiếp nhận 48.000m3 và sông Thị Vải 20.000m3.

Đầu tư hệ thống xử lý nước thải vừa bảo đảm hoạt động đúng pháp luật, vừa thể hiện trách nhiệm xã hội với môi trường và cộng đồng.

Điều đáng quan ngại là, trong số 21 KCN thì chỉ 10 KCN có hệ thống xử lý nước thải tập trung và xử lý được khoảng 20.900 m3/ngày đêm, chiếm 31% lượng nước thải. Tuy đã qua xử lý, nhưng lượng nước thải này còn một số thông số chưa đạt yêu cầu, chất lượng nước thải chưa ổn định. Trong khi đó, 11 KCN còn lại mới chỉ có trên 10/176 dự án có hệ thống xử lý nước thải cục bộ, còn lại đều xả thẳng ra môi trường. Theo Sở Tài nguyên - môi trường một số KCN gây ô nhiễm nghiêm trọng là: Biên Hòa 1, Nhơn Trạch 2, Nhơn Trạch 3, Amata, Gò Dầu, Tam Phước, Loteco. Mới đây, Giám đốc Sở Tài nguyên - môi trường Lê Viết Hưng cho biết, 3 KCN nằm trong danh sách đen đáng quan ngại nhất là: Hố Nai, Sông Mây và Thạnh Phú.

Cụ thể như trường hợp Công ty cổ phần KCN Hố Nai (huyện Trảng Bom). Công ty này được ngành chức năng xếp vào loại KCN gây ô nhiễm nghiêm trọng nhất trong những KCN đang hoạt động trên địa bàn Đồng Nai, bởi tính chất các ngành nghề sản xuất chủ yếu là xi mạ. Thế nhưng gần 10 năm kể từ khi đi vào hoạt động, nước thải của KCN này vẫn thải trực tiếp ra sông Buông rồi ra sông Đồng Nai. Sai lầm của việc "kéo giỗ làm chạp", không xây dựng hệ thống xử lý nước thải ngay từ giai đoạn 1 mà chần chừ, khất hứa sẽ làm trong giai đoạn 2 đang đưa KCN Hố Nai vào con đường bế tắc. Nguy cơ bị đình chỉ thu hút đầu tư, không cho mở rộng giai đoạn 2 chỉ còn là vấn đề thời gian.

Đến nay, 90% diện tích giai đoạn 1 của KCN Hố Nai đã được lấp đầy với 104 dự án. Tổng lượng nước thải toàn KCN là 3.500m3/ngày đêm. Song, điều đáng nói trong tổng số 104 nhà máy đang hoạt động  chỉ có 14 nhà máy có hệ thống xử lý cục bộ và 5 nhà máy trong số này xử lý cục bộ đạt tiêu chuẩn. Qua kết quả quan trắc, tại 4 cống xả tập trung của KCN không có thông số nào đạt tiêu chuẩn.

 Vì đâu mà KCN Hố Nai lại chậm trễ việc xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung (XLNTTT)? Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, những khó khăn mà Công ty cổ phần KCN Hố Nai gặp phải là do tự mình tạo ra. Bởi theo đánh giá tác động môi trường giai đoạn 1, diện tích đất lẽ ra dành để xây dựng khu XLNTTT đã được công ty cho một dự án đầu tư nước ngoài thuê xây dựng nhà máy. Theo suy nghĩ chủ quan của công ty là "khi được duyệt giai đoạn 2, sẽ tiến hành xây dựng khu XLNTTT luôn một thể"! Song, chiếu theo quy định, giai đoạn 1 chưa có hệ thống XLNTTT thì không đủ điều kiện được mở rộng giai đoạn 2. Sự chủ quan "kéo giỗ làm chạp" này đã đưa KCN Hố Nai vào tình trạng bế tắc: giai đoạn 2 không được duyệt, còn đất ở giai đoạn 1 thì tìm mỏi mắt cũng không có chỗ nào phù hợp để xây dựng hệ thống XLNTTT. Ông Huỳnh Thanh Xuân, Giám đốc Công ty cổ phần KCN Hố Nai nhìn nhận: "Do thiếu thông tin và chủ quan nên chúng tôi đã không lường được những khó khăn".

Để kiểm soát vấn đề nước thải ở KCN Hố Nai, cũng nhằm tạo điều kiện cho Công ty cổ phần KCN Hố Nai giải quyết bế tắc, tại đợt giám sát của HĐND tỉnh vào cuối tháng 7 vừa qua, ông Huỳnh Chí Thắng, Phó chủ tịch HĐND tỉnh có ý kiến: "Có thể giải quyết theo hướng cho phép KCN Hố Nai tạm thời được tiến hành xây dựng khu XLNTTT nằm trên phần diện tích đất của giai đoạn 2, từ đó nối ống lên giai đoạn 1 để thu gom nước thải của những nhà máy đưa về xử lý. Hoặc đơn vị phải tự bồi thường cho nhà máy đã thuê vị trí đất được duyệt xây dựng hệ thống XLNTTT để thực hiện đúng theo cam kết đánh giá tác động môi trường".

* Các công ty hạ tầng KCN  sẽ không còn đường lui...

Không chỉ có KCN Hố Nai vướng nhiều thứ khi triển khai  xây dựng hệ thống XLNTTT,  hiện nay 27 trong số 29 KCN đang hoạt động chỉ mới có 10 KCN có hệ thống XLNTTT; 11 KCN khác  đang xây dựng và vận hành thử;  6 KCN còn lại chưa "động đậy" hoặc đã bắt đầu triển khai nhưng với tiến độ... "rùa bò".

Nước thải của KCN Hố Nai chưa qua xử lý xả thẳng ra sông Buông.

Theo quy định của tỉnh, đến tháng 12-2008 tất cả các KCN phải có hệ thống XLNTTT, chỉ có những KCN thật sự khó khăn về quỹ đất và là khách quan như chưa được bàn giao mặt bằng (chẳng hạn như KCN Sông Mây) thì mới được "châm chước" cho phép "leo" qua năm 2009. Còn những KCN khác, nếu không tích cực sẽ bị đình chỉ việc thu hút đầu tư, không cho mở rộng giai đoạn 2.

Rõ ràng, qua vụ việc Công ty Vedan cho thấy đã đến lúc tình trạng ô nhiễm môi trường do nước thải công nghiệp phải được các cơ quan chức năng và doanh nghiệp tập trung xử lý quyết liệt hơn nữa. Lộ trình đã có, các KCN không thể trì hoãn lâu hơn việc xây dựng hệ thống XLNTTT và các ngành chức năng cũng không thể nhân nhượng, chờ đợi các KCN mãi. Thời hạn của Bộ cũng đã ấn định chỉ đến năm 2010 là thời hạn cuối để các tất cả KCN hoạt động trên toàn quốc phải có hệ thống XLNTTT và vận hành xử lý đạt. Nếu chần chừ, các KCN sẽ không còn đường lui...

Phương Liễu