50 NĂM BÁO CHÍ ĐỒNG NAI

Cặp đôi đi đầu trong việc thiết lập Báo Đồng Nai

Sau ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tỉnh Đồng Nai chính thức ra đời, 2 cơ quan ngôn luận chủ lực của tỉnh là Báo Đồng Nai và Đài Phát thanh Đồng Nai được thành lập. Trong đó, Báo Đồng Nai được giao cho đồng chí Đoàn Ngọc Giao “trực tiếp phụ trách biên tập” cùng với vợ là Quách Thanh Yến.

Ảnh chụp nhân ngày cưới của 2 nhà báo Ba Giao và Thanh Yến trong chiến khu. Ảnh tư liệu

Trụ sở ban đầu và nơi ở của cặp đôi nhà báo này cùng trong khu nhà số 100 quốc lộ 1 (nay là đường Hà Huy Giáp, phường Trấn Biên, tỉnh Đồng Nai). Chính trong căn nhà số 100/1 được đặt làm tòa soạn ban đầu là nơi ra đời tờ Báo Đồng Nai đầu tiên số đặc biệt mang khuôn khổ của giai phẩm Xuân Bính Thìn 1976 khá đặc sắc cả hình thức lẫn nội dung, đáp ứng kịp thời tôn chỉ, mục đích là “Tiếng nói của nhân dân tỉnh Đồng Nai”.

Gặp nhau trong công tác

Nhà báo Đoàn Ngọc Giao và Quách Thanh Yến là 2 cán bộ của Ban Tuyên huấn miền Đông Nam Bộ đầu tiên được phân công đến tiếp quản căn nhà số 100/1 quốc lộ 1 để làm tòa soạn Báo Đồng Nai. Trong thực tế, việc tiếp quản có đến 3 người, đó là bé Thanh Tâm - đứa con đầu lòng mới hơn 1 tuổi mà vợ chồng nhà báo này phải ẵm theo.

Để đến được Biên Hòa đảm nhận nhiệm vụ mới, nhà báo Đoàn Ngọc Giao với tên thường gọi là Ba Giao đã trải qua một đoạn đường gian lao phấn đấu suốt 10 năm, kể từ tháng 8-1965, khi cả nhà vô R (Căn cứ Trung ương Cục) “nhập khẩu” vào cơ quan Trung ương Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Việt Nam. Nhà báo Ba Giao đã nỗ lực phấn đấu hết mình, xung phong, tình nguyện vượt qua nhiều thử thách trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, hứng chịu pháo bầy, bom rải thảm, chất độc da cam, sốt rét ác tính, chống càn xuyên biên giới… để lần lượt được đứng chân vào hàng ngũ của Đoàn, rồi tổ chức Đảng, được đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí và trở thành phóng viên cách mạng. Trước đó, thời còn sinh viên, nhà báo Ba Giao từng là thành viên trong nhóm chủ biên tờ Đà Lạt thức và trong chiến khu được giao phụ trách tờ tin Đông Nam Bộ.

Điều rất may mắn là cả gia đình cùng tham gia kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhà báo Ba Giao khi hoàn thành công cuộc giải phóng đều trở về đông đủ. Trong khi đó, nhà báo Quách Thanh Yến từ khi thoát ly gia đình vào năm 1968, đến khi trở về sau năm 1975 đã không còn gặp lại mẹ cha, anh chị.

Nhà báo Đoàn Ngọc Giao luôn tâm huyết với ấn phẩm Báo Đồng Nai

Vốn là “tiểu thư” đài các của một nhà tư sản ở Nam Vang (thủ đô Phnôm Pênh, Vương quốc Campuchia), năm 17 tuổi, Quách Thanh Yến trốn gia đình tham gia cách mạng. Với khả năng nói và đọc tiếng Việt, Khmer, Hoa lưu loát, chuẩn xác, “Quách tiểu thư” được bố trí vào tổ xướng ngôn của Đài Phát thanh Giải Phóng. Xướng ngôn viên Thanh Yến xông xáo trong mọi công tác chuyên môn, đoàn thể; kể cả xung phong đi lấy nước trong tình hình biệt kích Mỹ - ngụy rình rập, săn bắt… Có lần đang đọc bản tin thì bị B52 rải bom, sợ đến cứng hàm nhưng chị vẫn không buông micro, đến nỗi nam xướng ngôn Nguyễn Hữu Phước phải đề nghị chị xuống hầm.

Vào cuối năm 1969, phóng viên Ba Giao được Trung ương Đoàn biệt phái sang Đài Phát thanh Giải Phóng để phụ trách Chương trình phát thanh Thanh niên. Trẻ trung, vui tính - chàng phóng viên này trêu ghẹo cô xướng ngôn viên xinh xắn, dễ thương bằng cách lén vẽ hình trái tim bị mũi tên xuyên qua lên tấm kính phòng bá âm. Phản ứng trước trò đùa này, Thanh Yến kiên quyết không đọc bản tin đã được lên chương trình. Thế nhưng sau đó, qua cùng lao động, đi tải gạo, cứu nhau khi chìm ghe lúc vượt sông Vàm Cỏ Đông…, 2 người dần thương mến nhau. Đám cưới của nhà báo Đoàn Ngọc Giao với xướng ngôn viên Quách Thanh Yến diễn ra vào đầu xuân 1972. Lúc ấy, chú rể 23 tuổi, còn cô dâu mới vừa 19.

Cùng nhiệt tình với công việc mở đầu

Khi chính thức bước vào nghề làm báo giấy mà không có vốn liếng gì trong tay, đảng viên Quách Thanh Yến cũng đã nhanh chóng cùng chồng bắt đầu xây dựng nền móng cho nhiệm vụ được giao bằng những công việc khá bình thường mà cần thiết: Tổ chức sưu tầm tư liệu về Biên Hòa - Đồng Nai và nghề báo, bố trí bàn ghế, trà nước tiếp cộng tác viên và bạn đọc…Trong lúc “thủ trưởng” Ba Giao chạy vạy xin người, tuyển dụng phóng viên, để từ những Lữ Sĩ Kế (Sĩ Sinh), Vũ Khánh, Hồ Thị Kim Ngân, Đặng Diễm Thúy, Bùi Thị Hường… được tổ chức điều sang, nhà báo Ba Giao đã chủ động mời những nhà báo từng quen biết trong chiến khu như: Giang Bảo (Lê Thanh Phong) - người có gần 10 năm công tác trong Thông tấn xã Giải Phóng về Báo Đồng Nai làm Trưởng ban Văn xã; đồng thời “kéo” nhà báo Nguyễn Thiện Nhựt cũng của cơ quan thông tấn về báo, mời đồng chí Tư Bô (Tạ Văn Hó) của Trung ương Đoàn về làm Quản đốc Nhà in của báo. Đặc biệt, “thủ trưởng” Ba Giao đã trực tiếp đến tham gia sinh hoạt với Chi hội Sinh viên giải phóng Biên Hòa để tìm hiểu và quyết định tạm tuyển các “trí thức tiểu tư sản trẻ” như: Bùi Thuận, Nguyễn Tâm, Hoàng Thúy Liễu, Trần Quang, Nguyễn Văn Minh, Nguyễn Thanh Thơm, Cao Lễ vào làm phóng viên tập sự và phát hành báo. Trước đó, trong khâu hành chính, quản trị cũng đã tiếp nhận Nguyễn Thị Ngọc Nga, Nguyễn Thị Lan, Phan Văn Hạnh, Nguyễn Văn Ngân… cùng mấy học sinh vừa rời ghế nhà trường muốn được cầm bút như: Trần Thị Ánh Hoa, Đoàn Hoài Mộng, Phan Xuân Trinh, Phan Văn Dẫu... Rồi thì, các nhà báo Cần Mẫn, Xuân Bảo tham gia; Đặng Minh Hân, Đỗ Trung Tiến từ quân đội chuyển qua; vợ chồng Mai Văn Thao - Lê Thị Quyết Tiến từ R ra, kỹ sư nông nghiệp Trương Bá Tuấn được mời về; rồi Kim Loan, Hồ Lan ở lực lượng thanh niên xung phong; “bộ ba” Xuân Phú - Vũ Hoàng - Hồ Thành... xin vào. Tiếp đến, Mai Trung Chính, Trần Huy Thanh, Tống Ngọc Sâm, Nguyễn Thị Xuân Thu, Huỳnh Thị Việt Hoa, Đinh Vĩnh Phước, Nguyễn Thị Thanh Huyền… góp mặt; thêm Trần Ngọc Tuấn từ Tỉnh đoàn, Trần Phi Châu hoàn thành nghĩa vụ quân sự... Bộ phận nhà in cũng hình thành một đội ngũ kỹ thuật khá đồng bộ gồm: Huỳnh Văn Truyền, Huỳnh Văn Tươi, Nguyễn Văn Trí, Bùi Thu Hường…

Vào giữa năm 1979, Đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo được thành lập, cặp đôi Đoàn Ngọc Giao - Quách Thanh Yến, những người có công đầu trong việc xây dựng cơ quan Báo Đồng Nai được điều đi xây dựng cơ quan báo Vũng Tàu - Côn Đảo. Đồng chí Ba Giao là Tổng Biên tập và nữ nhà báo Thanh Yến là Phó Tổng biên tập của tờ báo Đảng bộ địa phương “sinh sau đẻ muộn” này vào thời đó trong làng báo chí cách mạng Việt Nam.

Cứ thế, “vừa chạy vừa xếp hàng” trong tình cảnh khó khăn về lương thực, phương tiện đi lại…; hầu hết cán bộ, phóng viên, nhân viên sống tập thể, cùng tham gia sản xuất tự túc, tự in và tự phát hành, Báo Đồng Nai vẫn vững vàng là tiếng nói của nhân dân tỉnh Đồng Nai, là cơ quan ngôn luận của Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Đồng Nai. Đặc biệt là ngay trong thời gian đầu thành lập, Báo Đồng Nai có nhà in riêng và phòng tư liệu được nhiều đồng nghiệp trong Nam, ngoài Bắc khi đến tham quan đều đánh giá là hoành tráng và phong phú nhất trong tất cả tòa soạn báo Đảng địa phương.

Cố nhà báo Lê Tân, người từng có hơn 10 năm làm Tổng Biên tập Báo Thanh Hóa khi được điều về đảm đương nhiệm vụ Tổng Biên tập Báo Đồng Nai đã có nhận xét: “Tòa soạn báo khá khang trang, ở gần trung tâm thành phố, cách trụ sở Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh không xa, phòng tư liệu với 3 mặt tủ kính cao gần trần nhà, đầy ắp sách, 3 giá báo các loại đặt giữa phòng, một hội trường mới xây đủ chỗ cho 50 người, nhà in của báo cách tòa soạn hơn 100m, có 2 cỗ máy lớn và vài cỗ máy nhỏ. Với cái vốn vật chất kỹ thuật tôi vừa kể thì người làm báo tỉnh ai thấy cũng phải thèm. Cái vốn ấy được gầy dựng bởi tinh thần phấn đấu của tập thể, trong đó anh Ba Giao là người chỉ huy miệng nói tay làm”.

Bùi Thuận