Làm rõ phạm vi giao dịch bắt buộc công chứng, lộ trình bỏ địa hạt với bất động sản

Giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên thảo luận sáng 11-4 về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu để hoàn thiện dự thảo luật. Nhiều nội dung được làm rõ, trong đó có phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng, thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản theo địa hạt, giao dịch đặt cọc mua bán bất động sản, công chứng ngoài trụ sở và công chứng điện tử từ xa.

Trong phần làm rõ các vấn đề liên quan đến Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết một trong những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là quy định tại Điều 3 về phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng. Theo Bộ trưởng, đây là điều khoản rất quan trọng trong Luật Công chứng hiện hành và cũng là nội dung được dự kiến sửa đổi trong dự thảo luật lần này.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình thêm về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng

Làm rõ thêm nội dung này, Bộ trưởng cho biết theo quy định của Luật Công chứng năm 2024, Bộ Tư pháp đã được giao và hiện đang thực hiện việc tập hợp, tổng hợp toàn bộ các quy định trong luật và nghị định hiện hành về các giao dịch bắt buộc phải công chứng để công bố công khai trên Cổng thông tin điện tử của Bộ. Việc này, theo Bộ trưởng đang được thực hiện công khai, minh bạch, để người dân, doanh nghiệp và các chủ thể liên quan có thể theo dõi rõ loại giao dịch nào phải công chứng và căn cứ pháp lý nằm ở luật hay nghị định nào. Bộ trưởng cho biết, trong thời gian tới Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục thực hiện theo hướng này.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Về định hướng sửa luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh dự thảo lần này không sửa đổi tiêu chí theo hướng mở rộng, mà theo hướng thu hẹp hơn phạm vi các giao dịch phải công chứng so với quy định hiện hành. Nếu như hiện nay, theo các luật và nghị định hiện hành, có 22 loại giao dịch phải công chứng, thì phương án Chính phủ đề xuất là giảm xuống còn 16 loại. Đồng thời, dự thảo cũng thu hẹp nguồn quy định theo hướng chỉ luật mới được quy định giao dịch bắt buộc phải công chứng, còn nghị định của Chính phủ sẽ không quy định thêm loại giao dịch bắt buộc phải công chứng. Theo cơ quan soạn thảo, cách tiếp cận này vừa bảo đảm chặt chẽ hơn, vừa góp phần cắt giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn cho người dân, doanh nghiệp, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu để làm rõ thêm tiêu chí, đồng thời xử lý tốt hơn mối quan hệ giữa Luật Công chứng và các luật chuyên ngành.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu nêu về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng

Một nội dung lớn khác được ông Hoàng Thanh Tùng làm rõ là quy định tại Điều 44 về thẩm quyền công chứng giao dịch có đối tượng là bất động sản. Theo Bộ trưởng, có ý kiến đại biểu đề nghị bỏ quy định về thẩm quyền công chứng theo địa hạt tỉnh, thành phố; cũng có ý kiến đặt vấn đề giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản có phải là giao dịch bắt buộc phải công chứng hay không.

Về đề nghị bỏ quy định thẩm quyền công chứng theo địa hạt đối với giao dịch bất động sản, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết Chính phủ đã đánh giá đây là quy định mới được sửa đổi khá toàn diện vào năm 2024 và hiện vẫn đang trong quá trình triển khai thực hiện. Qua đánh giá thực tiễn, trong điều kiện hiện nay khi cơ sở dữ liệu công chứng tập trung, thống nhất trên toàn quốc vẫn đang trong quá trình xây dựng, hoàn thiện, việc dỡ bỏ ngay quy định công chứng theo địa hạt là chưa đủ điều kiện để thực hiện. Quy định này hiện vẫn cần thiết để bảo đảm an toàn pháp lý và ngăn chặn gian lận trong các giao dịch bất động sản, vốn là loại tài sản có giá trị lớn, liên quan mật thiết đến quyền, lợi ích của người dân và ổn định xã hội. Nếu pháp luật không quy định chặt chẽ đối với loại giao dịch này, nguy cơ phát sinh tranh chấp sẽ rất lớn và rất phức tạp.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Bộ trưởng phân tích thêm, quy định theo địa hạt giúp công chứng viên tại địa phương có điều kiện thuận lợi hơn trong việc kiểm tra tình trạng thực tế của tài sản, xác thực nhân thân của các bên tham gia giao dịch, đồng thời ngăn chặn hiệu quả hơn các hành vi giả mạo, lừa đảo. Trong khi đó, thực tế hiện nay mỗi tỉnh, thành phố vẫn đang sử dụng một phần mềm cơ sở dữ liệu công chứng riêng, chưa thực sự liên thông với nhau trên phạm vi toàn quốc. Theo định hướng của Chính phủ và dự thảo luật, tới đây sẽ xây dựng một cơ sở dữ liệu công chứng thống nhất, liên thông trong cả nước, thay thế cho các cơ sở dữ liệu riêng của từng địa phương. Khi hệ thống này hoàn thành, thông tin được kết nối đồng bộ thì lúc đó mới có đủ điều kiện để gỡ bỏ quy định về thẩm quyền công chứng theo địa hạt. Còn ở thời điểm hiện tại, nếu bỏ ngay sẽ tiềm ẩn rủi ro lớn.

Liên quan đến kinh nghiệm quốc tế, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết ở một số nước có nền công chứng phát triển như Pháp, Đức, Tây Ban Nha… - những nước theo hệ thống công chứng La-tinh tương đồng với Việt Nam - các giao dịch bất động sản cũng được quản lý rất chặt chẽ, vừa bắt buộc phải công chứng, vừa có các cơ chế kiểm soát chặt để bảo đảm an toàn pháp lý đối với quyền sở hữu bất động sản. Từ đó, cơ quan soạn thảo dự kiến tiếp tục báo cáo Quốc hội theo hướng tiếp tục duy trì thẩm quyền công chứng theo địa hạt đối với bất động sản trong giai đoạn hiện nay.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng làm rõ một số vấn đề đại biểu nêu về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng

Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng khẳng định Điều 44 trong dự thảo không phải giữ nguyên mà có nhiều điểm sửa đổi quan trọng. Cụ thể, dự thảo thay cụm từ “giao dịch về bất động sản” bằng cụm từ “giao dịch có đối tượng bất động sản”, qua đó xác định rõ hơn phạm vi các giao dịch phải áp dụng quy định này, tức là chỉ những giao dịch trực tiếp liên quan đến bất động sản mới thuộc diện công chứng theo địa hạt; còn các giao dịch gián tiếp thì không bắt buộc. Sửa đổi này nhằm khắc phục tình trạng còn nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tiễn về Điều 44 hiện hành.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng thu hẹp phạm vi áp dụng công chứng theo địa hạt để tạo thuận lợi hơn cho người dân. Những giao dịch gián tiếp như hợp đồng ủy quyền liên quan đến bất động sản, hay hợp đồng chuyển nhượng, hợp đồng mua bán bất động sản trong một số trường hợp trước đây bị hiểu là phải công chứng theo địa hạt, thì nay không còn bắt buộc như vậy nữa, mà có thể được công chứng tại bất kỳ tổ chức hành nghề công chứng nào trên toàn quốc. Bộ trưởng Bộ Tư pháp đánh giá đây là một bước cải cách nhằm giảm thời gian và chi phí cho người dân có nhu cầu công chứng. Đồng thời, dự thảo luật cũng quy định theo hướng có lộ trình tiến tới bỏ quy định địa hạt khi cơ sở dữ liệu công chứng toàn quốc được hoàn thiện; cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu để báo cáo Chính phủ nghiên cứu quy định lộ trình này rõ ràng, minh bạch hơn thay vì quy định theo hướng chung chung.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Đối với băn khoăn về giao dịch đặt cọc để mua bán, chuyển nhượng bất động sản, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đồng tình với ý kiến cho rằng không nên hiểu đây là giao dịch bắt buộc phải công chứng. Làm rõ rằng Điều 44 không quy định giao dịch nào phải công chứng, mà chỉ quy định về thẩm quyền công chứng đối với giao dịch có đối tượng là bất động sản. Vì vậy, việc nhắc đến giao dịch đặt cọc trong phạm vi điều chỉnh của Điều 44 chỉ có nghĩa đây là loại giao dịch nếu thực hiện công chứng thì phải theo thẩm quyền địa hạt, chứ không đồng nghĩa với việc pháp luật bắt buộc giao dịch đặt cọc phải công chứng. Theo Bộ trưởng, đây là hai vấn đề khác nhau và cần được hiểu đúng trong quá trình áp dụng.

Liên quan đến quy định công chứng ngoài trụ sở, Bộ trưởng cho biết một số đại biểu đề nghị nghiên cứu mở rộng thêm các trường hợp được thực hiện ngoài trụ sở so với quy định hiện hành. Tuy nhiên, Chính phủ không đề xuất sửa đổi Điều 46 của Luật Công chứng hiện hành, bởi qua thực hiện từ năm 2024 đến nay cho thấy quy định hiện hành cơ bản là phù hợp, đã bao quát tương đối đầy đủ các trường hợp cần thiết như người già yếu, người đang điều trị nội trú, người bị cách ly, bị tạm giữ, tạm giam hoặc đang chấp hành án phạt tù. Với các trường hợp này, nếu có nhu cầu công chứng thì đều có thể thực hiện ngoài trụ sở. Luật hiện hành cũng đã cho phép Chính phủ quy định thêm các trường hợp có lý do chính đáng, tạo dư địa linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Theo đó, việc không mở rộng quá mức các trường hợp công chứng ngoài trụ sở là nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa yêu cầu chặt chẽ của quy trình, thủ tục công chứng và yêu cầu tạo thuận lợi cho người dân.

Các đại biểu tham dự phiên họp

Đối với đề xuất tiếp tục mở rộng công chứng điện tử từ xa, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết nội dung này hiện đã được thực hiện theo Luật Công chứng năm 2024 và đang được triển khai. Tuy nhiên, theo kinh nghiệm thế giới cho thấy việc thực hiện công chứng điện tử từ xa cần được tiến hành thận trọng, từng bước, phù hợp với mức độ hoàn thiện của công nghệ và điều kiện bảo đảm an toàn. Nếu đẩy quá nhanh có thể dẫn đến rủi ro. Vì vậy, cơ quan soạn thảo xin ghi nhận ý kiến của đại biểu Quốc hội để tiếp tục báo cáo Chính phủ chỉ đạo thực hiện trong thời gian tới, trên tinh thần khi điều kiện cho phép sẽ từng bước mở rộng.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng làm rõ một số vấn đề đại biểu nêu về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng

Kết thúc phần giải trình đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục tiếp thu, rà soát, hoàn thiện các quy định của dự thảo theo hướng vừa bảo đảm an toàn pháp lý, vừa tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp trong tiếp cận dịch vụ công chứng. Những nội dung được nhiều đại biểu quan tâm như phạm vi giao dịch bắt buộc phải công chứng, thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản theo địa hạt, giao dịch đặt cọc, công chứng ngoài trụ sở hay công chứng điện tử từ xa sẽ tiếp tục được nghiên cứu, giải trình đầy đủ trong quá trình hoàn thiện hồ sơ dự án luật trước khi trình Quốc hội xem xét ở bước tiếp theo.

Nguồn: Cổng TTĐT Quốc hội Việt Nam