Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Khương Văn Mười: Biên Hòa có giá trị lớn về cảnh quan

Sinh ra và lớn lên ở Cù lao Phố (xã Hiệp Hòa, TP.Biên Hòa), kiến trúc sư (KTS) Khương Văn Mười được biết đến với nhiều công trình nổi tiếng cả nước, như: cao ốc Thuận Việt, quảng trường Hồ Chí Minh, công viên Bác Hồ… và từng đoạt nhiều giải thưởng uy tín.

 

Sinh ra và lớn lên ở Cù lao Phố (xã Hiệp Hòa, TP.Biên Hòa), kiến trúc sư (KTS) Khương Văn Mười được biết đến với nhiều công trình nổi tiếng cả nước, như: cao ốc Thuận Việt, quảng trường Hồ Chí Minh, công viên Bác Hồ… và từng đoạt nhiều giải thưởng uy tín.

Ở cương vị là Chủ tịch Hội KTS TP.Hồ Chí Minh và là Phó chủ tịch Hội KTS Việt Nam, ông vẫn thường xuyên làm giám khảo các cuộc thi kiến trúc, và một trong những hoạt động mà nhiều năm qua ông đeo đuổi là khuyến khích, cổ vũ cho kiến trúc xanh. Khi Hội KTS Việt Nam thành lập Hội đồng Kiến trúc xanh Việt Nam, ông đã trở thành Phó chủ tịch Hội đồng Kiến trúc xanh Việt Nam.

* Những năm gần đây, người ta nhắc nhiều về kiến trúc xanh. Có thể hiểu khái niệm này một cách đơn giản ra sao?

- Kiến trúc xanh là một phần trong đô thị xanh. Hiểu đơn giản, một công trình kiến trúc phải bảo đảm các yếu tố, như: không làm thay đổi địa hình; không gây ô nhiễm và tác động đến môi trường; tiết kiệm năng lượng, không làm ảnh hưởng đến tài nguyên. Kiến trúc xanh không chỉ có cây xanh là đủ, Hội KTS Việt Nam đưa ra 5 tiêu chí, trong đó nêu rõ kiến trúc xanh của Hội KTS Việt Nam là công trình kiến trúc phải mang tính nhân văn, tức là bao gồm yếu tố con người.

* Ông đã tham gia, khởi xướng nhiều hoạt động kiến trúc xanh - giữa lúc ô nhiễm môi trường đang báo động. Vậy, khó khăn nhất trong việc khuyến khích chủ đầu tư lẫn KTS tham gia kiến trúc xanh là gì? Làm sao để cân bằng lợi ích giữa chi phí cho kiến trúc xanh và hiệu quả công trình?

- Cái khó nhất là kiến trúc xanh muốn ra đời, phải được sự đồng ý của nhà đầu tư. Thực tế, để ra đời một công trình kiến trúc xanh, chi phí sẽ cao hơn so với các công trình bình thường.

Một số đơn vị nghiên cứu về công trình xanh cho biết, để đảm bảo kiến trúc xanh thì chi phí công trình tăng lên 30%. Các nhà đầu tư phải tốn nhiều chi phí hơn cho công trình xanh khiến giá thành sản phẩm đắt hơn và phải bán giá cao hơn. Do vậy, thông điệp của chủ đầu tư phải đưa ra là: “Anh mua cái nhà này với giá này nhưng 5 năm sau anh được cái gì? Tiền điện thấp, chi phí vận hành thấp, môi trường sống tốt…”. Người sử dụng bỏ ra số tiền cao hơn để mua căn hộ, nhưng họ sẽ được hưởng thụ giá trị của nó về lâu dài. Giữa ý chí và chi phí thì sự cân nhắc là tương đối. Quan trọng là chủ đầu tư suy nghĩ ra sao.

* Việt Nam là một quốc gia được ví như một “đại công trường” với tốc độ xây dựng nhanh và mạnh. Vậy thời điểm này đã phù hợp để nghĩ đến việc chi tiền cho kiến trúc xanh chưa?

- Không phải là “phù hợp” hay chưa mà phải nghĩ tới, vì cùng với sự phát triển, ai cũng nhận thấy nguy cơ tàn phá môi trường hiện hữu rất rõ. Hiện nay, một số doanh nghiệp, nhà nước đã làm điều này. Tôi nghĩ nhà nước cần đi tiên phong, các công trình thực hiện từ ngân sách nên là những công trình đầu tiên đi theo kiến trúc xanh với những quy chuẩn tương ứng. Có như thế, các doanh nghiệp tư nhân, chủ đầu tư nhỏ lẻ mới làm theo.

* Biên Hòa là thành phố nơi ông sinh ra, lớn lên. Ông có thấy Biên Hòa đã và đang thiếu những công trình có dấu ấn kiến trúc đặc trưng? Cần làm gì và suy nghĩ ra sao để Biên Hòa không còn là một điểm mờ nhạt mỗi khi người ta nhắc về một thành phố đẹp?

- Thật sự để có một dấu ấn kiến trúc không hề dễ. Có khi cả một thời đại cũng chỉ lưu lại được vài công trình kiến trúc tạo dấu ấn, đừng nói đến một địa phương. Vậy nên chúng ta cần trân trọng những gì đã và đang có. Tôi không cho rằng Biên Hòa hoàn toàn “trắng tay” về kiến trúc. Nếu nói về những công trình xây dựng sau này, Văn miếu Trấn Biên cũng được xem là một công trình có điểm nhấn.

Còn lại, quan trọng là phải chú ý đến những công trình cần bảo tồn: đền chùa, nhà cổ… Có nhiều công trình kiến trúc cổ của Đồng Nai có thể bảo tồn. Phát triển và bảo tồn là hai khái niệm nhiều khi mâu thuẫn, nhưng phải xác định cái nào cần bảo tồn, cái nào có thể phá vỡ… để hài hòa chúng là điều cần suy nghĩ.

* Có cơ hội nào để Biên Hòa trở thành một đô thị xanh trong tương lai không?

- Tôi cho là có. Không đô thị nào là hoàn chỉnh, đô thị nào cũng có mặt hay, mặt yếu. Chúng ta thiết kế nó, làm nó sau những nơi khác cũng không phải là điều đáng ngại quá. Nếu làm quá sớm, khi chưa đủ lực và các giải pháp quy hoạch còn hạn chế thì có thể phá vỡ cả đô thị, còn bây giờ phương tiện đã đầy đủ hơn, chúng ta có thể làm tốt hơn nếu quyết tâm.

Biên Hòa có giá trị lớn về cảnh quan mà may mắn chúng ta chưa khai thác. Điều này có hay, có dở. Nếu ngày xưa làm sai, thì giờ sửa rất khó. Với tôi, làm sao có thể khai thác được sông Đồng Nai là quan trọng. Đó là viên ngọc chưa mài.

* Ông nói sông Đồng Nai là viên ngọc chưa mài. Vậy phải “mài” ra sao để người dân vừa có thể thụ hưởng những giá trị rất đẹp của con sông, về cảnh quan và thẩm mỹ kiến trúc? Ông nghĩ sao về dự án cải tạo cảnh quan sông Đồng Nai mà tỉnh đang dự kiến sẽ làm?

- Bờ sông Đồng Nai chưa có công trình kiến trúc tạo điểm nhấn cho thành phố. Rất nhiều thành phố trên thế giới và một vài nơi trong nước đã tận dụng được điều này, rất duyên dáng và tạo ấn tượng.

Đừng ngại ngần với các dự án khai thác dòng sông, vấn đề là làm như thế nào. Nếu để dòng sông vừa có công trình đẹp, vừa có cảnh quan cho người dân hưởng thụ thì rất nên ủng hộ. Dự án phải là công trình có giá trị về kiến trúc, thẩm mỹ. Người dân sẽ chấp nhận nó nếu nó đẹp và có giá trị. Tôi nghĩ chúng ta nên thay đổi những gì chúng ta đang có với sông Đồng Nai. Ít nhất là khai thác nó tốt hơn và để người dân hưởng thụ nhiều hơn, thay vì chỉ một con đường ven sông như hiện tại.

* Vẫn là câu chuyện đô thị Biên Hòa, việc di dời Khu công nghiệp Biên Hòa 1 như dự tính liệu có làm mất đi hình ảnh kiến trúc của một đô thị công nghiệp như nhiều lo lắng không, thưa ông?

- Di dời khu công nghiệp nên xem là chuyện bình thường. Ví dụ, TP.Hồ Chí Minh ngày xưa có hơn 3 ngàn xưởng sản xuất nằm trong lòng thành phố, buộc phải di dời. Di dời vì môi trường, cũng là cơ hội để doanh nghiệp hiện đại hóa lại cơ sở vật chất của mình. Vấn đề là các cơ chế hỗ trợ và giải pháp.

Giá trị lịch sử về mặt cảnh quan kiến trúc của khu công nghiệp cũng không phải là điều quá lo. Chúng ta có thể giữ lại vài biểu tượng của khu công nghiệp, đâu nhất thiết phải giữ nhà máy lại? Còn bản chất thành phố công nghiệp thì vẫn là thành phố công nghiệp.

* Ông là “dân” Cù lao Phố, sinh ra và lớn lên cạnh dòng sông. Sông có ý nghĩa như thế nào với ông? Và ông có hài lòng với sự phát triển của Cù lao Phố hiện tại?

- Tôi sống trên sông nước, sinh ra ở đó, hàng ngày tắm giặt, câu cá, xách nước tưới cây… Biết bao kỷ niệm, tôi mong muốn trở lại tuổi thơ với những chiều tắm sông, bơi thuyền qua lại. Rất khó nói tôi hài lòng hay không với sự phát triển của Cù lao Phố, bởi những kỷ niệm thơ mộng, êm đềm chi phối nên khó đưa ra nhận xét khách quan. Tôi chỉ mong muốn chúng ta xem xét kỹ điều gì cần bảo tồn, điều gì cần phát triển. Các công trình cá nhân tôi muốn giữ gìn là chùa Ông, chùa Đại Giác… và nếu được, tái hiện những khu phố sầm uất ngày xưa thì quá tuyệt.

 Xin cảm ơn ông!

Kim Ngân (thực hiện)