Đón xuân này, ta nhớ báo xuân xưa

Triển lãm Báo xuân tiến bước thời đại số được tổ chức lần đầu tiên tại không gian Ðường Sách Thành phố Hồ Chí Minh chào mừng Xuân Bính Ngọ 2026 từ ngày 28-1 đến 1-2, quy tụ hơn 50 ảnh bìa báo xuân xưa và nay được số hóa cùng khoảng 20 giai phẩm Xuân Bính Ngọ 2026 phục vụ cho công chúng thưởng thức tại chỗ.

Á hậu 3 - Hoa hậu Quốc tế 2015 Phạm Hồng Thúy Vân được trao tặng ảnh bìa ấn phẩm Đồng Nai cuối tuần có chân dung của cô bên cạnh các khách mời giao lưu bàn tròn tại Lễ khai mạc Triển lãm Báo xuân tiến bước thời đại số ngày 28-1. Ảnh: Nguyễn Anh

Ôn cố tri tân

Triển lãm gắn với giá trị “Lan tỏa tri thức và những giá trị văn hóa tốt đẹp” của Đường Sách Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời trình làng nét thẩm mỹ, độ chỉn chu, phong phú và đa dạng về hình ảnh của các bìa báo xuân có chiều dài lịch sử 108 năm - tính từ khi làng báo chí Việt Nam có kỳ báo được xem là giai phẩm xuân đầu tiên in bằng quốc ngữ lẫn chữ Nho: Tạp chí Nam Phong số Tết Mậu Ngọ năm 1918. Người xem không khỏi thú vị trước sự tinh tế và ý nghĩa tiễn đưa năm cũ, chào đón năm mới trên tranh bìa của tờ báo này vẽ 2 bậc cao niên một sáng và một mờ, tay cầm cành đào tượng trưng cho 2 vị Hành khiển phán quan Đinh Tỵ (ông áo đen, cầm nhánh đào không có bông) bàn giao ấn tín cho Mậu Ngọ (ông áo vàng cầm nhánh đào tươi bông).

Người xem triển lãm cũng được chiêm ngưỡng bìa báo “số mừng Xuân”, “số Tết” quý hiếm của các báo Ngày Nay năm Ất Hợi 1935, Đinh Sửu 1937; Tổng Xã Báo các năm Nhâm Ngọ 1942, Quý Mùi 1943, Giáp Thân 1944; Tân Văn các năm Ất Hợi 1935, Bính Tý 1936; Phụ Nữ Tân Văn các năm Nhâm Thân 1932, Quý Dậu 1933, Giáp Tuất 1934… cho thấy một thời kỳ đầu báo xuân Việt Nam thường đăng tranh vẽ phụ nữ, hoa xuân, phản ánh không khí tươi vui, đằm thắm và đẹp đẽ.

Triển lãm có phần nội dung quan trọng không kém là “Bìa báo xuân qua nửa thế kỷ” được số hóa, mang tính tuyển chọn từ các báo được bạn đọc yêu thích như: Sài Gòn Giải Phóng, Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Người Lao Động, Giác Ngộ, Công giáo & Dân Tộc… Trong đó đặc biệt có bìa báo xuân đầu tiên của các báo: Sài Gòn Giải Phóng, Tuổi Trẻ, Giác Ngộ và Công Giáo & Dân Tộc cách đây đúng 50 năm (báo Xuân Bính Thìn 1976), bìa báo xuân đầu tiên của Báo Thanh Niên tròn 40 năm (báo Xuân Bính Dần 1986)…

Á hậu 3 - Hoa hậu Quốc tế 2015 Phạm Hồng Thúy Vân cùng ảnh bìa Đồng Nai cuối tuần trong Triển lãm Báo xuân tiến bước thời đại số ở Đường Sách Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Nguyễn Tùng

Tiến bước số hóa, lan tỏa muôn nơi

Tại bàn tròn giao lưu nằm trong Chương trình khai mạc Triển lãm Báo xuân tiến bước thời đại số ngày 28-1, ông Trần Đình Ba (Phó Giám đốc - Phó Tổng biên tập Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh) say sưa kể lại quá trình sưu tầm và nghiên cứu báo xuân Việt Nam thế kỷ XIX số hóa từ Thư viện quốc gia Pháp (Bibliothèque nationale de France): “Tìm về báo xuân, báo Tết cách đây hơn 100 năm là tìm với phong vị báo xuân xưa cùng những đặc trưng riêng có của báo chí Việt một thời. Điểm chung dễ thấy là, các số báo xuân, Tết đều tăng trang so với số thường, tập trung chủ đạo “hương vị ngày xuân, Tết” với đủ thể loại thơ ca, truyện ngắn, đoản thiên tiểu thuyết, xã luận, tranh biếm họa và không thể thiếu những bài mang tính tổng kết về tình hình thời sự trong nước, hoặc mở rộng ra quốc tế trong năm đã qua và dự đoán vận hội mới”.

Các nhà báo, giảng viên và sinh viên báo chí tham quan triển lãm và chụp ảnh lưu niệm. Ảnh: Quyết Tới

Nhà báo Lê Hữu Tuấn (Phó Tổng biên tập báo Công giáo & Dân tộc) cho biết: “Ngày nay, với sự phát triển của công nghệ, nỗ lực của các cơ quan tòa soạn báo chí không chỉ trong việc mang đến ấn phẩm đặc biệt đậm đà sắc xuân cho công chúng mà còn tiến bước chuyển đổi số mạnh mẽ thông qua việc chuyển định dạng bản in truyền thống đến e-Paper, lưu trữ số hóa rất tốt và hệ thống khoa học các số báo xuân để đời sau có thể dễ dàng đọc được”.

Sau khi thưởng thức triễn lãm, Hoa khôi Sinh viên phát thanh - truyền hình 2025 Nguyễn Ngọc Phương Trinh bày tỏ: “Những người trẻ, học sinh, sinh viên ngành báo chí, phát thanh - truyền hình như chúng tôi có thể học được rất nhiều từ tinh thần làm nghề đầy cảm hứng của các thế hệ làm sách, báo đi trước. Ngày nay, bạn đọc trẻ có thể đọc báo xuân qua ấn bản in truyền thống lẫn phiên bản điện tử (e-Paper) dễ dàng nhờ chuyển đổi số. Tôi nhận thấy rằng, trong thời đại công nghệ và trí tuệ nhân tạo thì những giá trị cốt lõi của sách báo nói chung và báo xuân - sách Tết nói riêng - cả ở phiên bản báo giấy vật lý lẫn phiên bản số hóa điện tử - vẫn nằm ở câu chuyện bản sắc văn hóa dân tộc và con người Việt Nam hòa vào nhịp sống thời đại mà không quên những tập tục truyền thống tốt đẹp của ông bà từ ngàn xưa”.

Triển lãm Báo xuân tiến bước thời đại số góp phần tái hiện ký ức truyền thống báo xuân qua nhiều giai đoạn lịch sử, truyền cảm hứng cho những bạn trẻ gen Z, sinh viên, học sinh thấu hiểu những trang báo xuân không chỉ là ấn phẩm đọc mà còn là cách gìn giữ ký ức, truyền thống tốt đẹp của dân tộc, bảo vệ di sản văn hóa tinh thần lan tỏa nơi cộng đồng xã hội.

Khánh Kiên