Phát triển mô hình hợp tác xã nhà ở:
Sẽ "giải cứu" tình trạng người lao động thiếu nhà?

Sau TP.Hồ Chí Minh và Hà Nội thì Đồng Nai là địa phương thứ 3 được Liên minh Hợp tác xã (LM HTX) Việt Nam chọn làm nơi thí điểm cho mô hình hợp tác xã nhà ở nhằm mục đích hỗ trợ các xã viên, chủ yếu là người thu nhập thấp có điều kiện mua nhà. Nhơn Trạch - một địa phương có nhu cầu khá bức thiết về nhà ở cho người lao động được chọn là nơi thực hiện dự án đầu tiên.

Sau TP.Hồ Chí Minh và Hà Nội thì Đồng Nai là địa phương thứ 3 được Liên minh Hợp tác xã (LM HTX) Việt Nam chọn làm nơi thí điểm cho mô hình hợp tác xã nhà ở nhằm mục đích hỗ trợ các xã viên, chủ yếu là người thu nhập thấp có điều kiện mua nhà. Nhơn Trạch - một địa phương có nhu cầu khá bức thiết về nhà ở cho người lao động được chọn là nơi thực hiện dự án đầu tiên.

Người thu nhập thấp sẽ có cơ hội mua nhà.

* Dự án cho người thu nhập thấp

Theo LM HTX Việt Nam, chiến lược phát triển HTX nhà ở tại Việt Nam là sẽ hình thành các HTX nhà ở cơ sở tại các tỉnh, thành phố, sau đó sẽ hình thành các liên hiệp HTX nhà ở nhằm tổ chức các dịch vụ hỗ trợ cho hoạt động của các HTX. Khi đủ "lực", sẽ hình thành liên đoàn HTX nhà ở cấp quốc gia để đại diện và thúc đẩy phong trào HTX nhà ở. Mô hình HTX nhà ở của Việt Nam dựa trên mô hình của Thụy Điển - quốc gia có số lượng HTX nhà ở nhiều nhất trên thế giới, nghĩa là sẽ hình thành mô hình "HTX mẹ - HTX con". Trong đó, "HTX mẹ" là tổ chức sẽ đóng vai trò tìm kiếm địa điểm, hình thành dự án, huy động vốn, đăng ký xã viên tương lai, xây dựng... và "HTX con" sẽ được thiết lập sau đó để quản lý và phục vụ các dịch vụ khác, dựa trên nguyên tắc hoạt động của HTX.

Cũng theo đề án của Liên minh HTX Việt Nam thì người lao động có thu nhập thấp sẽ được tiếp cận với nhà ở thông qua "Chương trình tiết kiệm nhà ở" do Liên minh HTX Việt Nam phối hợp với Ngân hàng Sài Gòn Thương Tín  (Sacombank) triển khai nhằm giúp người có thu nhập thấp có điều kiện tiết kiệm tiền và tiếp cận với các chương trình mua nhà của các HTX nhà ở. Chương trình này được triển khai dưới hình thức tính điểm, với quy định cứ 100.000 đồng  tương đương với 1 điểm. Người tham gia sẽ nộp tiền vào và quy đổi ra điểm, số điểm này sẽ là căn cứ để xác định thứ tự ưu tiên mua nhà cho người tham gia khi có dự án. Để đảm bảo tính công bằng và đúng đối tượng tham gia, chương trình này quy định số điểm tối đa mỗi năm của 1 người tham gia là 36 điểm, số tiền nộp vào dư ra (nếu có) sẽ được quy thành điểm ở "thì tương lai". Khi bắt đầu có dự án xây nhà, thông tin sẽ được công khai rộng rãi, những người tham gia chương trình tiết kiệm sẽ dùng số điểm đã tích lũy được để đăng ký trở thành xã viên, được mua nhà và tham gia giám sát quá trình xây dựng, thiết kế, mua bán nhà, cho thuê, quản lý nhà... Xã viên chỉ phải trả trước 30% giá trị căn nhà, số còn lại sẽ đăng ký trả theo từng giai đoạn phù hợp. Tuy nhiên, đối tượng được quyền mua nhà cũng sẽ được HTX nhà ở xem xét kỹ càng về nhiều mặt: nhu cầu, thu nhập... để tránh tình trạng dự án phục vụ không đúng đối tượng.

* Thực hiện: dễ hay khó?

Cho đến nay, cùng với Hà Nội thì TP. Hồ Chí Minh là nơi đầu tiên thực hiện thí điểm mô hình này. Theo Liên minh HTX TP. Hồ Chí Minh thì hiện tại, sau gần 3 năm thực hiện, thuận lợi cũng thấy rõ, đồng thời khó khăn cũng không ít. Hiện tại, TP. Hồ Chí Minh đang có 3 dự án ở  quận 12, Thủ Đức và  Bình Chánh. Trong đó, dự án ở quận 12 đã hoàn chỉnh các thủ tục và các khâu chuẩn bị, chỉ còn chờ giấy phép, dự án này có khoảng 200 căn hộ. Theo tổng kết của Liên minh HTX TP.Hồ Chí Minh thì những thuận lợi có thể nhận thấy sau 3 năm thực hiện thí điểm là: nhu cầu nhà ở của TP.Hồ Chí Minh hiện đang vô cùng bức thiết và một số HTX còn quỹ đất đã có những động thái ủng hộ mạnh mẽ. Hiện đã có 500 thành viên đăng ký chương trình tiết kiệm nhà ở và Sacombank đang tiến hành đăng ký thành viên, công khai dự án. TP.Hồ Chí Minh cũng đã thành lập được 1 HTX nhà ở, một số HTX khác cũng đang xúc tiến để thành lập thêm các HTX nhà ở mới. Tuy nhiên, quá trình thực hiện đã cho thấy những khó khăn nảy sinh: quỹ đất quá thiếu, hoặc nếu có thì việc giải tỏa đền bù cũng vô cùng nan giải, nguồn vốn cần có lên đến hàng ngàn tỷ đồng. Điều này rất cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ phía Nhà nước và các ngành liên quan vì bản thân HTX không thể đủ tiềm lực để giải quyết. Thứ hai là vấn đề vốn, các HTX nhà ở sẽ phải rất linh động để có thể huy động vốn từ nhiều kênh khác nhau nhằm giải quyết các vấn đề như tạo quỹ đất, thiết kế, xây dựng... Một khó khăn nữa là quá trình thực hiện sẽ có những vướng mắc từ luật, cơ chế. Chẳng hạn, theo quy định thì các cơ sở kinh doanh không được bán nhà khi chưa xây dựng xong cơ sở hạ tầng. Nhưng nếu các HTX nhà ở giải quyết xong phần hạ tầng mới bán thì sẽ lại trái với tinh thần của HTX, nghĩa là người dân phải được tham gia từ đầu trong các khâu xây dựng, thiết kế...

Nhà chung cư cho người thu nhập thấp ở Nhơn Trạch.

Đồng Nai tuy không phải là địa phương có quỹ đất quá "nóng" và hiếm như TP.Hồ Chí Minh, song các vấn đề như quỹ đất, vốn, cơ chế... cũng sẽ là những trở ngại mà các HTX nhà ở của Đồng Nai phải tìm cách vượt qua khi bắt tay vào thực hiện các dự án. Ông Phạm Văn Hùng, Trưởng phòng Quản lý nhà ở công sở của Sở Xây dựng nêu ý kiến: "Muốn thực hiện tốt các dự án và theo đúng tinh thần nhà ở cho người thu nhập thấp, đòi hỏi phải có sự phối hợp hết sức chặt chẽ giữa liên minh HTX và các sở, ngành. Trên thực tế, có nhiều dự án nhà ở theo mục đích kinh doanh mà còn chậm trễ, huống gì nhà ở mang tính xã hội cho người thu nhập thấp?".

Hiện tại, HTX TM - DV Nhơn Long được chọn là đơn vị đầu tiên thực hiện thí điểm một dự án nhà ở dành cho người thu nhập thấp trên địa bàn huyện Nhơn Trạch - địa phương đã được chọn làm thí điểm. Ông Dương Văn Hoàng, Chủ nhiệm HTX TM - DV Nhơn Long khẳng định, ông rất tự tin vào dự án này vì trước khi xin thực hiện, ông đã tham khảo rất kỹ mô hình ở TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội. Mặt khác, quỹ đất đã có, nguồn vốn cũng đã "nhìn thấy" được từ nhiều kênh và có thể huy động được. Ông Hoàng cho biết, theo dự kiến, dự án lần này sẽ cố gắng xây dựng trên 100 căn hộ với mức giá "chắc chắn là phải rẻ hơn mức giá của TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội". Tuy nhiên, dự án vẫn phải cần đến sự hỗ trợ rất mạnh mẽ của các ngành liên quan vì trước mắt, có quá nhiều thủ tục phải chuẩn bị trước. Khi bắt tay vào thực hiện và có thành công hay không thì câu trả lời còn đang ở  phía trước.

Vi Lâm